Túngi oilar-3. Terapiia...
Bizdi qazir bolyp jatqan hám bolaiyn dep jatqan saiasi-qoǵamdyq, rýhani-mádeni, dini jáne taǵy basqa tendentsiialar qazaqtyń basynan nege ótip jatyr, nege bulai bolýǵa tiis, basqasha bolsa qaiter edi degen suraqtar kópten beri mazalaýda. Mundai saýaldar qazaqty súietin, onyń bolashaǵyna alań kez kelgen oily Alash balasynyń kókeiinde bolýy zańdy da.
Búgingi bizdiń basymyzdan ótip jatqan jaǵdailar neniń saldary? Tarihtyń qai kezeńinde bizdiń ult aiaǵyn shalys basty, qai jerde qatelesti? Keshegi bizdiń bodandyǵymyz, búgin bodandyqtyń qamytyn qaitadan kiiý qaýipi, ózge ulttyń jerimizdiń bailyǵyn súliktei sorǵany, áli de soryp kele jatqany, ult retindegi qaýqarsyzdyǵymyz, búgingi problemalar, bári-bári tereń zertteýdi, saraptap, taldaýdy qajet etedi. Jáne nátijesi qansha qatal bolsa da, qatań qorytyndylar shyǵarylýy tiis dep oilaimyn.
Máselen, biz maqtaný jaǵynan álemniń ózge ulttaryn shań qaptyryp kettik. Biz oiboi, jahandy ajdahadai titiretken, dúnie júzin jaýlap-jaipap, qyrǵyn salǵan jaýynger babalardyń urpaǵymyz dep taltaiyp turyp maqtanamyz! Durys. Tarihty ózgertý eshkimniń qolynan kelmeidi. Al, jaraidy, sol keremet babalardyń sumdyq urpaǵyna ne boldy qazir? Álde biz naiza, qylysh, attan basqa eshteńeni bilmeimiz be? Álde bizde tek ortaǵasyrlyq soǵys ónerinen basqa talant joq pa? Suraq qoi?! Iá, suraq.
Dúnieni bilimmen, ǵylymmen tańqaldyrýǵa bolmai ma? Dańǵazamen tańqaldyrdyq bárin. Jaraidyq, keremetpiz. Keshegi kúnniń esteligimen ómir súretin, qalaǵa kelse aýyldaǵy ómirin saǵynatyn sentimentaldy ultpyz ǵoi. Boldy, ol zamanalar ótti-ketti. Qylyshtyń ornyn qalam basty, naizanyń ornyn bilim basty, qamaldardyń qabyrǵasyn qaqyratatyn kúrdeli qarýdyń ornyn jańa, ozyq tehnologiialar basty. Kúntizbede HHI ǵasyr.
Oǵan qosa, tógilgen qannyń óteýi bar. Ol basqa áńgime. Biraq bizge tikelei qatysy bar áńgime. Árqaisymyzdyń boiymyzdaǵy obal bul. Qatty aitsam, keshirińizder. Biz osyny moiyndap, birjolata qorytyndy shyǵaryp, izgilikke bet burmasaq, bolmaidy. Munai men ózge qazba bailyqtar bizdi qashanǵy qutqarar deisiz. Bizge rýhani serpilis kerek. Ol serpilis ishtei óz kemshiligin moiyndaǵannan soń, tazarǵan soń bastalady. Túsinetin adam túsindi dep oilaimyn. Jaýgershilik zamanda qalyp qoiǵan sanalarmen daýlasqym joq. Bul bir.
Bóliný jaǵynan taǵy da chempionbyz. Jer, júz, rý surasý, óz tegińdi alǵa shyǵarý mesheý adamǵa lázzat syilaidy. Túsinikti nárse. Jáne sol túsinikti nárseniń ómirin uzartyp, qazaqty qyryq quraq qylyp júrgen eń birinshi bizdiń ziialy qaýym, bizdiń bilik jáne ózimizdiń tárbiemiz. Tekti bilý kerek, biraq ony ulttyń birtutastyǵyna qaýip keltiretindei ustanbaý kerek. Jazǵanbyz buryn: etnogenez jaǵynan biz ár rýmen aralasyp, birtutas ult bop qalyptasyp qoiǵanbyz. Ony genetika ǵylymy dáleldegen. Sondyqtan kim naqty qai rýdan, naqty sol babadan tarady ma, joq pa, úlken suraq belgisiniń astyndaǵy másele. Biz tili, dini, tarihy, dástúri, mentaliteti bir ultpyz. Bitti, boldy.
Keshegi orystar, eýropalyqtar bizge salyq tólep turdy deimiz. Búgin nege kerisinshe? Biz áli de Shyńǵys han zamanyndaǵy eiforiiadan arylmaǵan siiaqtymyz. Hirosimada zardap shekken japondyqtar, aǵylshyn men japondyqtardan quqai kórgen qytailar, frantsýz, ispandyqtardyń bodany bolǵan talai elder nege sekiris jasady? Biz nege áreń qutylǵan siýzerenge qaitadan vassal bolýdyń aldynda turmyz? Sebebi, dúnieniń parqyn bilmedik, táýelsizdiktiń baǵasyn bilmedik. Áli de kesh emes. Biz osy 23 jylda qolymyzdan kelgen negizgi sharýalardy jasadyq. Oǵan da taýba. Sol ýaqyttyń jartysyn eldi tonaýmen ainalystyq. Jerdi tonap jatyp, óz urpaǵymyzdy tonap jatqanymyzdy, uly babalardyń amanatyn aiaq asty etkenimizdi uǵynbadyq. Kóringenniń ýysynda ketken bailyq bizge gúldengen ǵylym-bilimdi, sáýletti qalalardy, jańa tehnolrgiialardy, myqty áskerdi, qarqyndy demografiialyq ahýaldy jasaýǵa múmkindik berer edi. Átteń deseishi. Quqyǵymyzdy taptady, úndemedik. Bailyǵymyzdy talan-tarajǵa saldy, qyńq demedik. Qazaq qoidan jýas dese, máz bolamyz. Bárin ait ta, birin ait, biz óz taǵdyryna, óz memleketine, ómirine, keleshegine nemquraidy qaraityn ultpyz.
Bul - úlken kemshilik. Osy minezimizben kúrespesek, bárin tabaqqa salyp ózimiz aparyp beremiz.
Ananyń balasy, mynanyń baiy, pálenshe rýdyń ókili ozbasyn deimiz. Tarqatpai-aq qoiaiyn. Bir birimizge tileýles, baýyrmal bolýdan qaldyq.
Bul bizdiń kemshilikterdiń bir parasy ǵana. Qulyqty bolsańyz, jalǵastyrarsyz. Qoryqpai, uialmai aitaiyq. Dertti emdeý úshin, dáriger diagnoz qoiady. Naýqastyń nazary álsiz, dúnieni qabyldaýy qate bolady. Al, muny jerimizge qarap jutynyp otyrǵandar ádemi paidalanyp keledi. Qudai bergennen aiyrylyp qalmaiyq desek, tezdetip saýyǵaiyq, aǵaiyn!
Aqberen Elgezektiń Feisbýktaǵy jazbasynan
