Alǵash ret 2006 jyly Dúniejúzilik insýltke qarsy kúres kúni bolyp (World Stroke Organization (WSO) uiymynyń bastamasymen) qabyldanǵan osy kún álemniń 40 memleketinde jyl saiyn atalyp ótedi. Maqsaty - qan ainalymy júiesi aýrýlary men olardyń asqynýyn der kezinde anyqtaý úshin adamdardyń óz densaýlyqtaryna degen jaýapkershilikterin arttyrý; syrqattyń aldyn alý sharalaryn júrgizý; osy baǵytta týyndaǵan ózekti məselelerge qoǵamnyń, álemniń nazaryn aýdarý.
Dúniejúzilik Densaýlyq saqtaý uiymynyń jarǵysynda «Densaýlyq – fizikalyq aqaýdyń, aýrýdyń bolmaýy ǵana emes, adamnyń fizikalyq, psihikalyq, rýhani jáne áleýmettik turǵydaǵy tolyqqandy belsendiligi» retinde túsindiriledi.
Qazir belsendilik, qimyl-qozǵalys azaidy, qarapaiym qaǵidalar qaperge alynbaidy. Miokard jiti infarktiniń, insýlttiń, júrek jetkiliksizdigi men basqa da aýrýlardyń asqyný qaýpiniń artqany baiqalady.
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń 2014 jyly insýlt syrqatyn «ǵalamdyq indet» dep jariialaýy tegin emes. Syrqat ýaqyt ótken saiyn jasaryp keledi. 1990-1995 jyldary insýlt alǵan adamdardyń eń jasy 60-tyń ainalasyndaǵylar bolatyn. Búginderi álemde insýlt syrqatyna shaldyqqandar sany 33 mln. adamdy qurasa, solardyń 60%-i 25-44 jas aralyǵyndaǵylar eken. Al bizdiń elimizde, resmi statistikaǵa súiensek, insýlt alǵandardyń 37% – 41-60 jas aralyǵynda, 31 % – 61-70 jas shamasynda, 28 % – 71 jastan asqan, 4 paiyzy – 16-40 jasta.
Insýlt máseleleri jónindegi respýblikalyq úilestirý ortalyǵynyń resmi málimeti boiynsha, elimizde jyl saiyn 40 myńnan astam adam insýltten zardap shegedi. Ótken jyly mi qan ainalymynyń buzylýy syrqatymen 41293 qazaqstandyq emdelipti. Olardyń 53 paiyzy erler bolsa, 47 paiyzy áielder qaýymy.
Jylyna 38 myń adam insýltke shaldyqsa, 200 myńdai adam osy syrqattyń saldarynan múgedek atanyp, áleýmettik qoldaýǵa muqtaj. Kópshiligi eńbekke jaramsyz, bireýdiń kómeginsiz júrip-tura almaitynyn, bul syrqattyń da áleýmettik qoldaýdy qajet etetin syrqattar tobyna jatatynyn, insýlttiń sońǵy kezde kóbeiýimen qatar, jasaryp bara jatqanyn eskersek, bul derttiń aldyn alý óte mańyzdy.
Insýlttiń negizgi qaýipti faktorlary: arteriialyq gipertenziia, iaǵni joǵary qan qysymy; shylym shegý; júrek-qan tamyry aýrýlary; qant diabeti; mai almasýynyń buzylysy, alkogoldi ishimdikter ishý.
"Áleýmettik meditsinalalyq saqtandyrý qory" KEAQ Astana qalasy boiynsha filialynyń habarlaýynsha, Astana emhanalarynda aýrýdyń aldyn alýdyń jańa tásilderi engizilýde, baǵdarlama birinshi kezekte infektsiialyq emes sozylmaly aýrýlardyń aldyn alý jáne olarǵa qarsy kúres sharalaryn kúsheitýge baǵyttalǵan. «Bul jerde ýchaskelik dáriger men meditsina qyzmetkeri jaýap beretin ár patsienttiń ortaq jaýapkershiligine jáne seriktese jumys isteýine erekshe basymdyq beriledi. Máselen, árbir elordalyq emhanada infektsiialyq emes sozylmaly aýrýlarmen aýyratyn naýqastar úshin densaýlyq mektepteri jumys isteidi, onyń ishinde «Arteriialyq gipertenziia jáne júrektiń ishemiialyq aýrýlary mektebi» de bar», - deidi filial direktory Nurlybek Qabdyqaparov.
«Jalpy, densaýlyqtyń 53%-daiy ómir súrý saltyna bailanysty, 18%-daiy syrtqy ortanyń áserlerine bailanysty, taǵy 18-20%-daiy ár adamnyń óziniń genetikasyna, iaki tuǵym qýalaýshylyǵyna bailanysty. Sonda qalǵan 5-10%-daiy ǵana meditsina mamandaryna bailanysty. Sondyqtan adam óz densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qaraýy kerek, ózin-ózi kúte bilýi kerek, ózin-ózi jaqsy kórýi kerek. Densaýlyq, salaýattylyq sanadan bastaý alady», - deidi meditsina ǵylymdarynyń doktory, professor Erbolat Dálenov.
Insýlttiń aldyn alýda, ony emdeýde ýaqytty utymdy paidalaný óte mańyzdy. Salaýatty ómir saltyn ustanyp, belsendi qozǵalys pen durys tamaqtaný arqyly insýltke qarsy birge kúreseiik!
.jpeg)