Tegin adam aqyn bolmaidy. Ótinish jazyp keledi deisiz be?! Bir basyna zamananyń, ǵalamnyń, barsha adamzattyń aýyr muńy men qasiretin úiip-tógip alyp, mystan ýaqytpen arpalysyp ótý kimge qyzyq, kimge óner deisiz? Siz onyń júregin syǵyp kórdińiz be? Syǵyp kórseńiz, júrektiń tórt uiasynan nendei zahar, iisinen-aq ashy ekeni bilinetin qandai ýdyń tamshylaitynyn kórip, shoshyr edińiz.
Sanasyna saiahat jasap kórdińiz be? Júreginen bastaý alyp, sanasyna baratyn kári soqpaqtyń eń quryǵanda ortasyna deiin júrip kórińizshi! Maily kenepke esh túspeitin sýretter, adam kózine shalynbaityn elester men tylsym qubylystardy baiqar edińiz. Baiqar edińiz de basyńyzdy shaiqar edińiz. Aiar edińiz ony, múmkin qyzyǵar edińiz…
Siz aqyn sekildi jylaýdy bilesiz be? Aqyn sekildi kúnde jylaýdy aityp otyrmyz. Júregińiz shydamas edi. Siz «Nege bulai?» deisiz, «Ne jetpeidi osyǵan?» deisiz. «Jurt qamsyz ómirin súrip, bala-shaǵasyn asyrap, qońyr tirshiligin jasap jatyr ǵoi, bulai kúizeletindei, bulai alqynatyndai, bulai baiyz tappaityndai bul adamǵa sonsha ne boldy?» dep te oilaisyz.
Bar qyzyǵyn tirliktiń orap alyp,
Kún batysqa bettedi qoralanyp.
El shetinde erbiip men qalyppyn
Diýanadai qalqiǵan oba baǵyp…
Dala kúzetken tiri balbal… Obany baǵyp turǵan diýana… Bul – has aqynda ǵana bolatyn ishki álem panoramasy. Túz dalany kirpigimen qorshap alyp, meditatsiia jasap turǵan jan iesi. Kókte – paidasy joq bir shókim bult. Urshyqtai bop ainalǵan quiyn. Qumyrsqalar múrdesi. Aptap ystyq. Oǵan kelesi kórinisti qosyńyz:
Kóbelekterdiń shaqar kún
qanatyn qyrshyp,
Shaqyraiady tóbeden. Dala tymyrsyq.
Kóleńkeler de jandaryn
saýǵalap qashqan,
Úp etken jel joq jelpinip alatyn.
Qyrsyq!
Mańdaiy tasqa timesten
tyiylypty kim?!
Amalsyz bári aptapqa iilip búgin
Otyrǵany haq. Ne istesin?
Kún-tún zarlaityn
Shegirtkeniń de aýyzyna
quiylypty qum.
Ystyq titirkenis. Aqyldy órtep bara jatqan ishki tozaqtyń jalyn demi. Eshkimnen pana tappai, aidala ańyryp turyp qalǵan beine.
Endi bir kóriniste onyń beinesi shýly shahardyń bir buryshynda qylań beredi.
Qaita oraldym dań-dabyra qalaǵa,
Qala mylqaý, álde múmkin… men – kereń?
Qamap alyp saǵynyshty sanama,
Qara ormandai jurt ishinde sendelem.
Qalaǵa kelmei qaitsin endi, eger:
Kóz aldymda – kók mazar qaraqurym,
Mańdai tilip tóbemnen barady kún.
Qarttarymnyń izimen qyrdan kóshken,
Bara jatyr ilesip balalyǵym, –
degen ómir tragediiasyna shydamasa?!
Qala ómiri. Saiqal saiasattyń zańdylyǵy ústemdik quryp tur, asqazan shurylyna bazardyń shýyly ulasyp tur, janarynan jaryq shashqan kólikter tizbegi jáne muny múlde túsinbeitin bezbúirek adamdar. Sonda ol ózgergisi keletindei:
Aitady ýaqyttan kendeligin,
Kelmeidi sezdirgisi pendeligin.
Ashy ý – ashýymdy ishke búgip,
Kúlkimen bet boiaimyn men de búgin.
Maskaly qoǵamnyń ishinde maskamen ómir súrýge beiimdelgisi keledi. Amaly qansha? Kúlkimen bet boiap, shúiirkelesken bolyp, ózin aldaidy. Tipti arbalǵysy da keletin siiaqty. Alaida ishki muńy bir kúni qaitadan «dyz» etip, taǵy da aýyrtady. Sol túsiniksiz muńnan ábden qaljyraǵan ol bir túnderi bárine qoldy bir-aq siltep:
Kók Táńiri!
Aq tańdy
Qarsy alýdan sharshadym.
Sypyr tirlik – noqtańdy,
Taq Ajaldyń monshaǵyn! –
dep te jiberedi.
Bári ońai bolsa, káni?! Ol ózinen-ózi qashyp qutylmaitynyn uǵynyp, myna bir qas qaǵym mezetti sózben shimailap paraqqa tastai salady:
Kóz tastady Ai sulyq
Kúldibadam kósheme.
Kók Aspanda – qaishylyq,
Kúlli ǵalam – kesene.
Aqyn janary Ai kózimen shaǵylysyp qalǵan ǵajap sátte qarashyqtan jaryq jyldamdyǵymen úlken maǵynalar túisikke jetip keletinin baiqaisyz. Sol kezeńnen bastap ishki álemdi qaitadan, basynan bastap taný mashaqaty bastalady… Bul – aqynnyń taǵdyry.
Bul taǵdyr iesi – aqyn Kenjebai Ahmetov. Biz onyń óleńderin oqydyq, aqyndy túsinýge tyrystyq, óz paiymymyzdy aityp kórdik. Alaida ár adamǵa onyń óleńi ártúrli oi salatyny anyq. Bul óz kezeginde aqynnyń san qyrly bolatyndyǵyn, sanasy tylsymǵa toly ekendigin ańdatsa kerek.
Aqberen ELGEZEK,
aqyn, memlekettik «Daryn»
jastar syilyǵynyń laýreaty,
Qazaqstan Jazýshylar
odaǵynyń múshesi
"Ana tili" gazeti
