Din - Qudailyq aianǵa negizdelgen senim júiesi bolǵanymen onyń tájiribesinde adamdyq faktor bar. Iaǵni dindi ustanýshy adam. Qudailyq aqiqatqa gegemoniia jasap, aqyl oiǵa tusaý salý - dindi qoǵamda problemanyń kózine ainaldyryp jiberedi. Sondyqtan aqyl - Qudailyq aqiqatty tanýdyń ólshemi. Tipti ýahidy uǵýdyń jalǵyz epistemologiialyq negizi. Aqylǵa salma, din buiryqtary aqylǵa salynbaidy dep aitý - áhli hadis ókilderiniń metody. Ábý Hanifanyń teologiialyq túsiniginde aqyl basty orynda. Sondyqtan da Irak ǵulamalaryn áhli rai (oiǵa salýshylar) degen. Qurannyń ne hadistiń mazmunyn aqylǵa salmaý, tek qana belgili bir imam men ustazdyń ǵana tápsirine bailaý - fýndamentalizm. Aiatty joqqa shyǵarmaiynsha adamdy dinnen shyǵara almaimyz. Al aiatqa qatysty ártúrli pikirdiń bolýy zańdylyq.
Sharty zahiri maǵynaǵa qaishy kelmeýi. Táýilge, aqyl qorytyndylaryna qarsy shyǵý - dogmatizmdi, dúmshelikti týǵyzady. Munyń kelesi satysy sol dogmattardy qabyl almaǵandardy, pikirimen kelispegenderdi aiyptaýmen kórinis tabady. Munyń radikal formasy - tákfirshilik (kúpirlikpen aiyptaý). Iaǵni, ekstremizmge ótý protsesi. Ol naqty áreketke ainalǵanda ksenofobiia men terrorizmdi týǵyzady. Din túbinde ǵaiypqa degen senimmen kórinis tabatyn dúnietanym bolǵanymen ǵaiypqa iman keltirýdiń sharttary da qisynǵa negizdelýi kerek.
Mysaly Allany eshkim kórmese de bolmys atýlynyń bastaýynda mindetti bolmystyń turýyn aqyl shart dep qabyldaidy. Mýharrik áýýal (Pervoprichina) syndy Qudai jaily túsinik taza ratsionaldy paiymnan bastaý alatyn filosofiialyq qorytyndy. Sol sekildi din sharttary da qisynnan shyqsa adamnyń jattanýyn týǵyzady. Dini sana sezimdi ratsionaldy hám adamsúigishtik jolǵa salmai, tek bir toptyń múddesine jyǵyp beretin bolsa qaýiptiń kózine ainalady. Aqylǵa salýǵa bolmaidy deýshiler úlken qasiretke jol ashyp jatqanyn uqpaidy.
Asyltai Tasbolattyń feisbýktaǵy jazbasynan
