Қазақстанда 25 қазанда Республика күні, ал 16 желтоқсанда Тәуелсіздік күні атап өтіледі. Екі мерекенің де ел тарихында орны ерекше. Алайда олардың тарихи негізі мен мағынасы бірдей емес. Республика күні Қазақстанның мемлекеттік егемендікке қарай жасаған алғашқы маңызды қадамын білдірсе, Тәуелсіздік күні еліміздің дербес мемлекет болғанын айғақтайды, деп хабарлайды ult.kz.
Республика күні неліктен 25 қазанда атап өтіледі?
1990 жылғы 25 қазанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі «Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының мемлекеттік егемендігі туралы» декларация қабылдады. Бұл құжат Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуына негіз болған маңызды тарихи қадамдардың бірі еді.
Декларацияда республиканың аумақтық тұтастығы, мемлекеттік биліктің дербестігі, ұлттық мәдениет пен тілдерді дамыту және Қазақстанның халықаралық қатынастардағы дербес ұстанымын қалыптастыру қағидаттары көрініс тапты. Осы құжат арқылы Қазақстанның өз мемлекеттік мүддесін айқындау жолындағы құқықтық негіздері бекітіле бастады.
Осылайша, 25 қазан Қазақстанның егемендікке бет бұрып, болашақ тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуына жол ашқан күн ретінде тарихта қалды.
Қазақстан тәуелсіздігін қашан алды?
1991 жылғы 16 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заңды қабылдады. Осы күннен бастап Қазақстан өзінің мемлекеттік тәуелсіздігін ресми түрде жариялап, дербес мемлекет ретінде жаңа тарихи кезеңге қадам басты.
Тәуелсіздік елдің ішкі және сыртқы саясатын дербес жүргізуіне, халықаралық қатынастардың толыққанды субъектісі ретінде әрекет етуіне және мемлекеттік институттарын өз бетінше дамытуына мүмкіндік берді.
Сондықтан 16 желтоқсанның тарихи мағынасы — Қазақстанның тәуелсіз мемлекет мәртебесін ресми түрде жариялауы.
Екі мерекенің негізгі айырмашылығы неде?
Республика күні мен Тәуелсіздік күнінің айырмашылығын олардың тарихи мәні арқылы түсіндіруге болады.
Республика күні — егемендікке басталған жолдың символы. 1990 жылғы декларация Қазақстанның мемлекеттік дербестігін қалыптастыруға негіз қалады.
Тәуелсіздік күні — сол жолдың тарихи нәтижесі. 1991 жылғы 16 желтоқсанда Қазақстан мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады.
Демек, бұл екі дата бір-біріне қарсы қойылатын мерекелер емес. Керісінше, олар Қазақстан мемлекеттілігінің қалыптасуындағы өзара сабақтас екі маңызды кезеңді көрсетеді.
Республика күні қашан ұлттық мереке мәртебесін алды?
Республика күніне 1995 жылы ұлттық мереке мәртебесі берілді. Кейін, 2001 жылы ол мемлекеттік мерекелер қатарына ауыстырылды, ал 2009 жылы мерекелер күнтізбесінен алынды.
2022 жылы Республика күнінің тарихи маңызын қайта жаңғырту туралы шешім қабылданып, 25 қазан ұлттық мереке мәртебесіне қайтарылды. Ал 16 желтоқсан Тәуелсіздік күні ретінде мемлекеттік мереке болып қалды.
Қазіргі уақытта бұл мәртебелер «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» заңда бекітілген. Заң бойынша ұлттық мерекелер мемлекеттіліктің дамуына елеулі ықпал еткен, ерекше тарихи маңызы бар оқиғаларға орай белгіленеді. <Cite refs={["turn992306search5"]}/>
2026 жылы мерекелер қай күндері аталып өтеді?
2026 жылы Республика күні 25 қазанда, жексенбіге түседі. Қазақстанның электрондық үкіметі жариялаған мерекелер күнтізбесіне сәйкес, демалыс күні 26 қазан, дүйсенбіге ауыстырылады. Ал Тәуелсіздік күні 16 желтоқсанда, сәрсенбіде атап өтіледі. <Cite refs={["turn992306search2"]}/>
Қорытындылай айтқанда, Республика күні Қазақстанның егемендікке қарай жасаған тарихи қадамын еске салса, Тәуелсіздік күні елдің дербес мемлекет ретінде қалыптасқанын білдіреді. Екі мереке де мемлекеттіліктің тарихын тануға, тәуелсіздіктің қадірін түсінуге және ел болашағына деген жауапкершілікті сезінуге үндейді.
