Aqtóbe oblysynda Tasqopa I qorymynan tabylǵan sarmat dáýiriniń kósemine qatysty zertteý jumysy aiaqtaldy. Búgin kópshilik nazaryna ǵylymi zertteý jumystarynyń qorytyndysy usynyldy, dep habarlaidy "Ult aqparat".
2019 jyly kúzde arheologtar qundy oljaǵa tap bolǵan edi. Olar Tasqopa I qorymyndaǵy qazba jumystary kezinde altyn buiymdy kiim-keshek kigizilgen kósemniń jerlengen jerin tapty. Sodan beri zertteý jumysy jalǵasyp, úzdiksiz júrgizildi.
«Bul óńirge bir emes, birneshe ret keldik. Óitkeni Álkei Marǵulan atyndaǵy institýt is-sharanyń negizgi oryndaýshysy, baǵdarlamasyn daiyndaýshy. Eki jyl buryn bastalǵan jumysqa oblys ákimdigi, máslihat qoldaý bildirdi. «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy aiasynda «Aqtóbe oblysynyń kieli jerler geografiiasy» jasaldy. Oblystyq baǵdarlama aiasynda kóp jumys atqarylyp, óte keremet jádigerler tabyldy. Búgin kóne sarmat dáýirine tán jádigerdi qalpyna keltirý jumysyn tanystyrdyq. Óte qýanyshty jaǵdai. Tek oblystyń emes, búkil Qazaqstanǵa qazaq halqynyń kóne tarihynyń betin ashyp berdik. Esik qalasynan tabylǵan «Altyn adamnan» óz ereksheligi bar. Bul – Qazaqstannyń batysynda tabylǵan qundy dúnie. Osydan 2,5 myń jyl buryn osy jerde kóne taipalar ómir súrgen. Olar saq taipalarymen rýlas bolǵan. Sol sebepti kóp jádigeri uqsas. Máselen, sadaq salatyn altyn qoramsaq elimizde alǵash ret Aqtóbede jerinde tabyldy. Qara teńizdegi saq taipasyna uqsas bolyp keledi. Jasalýy, etnikalyq quramy sol kezeńge keledi. Tarihqa, ásirese, qazaq tarihyna, kóne tarihymyzǵa úlken úles qosyp otyrmyz», - dedi Á.Marǵulan atyndaǵy Arheologiia institýtynyń direktory Baýyrjan Baitanaev.
Onyń aitýynsha, qorym tonalǵan. Sol sebepti antropologiialyq zertteý jumysyn júrgizý múmkin bolmady.
«Qiyndyǵy – sol zamanda kórshiles taipalar bir-birin tonaǵan. Sóitip, biz bir bóligin ǵana jinap aldyq. Qolǵa túsken altyn buiymdardy rekonstrýktsiialap, kiim úlgisin tolyq qalpyna keltirip otyrmyz. Bul er adam. Er adamnyń zattary. Alaida antropologiialyq turǵyda qalpyna keltire almaimyz. Óitkeni bárin qiratyp ketken. Biraq ózge qorymnan tabylǵan adamdy salystyryp, túr-álpetin jasap shyqtyq. Jasy 40-qa jetpegen. Jaýynger. Taipa basshysy bolǵan. Ol kezde jai adamdy mundai zatpen jerlemegen. Aýqatty bolǵan», - dedi B. Baitanaev.
Aita keteiik, Á.Marǵulan atyndaǵy arheologiia institýtynyń direktory B.Baitanaev, ǵylymi qyzmetkeri A.Bisembaevtyń jáne basqada mamandardyń ǵylymi keńesteri negizinde, Resei ǵylym akademiiasy materialdyq mádeniet tarihy institýtynyń restavratory N.Kýrganov alǵashqy tazalaý, konservatsiialaý jumystaryn júrgizdi. Ǵylymi derekterge súiene otyryp jerleý materialdary negizinde Tasqopa kóseminiń rekonstrýktsiiasyn jergilikti sheberler Bolat Atraýbaev, Erqosai Ábilov ázirledi.
«2019 jyly arheologiialyq zertteý jumystary kezinde biz úlken tabysqa qol jetkizdik. Bul Temir aýdanyndaǵy Tasqopa qorymynda tabylǵan materialdar. Aldymyzda zertteý, qalpyna keltirý tapsyrmasy qoiyldy. Bir ereksheligi, barlyq zertteý, qalpyna keltirý jumysy mýzei bazasynda júrgizildi. Ekinshiden, Á.Marǵulan atyndaǵy arheologiia institýty, Resei ǵylym akademiiasy, Sankt-Peterbýrg qalasyndaǵy tarih institýtynyń restavrator mamandarymen birlese otyryp, jergilikti sheberler qolymen Tasqopa qorymynan tabylǵan kósemniń kóshirmesi daiyndaldy. Eń aldymen, materialdardyń grafikalyq rekonstrýktsiiasy qalpyna keltiriledi. Onyń modeli jasalyp, keiin kóshirmesi daiyndalady. Muny shartty túrde Tasqopa kósemi dep aityp turmyz. Kópshilik qalai qabyldaitynyn bilmeimiz. Ataýyna bailanysty aldaǵy ýaqytta qala turǵyndary arasynda konkýrs uiymdastyrýymyz da múmkin. Qazirgi kezde mýzeige kóshirmesi qoiyldy. Mýzeidiń qoryna tapsyryldy. Túpnusqasy da qorymyzda tur. Túpnusqanyń qaida bolatynyn ministrlik sheshedi. Iia, biz sarmat kóseminiń obrazyn jasaǵan kezde akter Murat Bisembin beinesin aldyq. Ol qarsy bolǵan joq. Tomiristiń ákesi Sparǵaptyń rólin somdaǵan ǵoi. Násili iran tildes bolǵan. Sol sarmattardyń túr-tulǵasyna keledi. Bári ǵylymi derekke súiendi. Tabylǵan zattardyń negizi joǵalǵan joq. Kóshirmesine de altyn jalatylǵan kúmis bar. Kórmege qoiylǵan qoramsaq, belbeý – túpnusqa», - dedi Aqtóbe oblystyq mýzeiiniń direktory Meiram Dúisenǵali.
Zertteý jumystary barysynda eki monolitte saqtalǵan sadaq pen qoramsaq, jebeler, 2 belbeý, shaǵyn qaltasha, kamshy kóshirmeleri jasaldy. Derekterge súiene otyryp, sarmat kóseminiń kiimderi: shalbar, jeide, aiaq kiimi, kúrteshesi jáne bas kiimi qaita tigildi. Barlyq buiymnyń kóshirmesi synamasy joǵary kúmisten quiylyp, altynmen jalatylyp ázirlendi.
