Foto: museum-alzhir.kz
31 mamyrda Qazaqstanda saiasi qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni atalyp ótedi. Bul kún HH ǵasyrdyń tarihi shejiresiniń eń aýyr kezeńderiniń biri – jappai saiasi qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alýǵa, rýhyna taǵzym etýge arnalǵan. Osy aitýly kúnge orai saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúni qarsańynda, «Aljir» memorialdy-mýzei keshenine «Aljir» lagerinde bolǵan tutqyndardyń urpaqtary kelip, gúl shoǵyn qoiyp, únsizdikpen eske alyp, taǵzym etedi, – dep jazady Ult.kz tilshisi.
Keshenniń «Qasiret qaqpasy» qasyna 14 ult ókiliniń eskertkishi ornatylǵan. Eske alý taqtasyna esimi anyqtalǵan 7 270 áieldiń aty jazylǵan.
Dál osy siiaqty Qaraǵandy qalasynda úlken «Karlag» lageri bar. Ol 1931 jyly qurylǵan. Jalpy Qazaqstanda 60-qa jýyq irili-ýaqty lagerler men onyń bólimsheleri bolǵan eken. Onda sy alpys qapasqa qamalǵandar óz jazasyn ataqty 58-bappen, iaǵni 18 tarmaqtan turatyn «Halyq jaýy» degen bap. Onyń 12-tarmaǵynda adamdarǵa «Atý jazasy» berilgen. Osyndai lagerlerde japa shekken ult ziialylary men olardyń otbasy týraly «Aljir» memorialdy-mýzei kesheni ekspozitsiialyq-kórme jáne zertteý bóliminiń mamany aityp berdi.
«Turar Rysqulovtyń jary Aziza Rysqulova segiz jylǵa bas bostandyǵynan aiyrylǵan. Ol Máskeýdegi «Býtyrka» túrmesinen aidalyp kelgen. Kishkentai qyzy úsh jasqa tolǵanda «Osakarov» balalar úiine , úlken qyzy Sáýle Rysqulovany Odesso oblysyndaǵy balalar úiine jóneltipti. Beiimbet Mailinniń jary – Gúljamal Mailina Almaty túrmesinen osy «Aljir» lagerine ákelingen. Bes balasy bolǵan, úlken uly soǵysqa ketip, qaita oralmaǵan. Qalǵan balalary Ráziia, Mereke, Edil Semei balalar úiinde, tipti eń kishkentaiy Gúlsim de balalar úiinde tárbielengen. Bes jylǵa bas bostandyǵynan aiyrypty. Sondyqtan «Aljir» eńbekpen túzetý lagerinde tórt jyl mal baǵyp jazasyn ótegen. Qalǵan bir jylyn Qaraǵandy jeke eńbekpen túzetý lagerinde ótkizgen», – deidi «Aljir» memorialdy-mýzei kesheni ekspozitsiialyq-kórme jáne zertteý bóliminiń mamany Bekjamal Sharibekqyzy.
Onyń aitýynsha, Temirbek Júrgenovtiń jary Dámesh Júrgenova da «Aljir» taqsiretin tartqan. Berilgen jazanyń 3 jylyn osynda, qalǵan 5 jylyn «Pecherlagta» ótegen. Dámesh Júrgenova – Qazaqstannyń meditsina salasyna eńbek sińirgen dárigerlerdiń biri.
«Qazirgi tańda «Aljir» memorialdy-mýzei keshenine tarihshylar men týrister, jazasyn ótegenderdiń urpaq-juraǵaty kóptep keledi. Kezinde keńestik júie jasyrǵan tarihymyzdyń beimálim tustaryna búginde birtindep qol jetkizip kelemiz. Qysqarǵan «Aljir» ataýynyń maǵynasy – Otanyna opasyzdyq jasaǵandardyń áieliniń Aqmola lageri. Lagerde 62 ult ókilinen quralǵan 8 myńnan asa tutqyn áiel otyrǵan», «Aljir» memorialdy-mýzei kesheni ekspozitsiialyq-kórme jáne zertteý bóliminiń mamany Bekjamal Sharibekqyzy.
Aita keteiik, 2020 jylǵy 24 qarashada Prezidenttiń bastamasymen qurylǵan komissiia óz jumysyn aiaqtady. 2023 jylǵy 26 jeltoqsanda saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi memlekettik komissiianyń qorytyndy otyrysy ótti. Memlekettik komissiia saiasi qýǵyn-súrginge ushyraǵan 311 myńnan astam adamdy aqtaý úshin qoldanystaǵy zańnama aiasynda naqty jumys júrgizdi.
Aqbota Musabekqyzy
