Qoja Ahmet Iasaýidiń jieni Júsip atanyń tarihyna qatysty shejireniń bir bóligi men arnaiy mór basylǵan qujattar tabyldy.
Bul týraly QazAqparat «Áziret Sultan» memlekettik tarihi-mádeni qoryq-mýzeiiniń baspasóz qyzmetine silteme jasap habarlaidy.
Shaǵatai tilinde jazylǵan qoljazbanyń uzyndyǵy - 3,5 metr. Saqtalýy ortasha deńgeide. Tarihi jádigerdi Júsip atanyń urpaqtary atadan-balaǵa miras etip, kózdiń qarashyǵyndai saqtap kelgen.
«Bul qaǵazdardyń qolymda saqtalyp qalý sebebi, 8 jasymda atam, 18 jasymda ákem ómirden ótti. Atam ákeme, ákem maǵan amanattap ketti. Ótken ǵasyrda bul qaǵazdardyń bolmaǵan jeri joq. Keńestik júie bul qaǵazdardy qoldanýǵa, tarihymyzben shuǵyldanýǵa ruqsat bermedi. Ol kezde dini-tarihi jazbalardy saqtaýdyń ózi qylmys sanalǵany belgili. Atam Iýldashqoja 1933 jyly «dindar» dep abaqtyǵa jabylǵan eken. Marqum ájem men ákem bul qoljazbalardy birde jerge kómip, birde shatyr buryshyna jasyryp, qalaida nazarǵa túsirmeýge tyrysypty. Bul qoljazbalar jaily biletin bolsa babamyzdyń jaǵdaiy odan saiyn aýyrlaityny anyq edi. Men tarihshy emespin. Biraq mura bop saqtalyp kele jatqan qaǵazdardyń bir kúni suraýy bolatynyna senim arttym. Qyzyǵýshylyqpen muny oqi alatyn kisilerge kórsettim. Qoljazbada Nasabnama emes tarih jazylǵan eken.
Aýdarmadan uqqanym Júsip ataǵa qatysty derekter, hannyń jarlyqtary, jer-sý ataýlary, halyqtyń tynys-tirshiligi jaily kóptegen málimetter bar. Qazirgi Shaǵa aýyly shejirede «Jaǵa» dep aitylsa, Iqan aýyly sol kezdiń ózinde baý-baqshamen ainalysqanyn ańǵarýǵa bolady. Shejirede «Iqan halqynyń baqsha jumysymen ainalysýy jáne Júsip atamyzdyń Qoja Ahmet Iasaýi babamyzǵa kele jatqan qonaqtardy jemistermen qarsy alyp, 12 túrli júzim túrlerimen kútip jiberetini jaily sózder kezdesedi. Myna tarihi derekterdi tolyqtai zertteý ǵalymdardyń enshisinde. Tarih salasynyń mamany bolmaǵandyqtan meniki jái ǵana qarapaiym zertteý boldy», - deidi Seidálim Iýldashev.
Kúni búginge deiin HII ǵasyrda ómir súrgen Júsip ata jaily tek el aýzyndaǵy ańyz-áńgimeler ǵana azdy-kópti maǵlumat bere aldy. Degenmen, ár jetkizýshi óz tusynan túrli derekterdi aralastyryp otyrǵandyqtan ańyzdar da bir-birine uqsamaityn dárejege jetken.
«Allaǵa shyn nietimen ǵashyq bolýy sebepti jergilikti halyq «Ǵashyq Júsip ata» dep atap ketken tulǵanyń tarihy men urpaqtary jaily baiandaityn shejire Seidálim Iýldashev qariianyń muraǵatynan tabylyp otyr. Ańyzdarda Ahmet Iasaýidiń zamandasy, shákirti, jieni bolyp keletin Júsip atanyń áýlielik qasieti jaily aitylady. Al, jazba derek múldem bolmady. Keibir derekterde dinge qarsy qiyn-qystaý kezeńderde Júsip ataǵa qatysty jazbalar jerge kómilip, shirip joǵalǵan, al bir bóligi baqsha dánderin salatyn stakan etip qoldanylǵan dep aitylady. Búgingi tanysyp otyrǵan qoljazba joǵalǵan muranyń dál ózi bolsa eken dep úmittenip otyrmyz. Júsip ata jaily tarihnamada onyń Qoja Ahmet Iasaýimen bailanysy jáne ózge de tyń jańalyqtardyń beti ashylýy ábden múmkin. Bul máselemen arnaiy mamandar ǵylymi turǵyda zertteý júrgizip, anyqtaityn bolady», - dedi «Áziret Sultan» memlekettik tarihi-mádeni qoryq-mýzeiiniń direktory Nurbolat Ahmetjanov.
Ańyzdarǵa súiensek, Júsip ata kózi tirisinde áýlielik dárejege jetken jan bolǵan. Sham (Damask) shaharynyń bileýshisi Jolbarys handy toqsan toǵyz myń mashaiyhty bastap kelgen din basyn - Syrdariiadan bir shybyqtyń kúshimen jol ashyp ótkizip alǵany jaily aitylady.
Júsip ata kesenesi Túrkistan qalasynan 25 shaqyrym jerdegi Eski Iqan eldi mekeninde ornalasqan. Keseneni zertteý jumystaryn 2005 jyly arheolog-ǵalym Marat Tuiaqbaev júrgizgen.
«Kesene eki bólmeden turady, onyń ońtústik shyǵys-bóligi -Qabirhana. Ol alǵashynda (HIIǵ.) tek Júsip ataǵa arnalǵan 4x4 metrlik kesene bolǵan sekildi. Keiinnen jańa kesene turǵyzylǵan soń onyń qasyna shákirtteri, týystary qaita jerlengen bolýy múmkin. Sebebi, qabirhana eki búiirine qarai keńeitilip, arkalar arqyly kúmbezben jabýǵa múmkindik týǵan. Júsip ata kesenesiniń úlken bólmesi áý-basta-aq meshit emes, ziiarathana esebinde salynǵan. Oǵan dálel - mihrabtyń bolmaýy. Sirá, qasynda basqa bir meshit bolǵan bolýy kerek. Tabylǵan keramikalyq tabystar (HIII-HIHǵǵ.) kesene ainalasyndaǵy tóbeshikterge arheologiialyq zertteý júrgizip, planyn, aerofotosyn túsirý qajettigin kórsetedi», - deidi Marat Qymyzuly.
«Qoja Ahmet Iasaýige qatysty derekterdi jinaqtaý maqsatynda «Áziret Sultan» memlekettik tarihi-mádeni qoryq-mýzeii uiymdastyrǵan «Iasaýi izimen» ǵylymi-tanymdy ekspeditsiiasy aldaǵy ýaqytta elimizdegi jáne shet elderdegi Iasaýi babamyzǵa qatysty muralardy izdeý, zertteý jumystaryn ári qarai jalǵastyrady»,-delingen habarlamada.
