Foto: ashyq derekkóz
Qazaq mádenieti – qazirgi qoǵamdy ortaq qundylyqtar aiasyna toptastyryp, halqymyzdy biriktiretin dińgegimiz.
Col sebepti 17 naýryzdyń taqyryptyq mazmuny mádenietti, ónerdi jáne ulttyq qundylyqtardy nasihattaýǵa arnalǵan. Bul ata-babalarymyzdyń rýhani jáne mádeni tynys-tirshiligin tolyq sezinýge múmkindik beredi.
Qazaq halqynyń Naýryz merekesimen bailanysty kóptegen ádet-ǵurpy men salt-dástúri bar.
Bata berý - qazaq halqynyń ejelgi jáne mańyzdy dástúriniń biri. Batada qazaqtyń salt-dástúri, adamgershilik kelbeti, urpaǵyn tárbieleýge negizdelgen arman-maqsaty kórinis tapqan. Batadaǵy ǵibratty sózder saliqaly ári kórkem minezdi bolýǵa shaqyrady. Bireý jolǵa shyǵarda nemese qiyndyqqa tap bolǵanda ómirlik tájiribesi mol adam oǵan bále-jaladan aman bolýyn tilep, bata beredi. Bata adamdy baqytsyzdyqtan, jaman áreketterden qorǵaidy, jarqyn bolashaqqa jol ashady dep sanalady.
Naýryz batasyn aqsaqaldar mereke kúnderi naýryzkójeden dám tatarda úi iesine, aitys, jarys jeńimpazdaryna, sondai-aq toidyń barlyq qonaǵyna arnap beredi. Naýryz kúnderi alǵan batanyń qasieti de erekshe bolady degen senim bar.
Aqsaqaldar bata bergende alaqandaryn jaiyp, keýde tusynda ustaidy, basqalar da osy qalypta turady. Bata aiaqtalǵannan keiin barlyǵy betin sipaidy.
Naýryz batasynyń mańyzy zor ekeni maqal-mátelderde de aitylǵan.
Ulys kúni qazan tolsa,
Ol jyly aq mol bolar.
Uly kisiden bata alsań,
Sonda oljaly jol bolar.
Naýryzda beriletin bata-tilekterdiń úlgileri:
Ulys oń bolsyn,
Aq mol bolsyn!
Ulys baqty bolsyn,
Tórt túlik aqty bolsyn!
Ulys bereke bersin,
Bále-jala jerge ensin!
Órkeniń óssin!
Ár kúniń Naýryz kúnindei berekeli bolsyn!
Elińe eleýli, halqyńa qalaýly bol!
Aiyń týsyn ońyńnan,
Juldyzyń týsyn solyńnan!
Baq bersin, Qydyr qoldasyn!
Shashý - qazaq halqynyń ejelgi ádet-ǵurpy. Syily qonaqtar kelgende, qýanyshty oqiǵalar kezinde jaqsy tilekter aitylyp, kámpit pen tiyndar shashylady. Shashýdy úi iesiniń áieli nemese jaqyn týystary shashady. Bul rásim jaqsylyq pen raqym aspannan shashý siiaqty jaýsyn degen nietpen jasalady. Qonaqtar shashýdy rizashylyqpen jinap, alyp ketýi kerek.
Sarqyt - bedeldi bir kisiniń joly nemese jaqsy bir nárseniń qasieti juǵysty bolsyn degen nietten týyndaǵan qazaqtyń kóne dástúriniń biri. Toi aiaqtalǵan soń, qonaqtar úilerindegi týystary men balalaryna aýyz tigizý úshin bata berilip, duǵa oqylǵan mol dastarqannan tátti men baýyrsaq alǵan. Bul dástúr kúni búginge deiin jalǵasyp keledi.
