Aqmola oblysynda jalpy sany 43 qasietti oryn tirkelgen. Onyń ishinde 10-y respýblikalyq kieli oryndary kartasyna ense, óńirlik kieli jerler sany - 33. Búgin nazarlaryńyzǵa Abylai han alańy men Kenesary han úńgiri týraly aqparat usynamyz.
Abylai han alańy
Han biliginiń jarty ǵasyrlyq kezeńi, tek tarihnamada jáne muraǵattyq kózderde ǵana emes, halyqqa «Abylaidyń altyn ǵasyry» retinde belgili boldy. Ótken ǵasyrdyń Qańtarbaevtyń kartasy boiynsha jergilikti ólketanýshylardyń aitýynsha, Kókshe-Býrabai mańynda Abylaidyń atymen bailanysty eki alań boldy: «Úlken jáne kishi alań». Tarihi derekterge súienetin bolsaq, úsh júzdiń basyn biriktirgen alańda Abylai hannyń orny bolǵan. Abylai han stelasynan joǵary qarai, 120 metr jerde Kókshe taýynyń bókterinde qazaqtarda kieli jer bar, bul Abylai hannyń jalǵyz granit tasynan jasalǵan taǵy ornalasqan. Qazirdiń ózinde «Han taǵy» dep atalatyn oryn, tarihi oqiǵanyń kýágeri bolyp keledi. Han taǵynan alań tolyqtai kórinip, alańdaǵy barlyq daýys anyq estiledi. Tarihi sheshimderdi qabyldaý úshin, nelikten Uly hannyń osy jerdi tańdaǵany barlyǵymyzǵa málim bola bastady. Solardyń biri - Kókshetaý taýy mańyndaǵy «Abylai hannyń alańy» dep atalatyn tarihi jer. Osy jerde, júz jyl buryn taýdyń etegine kiiz úiin qoiyp, tabiǵatqa tamsana otyra Sáken Seifýllin óziniń bolashaq úzdik týyndysy “Kókshetaý” poemasyn jazdy. “Kerbez Kókshe” tabiǵat sulýlyǵyn jyrlai otyra, halyq ańyzdaryn jinaý negizinde, qazaq poeziiasynyń klassikteriniń jinaǵy, ózinniń poemasynda Abylai han - basty keiipkeri bolǵan tarihi poemasyn jazdy. Kókshetaý tóńireginde Abylai han dáýirinen osy kúnge deiin osyndai toponimder men gidronimder saqtaldy: “Hannyń qyzyl aǵashy”, “Hankól”, “Tóre Qyzyl aǵashy”, “Qymyznai”, “Oraz bulaǵy”, “Atalyqtyń aýyly”, “Qara qystaq”, “Jumaqai qystaýy”, “Tekekól”, “Jainaqkól” jáne t.b.
HVIII ǵasyrdaǵy qazaq tarihyndaǵy uly tulǵaǵa arnalǵan «Abylai han Ordasy» sáýlet-tarihi kesheni ekspozitsiialyq zalymen - myńdaǵan adamdar úshin, sonyń ishinde alys jáne jaqyn shet elderdiń týristeriniń súiikti orny bolyp sanalady.
Kenesary han úńgiri
Kókshetaý ólkesiniń soltústik bóliginde úlken kól bar. Kólder jasyl jamylǵymen jabylǵan. Bul - Uly Abylai hannyń ordasy jáne bul kóldi «Han kóli»- dep ataǵan. 1802 jyly Qasym sultannyń uly, Uly Abylai hannyń urpaǵy dúniege kelgen. Kenesary Qasymuly - qazaq hany, 1841 jyldyń úsh júzdiń ókilderi bas qosqan jiynda Kenesary Qasymuly han bolyp sailandy. 1837-1847 jyldary ult-azattyq qozǵalysynyń kóshbasshysy, Qasym sultannan týǵan Kenesary – kórnekti qolbasshy, qazaqtyń ult-azattyq kóterilisiniń asa bilikti jetekshisi retinde halyq sanasynda saqtalǵan. Han Kene ákesi Qasym sultannyń isin jalǵastyryp, patsha kolonizatsiia jáne patsha úkimeti qazaqtyń jerlerine áskeri bekinister saldy. Kenesarynyń saiasi murasy halyqtyń esiminde abyroily, halyqtyń maqtanyshy men qadiri retinde qaldy. Kenesarynyń murasy óziniń jeke taǵdyry siiaqty, ártúrli qaishylyqtarǵa ushyrady. Olar rýhtyń jeteleýimen shabyttanyp, halyq esinde ar-ujdan ispettes, halyqtyń sana-seziminen Kenesaryny tazartýǵa tyrysty. Atalmysh úńgirge aparǵanda, osy qyzyqty tarihty eskýrsovodtar týristerge aitady. Bul ańyz shynaiy bolýy múmkin, óitkeni Abylai hannyń nemeresi, Qasymnyń uly- Kenesary Qasymov osy jerde 1802 jyly dúniege kelgen. «Keńesary úńiri» dep atalatyn tarihi jer ańyzǵa sai, ol ań aýlap oralǵannan keiin osy jerge kelip, tynyǵýdy jaqsy kórdi jáne túneitin oryn bolǵan.
