استانالىق وبلىس بيىلعى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسىندا ەكونوميكانىڭ بەس باعىتى بويىنشا رەسپۋبليكادا ٷزدٸك كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزدٸ. تابىس تاسقىنىن ەسەلەۋدە ٶڭٸر ديقاندارىنىڭ دا ٷلەسٸ ەلەۋلٸ بولماق. ەگٸن وراعىنىڭ قازٸرگٸ بارىسى ەل قامباسىنا 5,5 ميلليون توننا قىزىل دەن قۇيۋ جٶنٸندەگٸ رەكوردتى مەجەنٸڭ ورىندالاتىنىنا سەنٸم قالىپتاستىرادى.
ٶڭٸر باسشىسى سەرگەي كۋلاگين 2016 جىلدىڭ ەگٸن وراعىن ۇيىمشىلدىقپەن, قىسقا مەرزٸمدە, ساپالى اتقارىپ شىعۋدىڭ الدا تۇرعان مٸندەتتەرٸنە ارنالعان دەستٷرلٸ سەمينار-كەڭەستٸ ەسٸل اۋدانىنىڭ «زارەچنوە» جاۋاپكەرشٸلٸگٸ شەكتەۋلٸ سەرٸكتەستٸگٸندە ٶتكٸزۋٸ شارۋاگەرلەردٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىقتى. ەر ساعاتى ساناۋلى جاۋاپتى ناۋقاندا بۇرىنعىشا, وبلىس ورتالىعىندا دٷرٸلدەتٸپ مەجٸلٸس قۇرۋدىڭ قاجەتٸ دە جوق ەدٸ. سەمينار اياقتالىسىمەن وزات شارۋاشىلىقتىڭ كومبايندارى بٸردەن استىقتى القاپقا شىعارىلۋى ديقاندار جٷزٸندە نۇر ويناتقان. بۇل ەكپٸن بارلىق اۋدانداردا ەسەلەنٸپ جاتقانى دا قۋانىشتى.
وبلىس ەكٸمٸنٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى قادىرحان وتاروۆ بٸزبەن ەڭگٸمەسٸندە, 8 قىركٷيەكتەگٸ اقپاردى قولعا الا وتىرىپ, 4 ميلليون 328,7 مىڭ گەكتار دەندٸ داقىلدار القابىنىڭ 2,2 ميلليون گەكتارىنىڭ دەنٸ جيناپ الىنعانىن ايتتى. بۇل بارلىق القاپتىڭ 52 پايىزىن قۇرايدى. ەر گەكتاردىڭ شىعىمدىلىعى ورتاشا ەسەپپەن 13 تسەنتنەردەن اينالۋدا. ياعني, بىلتىرعى كٶرسەتكٸشتەن 5 تسەنتنەرگە جۋىق ارتىق. استىق قويمالارىنا 2,8 ميلليون توننا ىرىزدىق دەنٸ جەتكٸزٸلدٸ.
كٷن ساناپ جۇمىس قارقىنى ٶسٸپ, كٷندٸك جوسپار اسىرا ورىندالا باستادى. قازٸر تەۋلٸگٸنە 200 مىڭ گەكتاردىڭ استىعى باستىرىلۋدا. ەلەۆاتورلارعا 300 مىڭ توننا استىق ٶتكٸزٸلٸپ, 88,3 مىڭ توننا تۇقىم قۇيىپ الىندى. اۋدانداردا كٷزگٸ دالا جۇمىستارىن ۋاقىتىندا, ساپالى جٷرگٸزۋ ٷشٸن بارلىق شارالار قولدانىلۋدا.
ٶڭٸردە كٷزگٸ وراققا تەحنيكالاردى دايىنداۋ جۇمىستارى دا ويداعىداي جٷرگٸزٸلگەنٸن ايتۋىمىز كەرەك. بيىلعى ناۋقانعا 8445 استىق كومباينى جۇمىلدىرىلعان, ونىڭ 2658-ٸ كەڭ الىمدىعى زاماناۋي شەتەلدٸك تەحنيكا بولىپ وتىر. بۇلاردىڭ بارلىعى دا ەگٸستٸككە شىعارىلعان. قولدا بار اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى مەن استىق ورىلاتىن القاپتىڭ كٶلەمٸن ەسكەرەتٸن بولساق, بٸر كومباينعا ناۋقاندىق جٷكتەمە 512,6 گەكتاردان كەلەدٸ. ەگەر اۋا رايى توسىن مٸنەز تانىتپاي, جۇمىس دۇرىس ۇيىمداستىرىلىپ جاتسا, تەۋلٸگٸنە 170 مىڭ گەكتار القاپتاعى استىقتى ەڭسەرۋ ارقىلى ناۋقاندى 20 كٷننٸڭ ٸشٸندە تولىق اياقتاۋعا مٷمكٸندٸك بار. ال, قازٸرگٸ كٶرسەتكٸش, جوعارىدا اتالعانداي, 200 مىڭ گەكتاردان كەلٸپ تۇر.
قولدا بار جاتكانىڭ سانى 2629 بولسا, مۇنىڭ 100 پايىزى, جٷك كٶلٸگٸنٸڭ 99 جەنە تراكتور تٸركەمەسٸنٸڭ 99 پايىزى جۇمىسقا قوسىلعان. سونىمەن قاتار, وبلىس اۋماعىندا مەحانيكالاندىرىلعان قىرمان, اۆتو-جٷك تارازىلارى جەنە استىق كەپتٸرۋ ورىندارىنىڭ دا دايىندىعى تولىق تەكسەرٸستەن ٶتكٸزٸلگەن.
شارۋاشىلىقتاردىڭ وزىق تەحنولوگييانى پايدالانۋعا ىنتاسىنىڭ ارتا تٷسۋٸ, الىمدىلىعى جوعارى شەتەلدٸك تەحنيكالاردى قولدانۋ, ديقاندارعا جاسالعان تۇرمىستىق جاعدايلار, ەڭبەكاقىلىق ٷستەمە سيياقتى شارالاردىڭ بارلىعى ەگٸن جيناۋدى نەعۇرلىم قىسقا مەرزٸمدە ەرٸ شىعىنسىز ٶتكٸزۋگە يگٸ ىقپالىن تيگٸزەتٸنٸ انىق. وسى رەتتە, وبلىستا اۋىلشارۋاشىلىق كەشەندەرٸ ماشينا-تراكتور پاركٸن جاڭارتۋ جۇمىستارىنا ەرەكشە نازار بٶلٸنگەنٸ كٶڭٸل ٶسٸرەدٸ. بۇل باعىتتا سوڭعى جىلدارى وبلىس شارۋاشىلىقتارى كٶكتەمگٸ جەنە كٷزگٸ ناۋقاندىق جۇمىستارعا قاجەتتٸ 976 كومباين, 1034 تراكتور جەنە 282 تۇقىم سەبۋ كەشەنٸن ساتىپ العانىن العا تارتۋعا بولادى. ال, بيىلعى جىلدىڭ 8 ايىندا عانا وسىنداي 151 كومباين, 148 تراكتور قاتارعا قوسىلدى.
مەملەكەتتٸڭ قولداۋى نەتيجەسٸندە جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ دە وڭ شەشٸلۋدە. كٷزگٸ ەگٸن وراعىن ويداعىداي ٶتكٸزۋ ٷشٸن 77 مىڭ توننا كٶلەمٸندە ديزەل وتىنى, 4,1 مىڭ توننا ديزەل مايى جەنە 7,4 مىڭ توننا بەنزين قاجەت. بٷگٸنگٸ تاڭدا قاجەتتٸ جانار-جاعارمايدان 61 مىڭ توننا كٶلەمٸندە ديزەل وتىنى دايىندالسا, ديزەل مايى مەن بەنزين وتىنى تولىق قامتاماسىز ەتٸلگەن.
ەگٸن وراعى كەزٸندەگٸ ەڭ باستى مەسەلە, استىق قابىلداۋ كەسٸپورىندارىنىڭ دايىندىعى ەكەندٸگٸ بەلگٸلٸ. وسى ورايدا, بيىلعى ناۋقانعا ليتسەنزيياسى بار 62 استىق ساقتاۋ كەسٸپورنى قاتىساتىن بولادى. بۇل كەسٸپورىنداردا 3,9 ميلليون توننا استىق ساقتاۋعا مٷمكٸندٸك بار. وعان قوسا, اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنىڭ ٶزٸندە 1,9 ميلليون توننا كٶلەمٸندە استىق قابىلدايتىن قويمالار قاراستىرىلعان. وسىدان-اق الىنعان استىقتىڭ دالادا قالمايتىنىن بايقاۋعا بولادى. سونداي-اق, ٶڭٸردە ەلەۆاتورلار مەن استىق قابىلداۋ كەسٸپورىندارىنىڭ سىيىمدىلىعىن ۇلعايتۋ نەمەسە جاڭادان سالۋ سيياقتى جۇمىستار دا ۇدايى نازاردا ۇستالۋدا.
ساندىقتاۋ اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ اسىلبەك يسماعامبەتوۆ:
– بيىل اۋدان بويىنشا اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ جالپى كٶلەمٸ 301 مىڭ گەكتاردى قۇراسا, ونىڭ 278 مىڭى دەندٸ جەنە دەندٸ بۇرشاق داقىلدارىنا تيەسٸلٸ. سونىمەن قاتار, 12,4 مىڭ گەكتار مايلى داقىلدار, 10 مىڭ گەكتار مال ازىعى, 800 گەكتار كارتوپ جەنە كٶكٶنٸس ٶسٸرۋ دە قولعا الىندى. اعىمداعى جىلى جاۋىن-شاشىننىڭ كٶپ بولۋى اۋدانداعى ەگٸستٸك القاپتاردا فيتوسانيتارلىق جاعدايدى كٷردەلەندٸرٸپ جٸبەردٸ. ەسٸرەسە, ارامشٶپتەرمەن بٸرگە اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارى كەسەلٸمەن جەنە زييانكەستەرمەن كٷرەسكە زور كٶڭٸل بٶلٸندٸ. بۇل بٸزگە ٶزدەرٸڭٸز كٶرٸپ وتىرعانداي, جاقسى ٶنٸم الۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ وتىر. وسى ماقساتتا كٶكتەمگٸ دالا جۇمىستارىنا «ەسٸل» ەلەۋمەتتٸك-كەسٸپكەرلٸك كورپوراتسيياسى» اق ارقىلى 68 مىڭ گەكتار القاپقا دەن سٸڭٸرۋ ٷشٸن 408 ميلليون تەڭگە قارجى بٶلٸندٸ. وعان قوسا, سوڭعى 3 جىل ٸشٸندە اۋدانداعى اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى 58 كومباين, 12 جاتكا, 38 جٷك كٶلٸگٸ جەنە 72 تراكتور ساتىپ الدى. جانار-جاعارماي مەسەلەسٸ دە وڭ شەشٸلۋدە.
ۋەليحان ەرٸپوۆ, ەسٸل اۋدانىنداعى «زارەچنوە» جشس ديرەكتورى:
– جاڭبىرلى جىلدا بارلىعى 32 مىڭ گەكتار ەگٸستٸك القابىمىزدا كٶكتەمگٸ دالا جۇمىستارىن قازٸرگٸ زامانعى وزىق تەحنولوگييا بويىنشا جٷرگٸزۋگە تۋرا كەلدٸ. بۇل ٶزدەرٸڭٸز كٶرٸپ وتىرعانداي, اۋداننىڭ باسقا شارۋاشىلىقتارىمەن سالىستىرعاندا, جوعارى ٶنٸم جيناۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ وتىر. جالپى, بٸزدٸڭ شارۋاشىلىقتا ەگٸنشٸلٸكپەن بٸرگە مال شارۋاشىلىعى دا قارقىندى دامىعان. سوندىقتان, جۇمىستارىمىزدى كەشەندٸ جٷرگٸزەتٸنٸمٸز بەلگٸلٸ.
امانكەلدٸ كامەلينوۆ, بۇلاندى اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى:
– اۋدان شارۋاشىلىقتارى 6 قىركٷيەككە دەيٸن 201,5 مىڭ ەگٸستٸكتٸڭ 60 مىڭ گەكتارىن دەستەگە جىعىپ, 48 مىڭ گەكتارىن باستىردى. بۇل – جۇمىس اۋقىمىنىڭ 30 پايىزى. گەكتار تٷسٸمدٸلٸگٸ 13,2 تسەنتنەردەن اينالۋدا. بۇعان قوسىمشا, 16,6 مىڭ گەكتارداعى مايلى داقىلداردى جيناپ الۋ قارقىن الا باستادى. كەلەسٸ جىلدىڭ بەرەكەسٸن ارتتىرۋ ٷشٸن ٷش ٸزبەن سٷدٸگەر جىرتىلاتىن بولادى. جالپى, جۇمىسقا كٶڭٸلٸم تولادى.
نۇرلان بەكتۇروۆ, گيدرومەتەورولوگييالىق ستانساسى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى:
– ەر ۋاقىتتا دا ديقان قاۋىمى ٷشٸن ناۋقان كەزٸندە اۋا رايىنىڭ جايلى بولۋى ماڭىزدى. بيىلعى جىلعى اۋا رايى 2011 جىلداعىعا ٶتە ۇقساس. تامىز ايى جايلى بولدى. قىركٷيەك ايىنا كەلەتٸن بولساق, اي بويى اۋا رايىندا سونشالىقتى ٶزگەرٸس بولادى دەپ ايتا المايمىز. دەگەنمەن, جالپى العاندا قىركٷيەك ايىنىڭ سوڭعى كٷندەرٸ جەر-جەردە جاڭبىر جاۋۋى ىقتيمال. تٸپتٸ, ايدىڭ سوڭىندا كەي جەرلەردە قارلى جاڭبىرعا ۇلاسۋى مٷمكٸن. جالپى العاندا, اۋا رايى ەگٸن وراعىنا ٷلكەن كەدەرگٸسٸن تيگٸزە قويمايدى دەگەن ويدامىز. بٸراق, وسىعان قاراپ, ارقانى كەڭگە سالىپ وتىرا بەرۋگە بولمايدى. شيراق قيمىلداپ, ناۋقاندى دەر كەزٸندە ەڭسەرگەن ديقان عانا ۇتاتىنىن ەسكەرگەنٸمٸز ابزال.
اقمولا قاشاندا التىن استىعىمەن ەل مەرەيٸن كٶتەرٸپ كەلە جاتقان ٶڭٸر. ديقان قاۋىم ەر ناۋقانعا جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراپ, تىڭعىلىقتى دايىندىقپەن كٸرٸسەدٸ. مۇنىڭ ٶزٸندٸك قايتارىمى دا جوعارى ەكەندٸگٸ جۇرتشىلىققا مەلٸم. بۇل بيىلعى مەرەكەلٸ جىلى دا التىن تاۋلار بيٸكتەي تٷسەتٸنٸنە سەنٸم قالىپتاستىرادى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى
.jpeg)