Oqý-tárbie máselesi qashanda óziniń ózektiligin joimaq emes, alaida ár kezeńniń balany oqytý men tárbieleýde ózindik erekshelikteri bar. Barlyq ýaqytta ózgermeitin nárse ol – bala boiyna izgi qundy qasietterdi sińirý. Barsha qaýym aldynda, óziniń icin, ómipin jalǵactypatyn calaýatty, canaly uppaq tápbieleý maqsaty tur. Osy turǵydan alǵanda, pedagogika ǵylymdarynyń doktory Nursulý Álqojaeva álemniń ekinshi ustazy atanǵan ál-Farabi babamyzdyń eńbekterin tereń taldap, ondaǵy qundy oi-pikirlerdi oqýlyq, oqý quraldary, iaǵni oqý materialdarynyń mazmunyna engizý kerek dep esepteidi.
Nursulý Álqojaevanyń aitýynsha, ál-Farabidiń ǵylymi oi-tolǵanystaryna toly traktattary («Memleket qairatkeriniń naqyl sózderi», «Azamattyq saiasat», «Baqytqa jetý jolynda», «Qaiyrymdy qala turǵyndarynyń kózqarastary týraly traktat» ) tálim-tárbielik kózqarastary taptyrmaityn rýhani mura.
«Ol, jandy damytý kerek, ol úshin tán saýlyǵy qajet jáne jan men tánniń iesi – júrek degen pikirdiń de avtory. Ǵulama - ǵalymnyń, qaiyrymdy, izgi qala turǵyndary baqytqa ǵylym, bilim bir-birine kómektesý, qaiyrymdy áreketteri negizinde jetýdi kózdegen bolsa, nadan qala turǵyndary aldap-arbaý, qýlyq arqyly jetýdi kózdeidi, degen oiyn anyq baiqaýǵa bolady. Jastardy, iaǵni bolashaq el ielerin tárbieleýde ata-ana, ustaz, qoǵam aldynda sanaly, ádil, shynshyl urpaqty tárbieleý qajettigi basty maqsat bolyp tabylady. Ál-Farabi, ata-anamen qatar, shákirt tárbiesinde ustazdyń róli zor ekendigin aita otyryp, shákirtterden shynshyldyqty, sypaiylyqty, ádildikti talap etý úshin, bul qasietterdiń aldymen ustazdyń óz boiynda bolýyn atap kórsetedi», – deidi Nursulý Álqojaeva.
Onyń aitýynsha, qazirgi kezde muǵalim statýsy máselesinde de ǵulamanyń pikirin basshylyqqa alǵan jón, iaǵni muǵalim bedeli onyń óziniń boiyndaǵy izgi qasietter men bilimdiliginde.
«Ol adamnyń belgili bir minez-qulyqqa ie bolýyna sebepti nárse ádeptilik dep biledi, ony tárbieleý degenimiz – halyqtardyń boiyna bilimge negizdelgen etikalyq izgilikter men áserlerdi darytý degen anyqtamasynan kóremiz jáne de bul pikirden bir ultqa qatysty emes, barlyq halyqqa ádeptilikti úiretý kerek ekenin túsinýge bolady», – dedi ol.
Sonymen qatar, ol ál– Farabidiń tárbie, etika (ádep) turǵysyndaǵy tujyrymdamalarynda jaqsylyq, meiirbandyq, qaiyrymylyq kategoriiasy basty oryn alatynyn atap ótti.
«Bul birlestik ál-Farabidiń izgilik ideialarynyń negizin quraidy, aqyl-oi, bilimniń biik máni onyń adam retindegi qalyptasýy, dep dáriptegen. Sonymen qatar, ál-Farabi kórkemdik, sulýlyq týraly: ómir shandyǵynyń ózine tán qasietti, bolmystyń, naqty qubylystardyń áleýmettik ómirdiń kókeidegi elesi, degen. Pedagogikada tárbieleýde birneshe ustanymdar bar ekeni belgili, kóptegen ustanymdardyń negizin qalaǵan ál-Farabi dep, tolyq aita alamyz. Joǵarydaǵy ustazdyń óziniń boiynda izgi-qasietterdiń bolýyn talap etý - tárbieniń úlgi kórsetý ustanymy», – deidi dotsent.
Negizinen alǵanda, álemdegi bilim bepýdiń damý tendentsiiacy negizgi tópt jaǵdaidy: bipinshiden bilim bepýdiń qazipgi jaǵdaiyn capalaý; ekinshi, bilim bepý damýdyń alǵy shaptyna ainalýy; úshinshi, oqý-tápbie icine qoldaý kópcetý; tórtinshi, innovatsiialyq ádicti keńinen qoldanýdy basshylyqqa alyp damidy. Bul máseleniń qai-qaisysy bolmasyn ál-Farabi eńbekterinen oryn alǵan, aityp otyrǵan júielilik ustanymyna sáikes keledi.
«Ál-Farabi óziniń filosofiialyq traktatynda meniń maqsatym, adamdy is-áreketke tartý al, ol úshin onyń sezimin oiatý qajet degen eken. Ol oqytý, tárbieleý barysynda shákirttiń bilim deńgeiin, oilaý qarqynyn, eske saqtaý múmkindigin jáne derbestigin eskerýdi basty paryz sanaǵan, bul pedagogikadaǵy oqytý, tárbieleý ustanymdarynyń ózegi desek te bolady.Oqytý teoriiasynda «neni oqytý», «qalai oqytý» kerek degen suraqtar sheshimin tabady. Osy turǵyda da biz ál-Farabidiń naqty shyndyqty, izgilikti úiretý kerek, ony qoǵam talabyn eskere otyryp oqytý qajet, degen tujyrymdaryna súienemiz», – deidi ol.
Nursulý Álqojaevanyń pikirinshe, qazirgi pedagogika, keshegiden kóp ózgeriske ie, alaida ál-Farabidiń tujyrymdary jańa pedagogikanyń týyndaýyna sebepshi bola alady, sol sebepten de «Ál-Farabi pedagogikasy» jazylyp, bilim salasyna engizilýi kerek.
«Ál– Farabi tárbieniń barlyq baǵytyn qamtydy, atap aitsaq aqyl-oi, adamgershilik, patriottyq, dene, estetika, quqyqtyq, ekonomikalyq, eńbek t.b. Mysaly eńbek tárbiesiniń teoriiasyn jasaýda erkin eńbek adamnyń jan-jaqty damýyna yqpal etedi, adamzat balasy aqyl-oiymen qatar fizikalyq turǵydan da damýy tiis dep sanaǵan jáne oǵan eńbek tárbiesiniń yqpaly zor, degen tujyrymdar jasaǵan. Ál-Farabi «eńbek etý, sapaly bolý, adamgershilik, aqyldylyq tabiǵattan týyndaýy qajet», – degen ǵylymi tujyrym jasady. Onyń bul pikiri tárbiedegi tabiǵatpen bailanys ustanymynyń negizi, deýge dálel bolady.Sonymen biz oqý-tárbiedegi keńinen qoldanyp júrgen ustanymdardyń úlgi kórsetý, júielilik, ár balanyń bilim deńgeiin eskerý, oilaý qarqynyn, eske saqtaý múmkindigin, derbestikti eskerý, tabiǵatpen bailanys ustanymdarynyń negizin qalaǵan ál-Farabi dep aitýymyzǵa tolyq múmkindik bar», – dep qortyndylady Nursulý Álqojaeva.
