Táýelsizdik jyldarynda qazaqstandyq memlekettik qyzmet óziniń qalyptasýy men jetilýiniń uzaq jolynan ótti. Byltyrǵy jyl elimiz úshin erekshe máni bar kezeń boldy. Aýqymdy institýttyq reformalar úshin tuǵyrnama bolǵan, birinshi baǵyty kásibi memlekettik apparatty qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan «100 naqty qadam» Ult Josparyn qabyldadyq. Memlekettik kásibi apparatty qalyptastyrýǵa qatysty jańa reforma Qazaqstanda memlekettik qyzmetti damytýdyń jarqyn kezeńi bastalǵandyǵyn dáleldeidi.
Álemdik tájiribe kórsetkendei, memlekettik qyzmetshilerdiń kásibiligi olardyń jurtshylyq aldyndaǵy memlekettik basqarý organdarynyń imidjin anyqtaityn minsiz ádep minez-qulyqtarymen qatar júrýi kerek.
Sondyqtan qazirgi tańda elimizde memlekettik qyzmet apparatynyń kásibi biliktiligine, memlekettik qyzmetshilerdiń moraldyq-etikalyq kelbetine úlken mán berilýde. Ult Josparynyń 12-qadamynyń basty maqsaty jańa ádep erejelerin engizý bolyp tabyldy.
Nátijesinde «Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik qyzmeti týraly» jańa Zańynda qyzmet etikasyna qatysty erejeler aitarlyqtai kúsheitilgen. Eń aldymen, memlekettik qyzmetshilermen ádep normalaryn saqtaý boiynsha talaptar, sybailas jemqorlyqqa qarsy minez-qulyq pen óz qyzmetinde múddeler qaqtyǵysyn boldyrmaý zań dárejesine kóterildi.
Zańdy júzege asyrý maqsatynda Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń Jarlyǵymen memlekettik qyzmetshilerdiń Ádep kodeksi qabyldandy. Ádep kodeksi halyqtyń memlekettik organdarǵa senimin nyǵaitýǵa, memlekettik qyzmette ózara qarym-qatynastyń joǵary mádenietin qalyptastyrýǵa jáne memlekettik qyzmetshilerdiń ádepsiz áreketiniń aldyn alýǵa baǵyttalǵan. Memlekettik qyzmetshiniń moraldyq bet-beinesi men etikasyna airyqsha kóńil bólinýiniń astarynda onyń iskerligi ǵana emes, sonymen qatar ainalasyndaǵylarǵa qurmeti men izeti de saralanady. Kodekste memlekettik qyzmetshiniń moraldyq-etikalyq kelbetine qoiylatyn negizgi talaptar, qyzmetten tys ýaqyttaǵy jáne qyzmettik qarym-qatynastaǵy, kópshilik aldynda, onyń ishinde buqaralyq aqparat quraldarynda sóileýimen bailanysty minez-qulyq standarttary naqty kórsetilgen. Atap aitar bolsaq, budan bylai memlekettik qyzmetshiler tek qatardaǵy jai qyzmetker emes, halyq arasynda bedeldi, jurtshylyq úlgi tutatyn tulǵaǵa ainalǵany abzal. Ol úshin jańa reformaǵa sai barlyq memlekettik organdarda etika jónindegi ýákil bolady. Osy talaptardy oryndaý maqsatynda Qyzylorda oblysy boiynsha jergilikti atqarýshy organdarǵa ádep jónindegi ýákildiń ókilettigi Qyzylorda oblysy ákimi apparaty basshysynyń orynbasaryna júkteldi.
Atalǵan jańa institýt etikalyq normalardyń saqtalýyn qadaǵalap, monitoring jasaidy, memlekettik qyzmettegi azamattardyń zańdy múddeleri men quqyqtarynyń saqtalýyna jáne qaita ornyna keltirýine sharalar qabyldaidy. Ýákil jumysynyń mańyzdy baǵytynyń biri – ujymdaǵy moraldyq-psihologiialyq ahýaldy anonimdi saýaldama arqyly zerdeleý. Saýaldama nátijesi taldaý úshin negiz bolyp, onyń qorytyndysy boiynsha personaldy basqarý tetikterin jaqsartý úshin memlekettik organ basshylyǵyna usynylady. Bul óz kezeginde memlekettik qyzmetshilerdiń ómirde adal, ádiletti, qarapaiym jáne shynaiy bolýyn tárbieleýmen birge, sheshim qabyldaǵan kezde zańdylyqtyń saqtalýyn qamtamasyz etýge mindetteidi. Qyzmetten tys ýaqytta olar qoǵamǵa jat minez-qulyq kórsetpeýge, iship-jeý, qumar oiyndarǵa jol bermeýge jaýapkershilik júkteidi. Joǵaryda atalǵan memlekettik qyzmettegi jańashyldyqtardy oblys turǵyndaryna, onyń ishinde memlekettik qyzmetshilerge jete túsindirý maqsatynda departament keń kólemdi aqparattyq-nasihattyq jumystar júrgizdi. Jańa zańnamalardy túsindirýdiń bastaýy retinde naýryz aiynda oblystyq ǵylymi-tájiribelik konferentsiia ótkizildi. Memlekettik organdarda, kvazimemlekettik sektor, basqa da maqsatty toptar arasynda 180-nen astam quqyqtyq oqytý ótkizilip, jalpy 5 myńǵa jýyq adam qamtyldy. Sondai-aq, departament basshylyǵy jáne qyzmetshilerimen 7 aýdan ortalyǵy men 50 aýyldyq okrýgte halyqpen kezdesýler, jeke máseleleri boiynsha azamattardy qabyldaýlar júrgizilip, ádistemelik kómekter kórsetildi. Osylaisha, oblys aýmaǵynda Ult Josparynda kózdelgen maqsattardy júzege asyrý barysynda, onyń ishinde memlekettik qyzmetshilerdiń kásibi biliktiligin, turǵyndardyń quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrýǵa sáikes jumystar atqarylyp jatyr.
Ókinishke qarai, osyndai túsindirme jumystaryna qaramastan, memlekettik qyzmetshilerdiń ádep máselelerimen jii kezdesemiz. Jyl basynan beri Ádep jónindegi keńestiń 7 otyrysy ótip, 37 másele qaraldy. Onyń 26-sy – memlekettik qyzmetshilerge qatysty tártiptik ister bolsa, 7 memlekettik organ basshylarynyń, aýdan ákimderiniń memlekettik qyzmet jáne sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl týraly zańnamany buzýshylyqtardyń profilaktikasy boiynsha jumysynyń esepteri tyńdaldy. Qaralǵan tártiptik ister nátijesimen 16 memlekettik qyzmetshige tártiptik jaza qoldaný jóninde usynys berildi.
Memlekettik qyzmetshiler qyzmetten tys ýaqytta da jalpy qabyldanǵan moraldyq-ádeptilik normalaryn ustanýǵa, qoǵamǵa jat minez-qulyq, onyń ishinde qoǵamdyq oryndarda adamnyń qadir-qasietin jáne qoǵamdaǵy adamgershilikke nuqsan keltiretin masań kúide bolý jaǵdailaryna jol bermeýge tiis. Degenmen, bul talaptar keibir memlekettik qyzmetshiler tarapynan saqtalmai jatyr. Máselen, aǵymdaǵy jyldyń 6 aiynda Quqyqtyq statistika jáne arnaiy esepke alý jónindegi organnyń málimetine sáikes, oblysta 9 memlekettik qyzmetshiniń qoǵamdyq oryndarda masań kúide júrgendigi úshin, onyń ishinde 3 memlekettik qyzmetshiniń kólik quralyn ishimdik iship basqarǵany úshin ákimshilik aiyppuldar salynǵany belgili boldy.
Qyzylorda oblysy boiynsha memlekettik qyzmet isteri departamentiniń usynysymen atalǵan memlekettik qyzmetshilerdiń 3-ine «qatań sógis», 4-ine «qyzmetine tolyq sáikes emestigi týraly eskertý» túrindegi tártiptik jazalar qoldanyldy. Al basshylyq laýazymdaǵy 2 qyzmetkerdiń tártiptik isteri Ádep jónindegi keńeste qaralyp, keńes sheshimimen olarǵa qatysty tártiptik jazalar berildi.
Jalpy, zamanaýi memlekettik qyzmette kadrlarǵa degen kásibi talaptar basty qaǵida bolýy tiis. Onyń kásibi sapasy arqyly memlekettik organdardyń jumysy baǵalanady. Sondyqtan árbir adam memlekettik qyzmetpen taǵdyryn bailanystyra otyryp, halyqtyń aldyndaǵy úlken jaýapkershilik ekendigin túsinýi qajet. Sebebi, memlekettiń mártebesin kóterýge, aldyńǵy qatarly 30 eldiń qatarynan kórinýine memlekettik qyzmetshiniń qosatyn úlesi zor.
Jazira JYLQYShIEVA,
Memlekettik qyzmet isteri ministrliginiń Qyzylorda oblysy
boiynsha departamentiniń basshysy, Ádep jónindegi
keńes tóraiymy
.jpeg)