Astanalyq oblys biylǵy jartyjyldyqtyń qorytyndysynda ekonomikanyń bes baǵyty boiynsha respýblikada úzdik kórsetkishke qol jetkizdi. Tabys tasqynyn eseleýde óńir diqandarynyń da úlesi eleýli bolmaq. Egin oraǵynyń qazirgi barysy el qambasyna 5,5 million tonna qyzyl dán quiý jónindegi rekordty mejeniń oryndalatynyna senim qalyptastyrady.
Óńir basshysy Sergei Kýlagin 2016 jyldyń egin oraǵyn uiymshyldyqpen, qysqa merzimde, sapaly atqaryp shyǵýdyń alda turǵan mindetterine arnalǵan dástúrli seminar-keńesti Esil aýdanynyń «Zarechnoe» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginde ótkizýi sharýagerlerdiń kóńilinen shyqty. Ár saǵaty sanaýly jaýapty naýqanda burynǵysha, oblys ortalyǵynda dúrildetip májilis qurýdyń qajeti de joq edi. Seminar aiaqtalysymen ozat sharýashylyqtyń kombaindary birden astyqty alqapqa shyǵarylýy diqandar júzinde nur oinatqan. Bul ekpin barlyq aýdandarda eselenip jatqany da qýanyshty.
Oblys ákiminiń birinshi orynbasary Qadyrhan Otarov bizben áńgimesinde, 8 qyrkúiektegi aqpardy qolǵa ala otyryp, 4 million 328,7 myń gektar dándi daqyldar alqabynyń 2,2 million gektarynyń dáni jinap alynǵanyn aitty. Bul barlyq alqaptyń 52 paiyzyn quraidy. Ár gektardyń shyǵymdylyǵy ortasha eseppen 13 tsentnerden ainalýda. Iaǵni, byltyrǵy kórsetkishten 5 tsentnerge jýyq artyq. Astyq qoimalaryna 2,8 million tonna yryzdyq dáni jetkizildi.
Kún sanap jumys qarqyny ósip, kúndik jospar asyra oryndala bastady. Qazir táýligine 200 myń gektardyń astyǵy bastyrylýda. Elevatorlarǵa 300 myń tonna astyq ótkizilip, 88,3 myń tonna tuqym quiyp alyndy. Aýdandarda kúzgi dala jumystaryn ýaqytynda, sapaly júrgizý úshin barlyq sharalar qoldanylýda.
Óńirde kúzgi oraqqa tehnikalardy daiyndaý jumystary da oidaǵydai júrgizilgenin aitýymyz kerek. Biylǵy naýqanǵa 8445 astyq kombainy jumyldyrylǵan, onyń 2658-i keń alymdyǵy zamanaýi sheteldik tehnika bolyp otyr. Bulardyń barlyǵy da egistikke shyǵarylǵan. Qolda bar aýylsharýashylyq tehnikasy men astyq orylatyn alqaptyń kólemin eskeretin bolsaq, bir kombainǵa naýqandyq júkteme 512,6 gektardan keledi. Eger aýa raiy tosyn minez tanytpai, jumys durys uiymdastyrylyp jatsa, táýligine 170 myń gektar alqaptaǵy astyqty eńserý arqyly naýqandy 20 kúnniń ishinde tolyq aiaqtaýǵa múmkindik bar. Al, qazirgi kórsetkish, joǵaryda atalǵandai, 200 myń gektardan kelip tur.
Qolda bar jatkanyń sany 2629 bolsa, munyń 100 paiyzy, júk kóliginiń 99 jáne traktor tirkemesiniń 99 paiyzy jumysqa qosylǵan. Sonymen qatar, oblys aýmaǵynda mehanikalandyrylǵan qyrman, avto-júk tarazylary jáne astyq keptirý oryndarynyń da daiyndyǵy tolyq tekseristen ótkizilgen.
Sharýashylyqtardyń ozyq tehnologiiany paidalanýǵa yntasynyń arta túsýi, alymdylyǵy joǵary sheteldik tehnikalardy qoldaný, diqandarǵa jasalǵan turmystyq jaǵdailar, eńbekaqylyq ústeme siiaqty sharalardyń barlyǵy egin jinaýdy neǵurlym qysqa merzimde ári shyǵynsyz ótkizýge igi yqpalyn tigizetini anyq. Osy rette, oblysta aýylsharýashylyq keshenderi mashina-traktor parkin jańartý jumystaryna erekshe nazar bólingeni kóńil ósiredi. Bul baǵytta sońǵy jyldary oblys sharýashylyqtary kóktemgi jáne kúzgi naýqandyq jumystarǵa qajetti 976 kombain, 1034 traktor jáne 282 tuqym sebý keshenin satyp alǵanyn alǵa tartýǵa bolady. Al, biylǵy jyldyń 8 aiynda ǵana osyndai 151 kombain, 148 traktor qatarǵa qosyldy.
Memlekettiń qoldaýy nátijesinde janar-jaǵarmaimen qamtamasyz etý máselesi de oń sheshilýde. Kúzgi egin oraǵyn oidaǵydai ótkizý úshin 77 myń tonna kóleminde dizel otyny, 4,1 myń tonna dizel maiy jáne 7,4 myń tonna benzin qajet. Búgingi tańda qajetti janar-jaǵarmaidan 61 myń tonna kóleminde dizel otyny daiyndalsa, dizel maiy men benzin otyny tolyq qamtamasyz etilgen.
Egin oraǵy kezindegi eń basty másele, astyq qabyldaý kásiporyndarynyń daiyndyǵy ekendigi belgili. Osy oraida, biylǵy naýqanǵa litsenziiasy bar 62 astyq saqtaý kásiporny qatysatyn bolady. Bul kásiporyndarda 3,9 million tonna astyq saqtaýǵa múmkindik bar. Oǵan qosa, aýylsharýashylyq qurylymdarynyń ózinde 1,9 million tonna kóleminde astyq qabyldaityn qoimalar qarastyrylǵan. Osydan-aq alynǵan astyqtyń dalada qalmaitynyn baiqaýǵa bolady. Sondai-aq, óńirde elevatorlar men astyq qabyldaý kásiporyndarynyń syiymdylyǵyn ulǵaitý nemese jańadan salý siiaqty jumystar da udaiy nazarda ustalýda.
Sandyqtaý aýdanynyń ákimi Asylbek Ismaǵambetov:
– Biyl aýdan boiynsha aýylsharýashylyq daqyldarynyń jalpy kólemi 301 myń gektardy qurasa, onyń 278 myńy dándi jáne dándi burshaq daqyldaryna tiesili. Sonymen qatar, 12,4 myń gektar maily daqyldar, 10 myń gektar mal azyǵy, 800 gektar kartop jáne kókónis ósirý de qolǵa alyndy. Aǵymdaǵy jyly jaýyn-shashynnyń kóp bolýy aýdandaǵy egistik alqaptarda fitosanitarlyq jaǵdaidy kúrdelendirip jiberdi. Ásirese, aramshóptermen birge aýylsharýashylyq daqyldary keselimen jáne ziiankestermen kúreske zor kóńil bólindi. Bul bizge ózderińiz kórip otyrǵandai, jaqsy ónim alýǵa múmkindik berip otyr. Osy maqsatta kóktemgi dala jumystaryna «Esil» áleýmettik-kásipkerlik korporatsiiasy» AQ arqyly 68 myń gektar alqapqa dán sińirý úshin 408 million teńge qarjy bólindi. Oǵan qosa, sońǵy 3 jyl ishinde aýdandaǵy aýylsharýashylyq qurylymdary 58 kombain, 12 jatka, 38 júk kóligi jáne 72 traktor satyp aldy. Janar-jaǵarmai máselesi de oń sheshilýde.
Ýálihan ÁRIPOV, Esil aýdanyndaǵy «Zarechnoe» JShS direktory:
– Jańbyrly jylda barlyǵy 32 myń gektar egistik alqabymyzda kóktemgi dala jumystaryn qazirgi zamanǵy ozyq tehnologiia boiynsha júrgizýge týra keldi. Bul ózderińiz kórip otyrǵandai, aýdannyń basqa sharýashylyqtarymen salystyrǵanda, joǵary ónim jinaýǵa múmkindik berip otyr. Jalpy, bizdiń sharýashylyqta eginshilikpen birge mal sharýashylyǵy da qarqyndy damyǵan. Sondyqtan, jumystarymyzdy keshendi júrgizetinimiz belgili.
Amankeldi Kamelinov, Bulandy aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy:
– Aýdan sharýashylyqtary 6 qyrkúiekke deiin 201,5 myń egistiktiń 60 myń gektaryn destege jyǵyp, 48 myń gektaryn bastyrdy. Bul – jumys aýqymynyń 30 paiyzy. Gektar túsimdiligi 13,2 tsentnerden ainalýda. Buǵan qosymsha, 16,6 myń gektardaǵy maily daqyldardy jinap alý qarqyn ala bastady. Kelesi jyldyń berekesin arttyrý úshin úsh izben súdiger jyrtylatyn bolady. Jalpy, jumysqa kóńilim tolady.
Nurlan BEKTUROV, gidrometeorologiialyq stansasy ortalyǵynyń direktory:
– Ár ýaqytta da diqan qaýymy úshin naýqan kezinde aýa raiynyń jaily bolýy mańyzdy. Biylǵy jylǵy aýa raiy 2011 jyldaǵyǵa óte uqsas. Tamyz aiy jaily boldy. Qyrkúiek aiyna keletin bolsaq, ai boiy aýa raiynda sonshalyqty ózgeris bolady dep aita almaimyz. Degenmen, jalpy alǵanda qyrkúiek aiynyń sońǵy kúnderi jer-jerde jańbyr jaýýy yqtimal. Tipti, aidyń sońynda kei jerlerde qarly jańbyrǵa ulasýy múmkin. Jalpy alǵanda, aýa raiy egin oraǵyna úlken kedergisin tigize qoimaidy degen oidamyz. Biraq, osyǵan qarap, arqany keńge salyp otyra berýge bolmaidy. Shiraq qimyldap, naýqandy der kezinde eńsergen diqan ǵana utatynyn eskergenimiz abzal.
Aqmola qashanda altyn astyǵymen el mereiin kóterip kele jatqan óńir. Diqan qaýym ár naýqanǵa jaýapkershilikpen qarap, tyńǵylyqty daiyndyqpen kirisedi. Munyń ózindik qaitarymy da joǵary ekendigi jurtshylyqqa málim. Bul biylǵy merekeli jyly da altyn taýlar biiktei túsetinine senim qalyptastyrady.
Baqbergen AMALBEK,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy
.jpeg)