العاش رەت 2006 جىلى دٷنيەجٷزٸلٸك ينسۋلتكە قارسى كٷرەس كٷنٸ بولىپ (World Stroke Organization (WSO) ۇيىمىنىڭ باستاماسىمەن) قابىلدانعان وسى كٷن ەلەمنٸڭ 40 مەملەكەتٸندە جىل سايىن اتالىپ ٶتەدٸ. ماقساتى - قان اينالىمى جٷيەسٸ اۋرۋلارى مەن ولاردىڭ اسقىنۋىن دەر كەزٸندە انىقتاۋ ٷشٸن ادامداردىڭ ٶز دەنساۋلىقتارىنا دەگەن جاۋاپكەرشٸلٸكتەرٸن ارتتىرۋ; سىرقاتتىڭ الدىن الۋ شارالارىن جٷرگٸزۋ; وسى باعىتتا تۋىنداعان ٶزەكتٸ مəسەلەلەرگە قوعامنىڭ, ەلەمنٸڭ نازارىن اۋدارۋ.
دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ جارعىسىندا «دەنساۋلىق – فيزيكالىق اقاۋدىڭ, اۋرۋدىڭ بولماۋى عانا ەمەس, ادامنىڭ فيزيكالىق, پسيحيكالىق, رۋحاني جەنە ەلەۋمەتتٸك تۇرعىداعى تولىققاندى بەلسەندٸلٸگٸ» رەتٸندە تٷسٸندٸرٸلەدٸ.
قازٸر بەلسەندٸلٸك, قيمىل-قوزعالىس ازايدى, قاراپايىم قاعيدالار قاپەرگە الىنبايدى. ميوكارد جٸتٸ ينفاركتٸنٸڭ, ينسۋلتتٸڭ, جٷرەك جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ مەن باسقا دا اۋرۋلاردىڭ اسقىنۋ قاۋپٸنٸڭ ارتقانى بايقالادى.
دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ 2014 جىلى ينسۋلت سىرقاتىن «عالامدىق ٸندەت» دەپ جارييالاۋى تەگٸن ەمەس. سىرقات ۋاقىت ٶتكەن سايىن جاسارىپ كەلەدٸ. 1990-1995 جىلدارى ينسۋلت العان ادامداردىڭ ەڭ جاسى 60-تىڭ اينالاسىنداعىلار بولاتىن. بٷگٸندەرٸ ەلەمدە ينسۋلت سىرقاتىنا شالدىققاندار سانى 33 ملن. ادامدى قۇراسا, سولاردىڭ 60%-ٸ 25-44 جاس ارالىعىنداعىلار ەكەن. ال بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە, رەسمي ستاتيستيكاعا سٷيەنسەك, ينسۋلت العانداردىڭ 37% – 41-60 جاس ارالىعىندا, 31 % – 61-70 جاس شاماسىندا, 28 % – 71 جاستان اسقان, 4 پايىزى – 16-40 جاستا.
ينسۋلت مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق ٷيلەستٸرۋ ورتالىعىنىڭ رەسمي مەلٸمەتٸ بويىنشا, ەلٸمٸزدە جىل سايىن 40 مىڭنان استام ادام ينسۋلتتەن زارداپ شەگەدٸ. ٶتكەن جىلى مي قان اينالىمىنىڭ بۇزىلۋى سىرقاتىمەن 41293 قازاقستاندىق ەمدەلٸپتٸ. ولاردىڭ 53 پايىزى ەرلەر بولسا, 47 پايىزى ەيەلدەر قاۋىمى.
جىلىنا 38 مىڭ ادام ينسۋلتكە شالدىقسا, 200 مىڭداي ادام وسى سىرقاتتىڭ سالدارىنان مٷگەدەك اتانىپ, ەلەۋمەتتٸك قولداۋعا مۇقتاج. كٶپشٸلٸگٸ ەڭبەككە جارامسىز, بٸرەۋدٸڭ كٶمەگٸنسٸز جٷرٸپ-تۇرا المايتىنىن, بۇل سىرقاتتىڭ دا ەلەۋمەتتٸك قولداۋدى قاجەت ەتەتٸن سىرقاتتار توبىنا جاتاتىنىن, ينسۋلتتٸڭ سوڭعى كەزدە كٶبەيۋٸمەن قاتار, جاسارىپ بارا جاتقانىن ەسكەرسەك, بۇل دەرتتٸڭ الدىن الۋ ٶتە ماڭىزدى.
ينسۋلتتٸڭ نەگٸزگٸ قاۋٸپتٸ فاكتورلارى: ارتەرييالىق گيپەرتەنزييا, ياعني جوعارى قان قىسىمى; شىلىم شەگۋ; جٷرەك-قان تامىرى اۋرۋلارى; قانت ديابەتٸ; ماي الماسۋىنىڭ بۇزىلىسى, الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتەر ٸشۋ.
"ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالالىق ساقتاندىرۋ قورى" كەاق استانا قالاسى بويىنشا فيليالىنىڭ حابارلاۋىنشا, استانا ەمحانالارىندا اۋرۋدىڭ الدىن الۋدىڭ جاڭا تەسٸلدەرٸ ەنگٸزٸلۋدە, باعدارلاما بٸرٸنشٸ كەزەكتە ينفەكتسييالىق ەمەس سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ جەنە ولارعا قارسى كٷرەس شارالارىن كٷشەيتۋگە باعىتتالعان. «بۇل جەردە ۋچاسكەلٸك دەرٸگەر مەن مەديتسينا قىزمەتكەرٸ جاۋاپ بەرەتٸن ەر پاتسيەنتتٸڭ ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸگٸنە جەنە سەرٸكتەسە جۇمىس ٸستەۋٸنە ەرەكشە باسىمدىق بەرٸلەدٸ. مەسەلەن, ەربٸر ەلوردالىق ەمحانادا ينفەكتسييالىق ەمەس سوزىلمالى اۋرۋلارمەن اۋىراتىن ناۋقاستار ٷشٸن دەنساۋلىق مەكتەپتەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ, ونىڭ ٸشٸندە «ارتەرييالىق گيپەرتەنزييا جەنە جٷرەكتٸڭ يشەمييالىق اۋرۋلارى مەكتەبٸ» دە بار», - دەيدٸ فيليال ديرەكتورى نۇرلىبەك قابدىقاپاروۆ.
«جالپى, دەنساۋلىقتىڭ 53%-دايى ٶمٸر سٷرۋ سالتىنا بايلانىستى, 18%-دايى سىرتقى ورتانىڭ ەسەرلەرٸنە بايلانىستى, تاعى 18-20%-دايى ەر ادامنىڭ ٶزٸنٸڭ گەنەتيكاسىنا, ياكي تۇعىم قۋالاۋشىلىعىنا بايلانىستى. سوندا قالعان 5-10%-دايى عانا مەديتسينا ماماندارىنا بايلانىستى. سوندىقتان ادام ٶز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋى كەرەك, ٶزٸن-ٶزٸ كٷتە بٸلۋٸ كەرەك, ٶزٸن-ٶزٸ جاقسى كٶرۋٸ كەرەك. دەنساۋلىق, سالاۋاتتىلىق سانادان باستاۋ الادى», - دەيدٸ مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەربولات دەلەنوۆ.
ينسۋلتتٸڭ الدىن الۋدا, ونى ەمدەۋدە ۋاقىتتى ۇتىمدى پايدالانۋ ٶتە ماڭىزدى. سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن ۇستانىپ, بەلسەندٸ قوزعالىس پەن دۇرىس تاماقتانۋ ارقىلى ينسۋلتكە قارسى بٸرگە كٷرەسەيٸك!
.jpeg)