نەمەسە «ەر ەكە قىزىن وسىلاي ۇزاتسا عوي…»
«جىلقى ٸشٸندە الا جٷر,
ۇستاي الماي بالا جٷر.
الىس-الىس كەتكەندە,
مەنٸ ەسٸڭە الا جٷر», — دەپ ايتىلىپ جٷرگەن ەندٸ تىڭداعاندا بٸر ىڭعايسىز كٷيگە تٷسەتٸنٸم بار. بۇل ەۋ باستا ەن ەمەس, تىڭداعاننىڭ ساي-سٷيەگٸن سىرقىراتقان سىڭسۋ ەدٸ. كەدٸمگٸ قىزدىڭ ۇزاتىلىپ بارا جاتقانداعى ايتاتىن سىڭسۋى. مۇنىڭ ەۋەلگٸ مەتٸنٸ قالاي? قالاي شىققان? قانداي جاعدايدا ايتىلعان?
ونى تولىقتاي تٷيسٸنٸپ, جٷرەكپەن سەزٸنۋ ٷشٸن بالا كٷنٸمدە ٶزٸم كٶزبەن كٶرگەن قىز ۇزاتۋ جايىن قوسا ەڭگٸمەلەپ بەرسەم دەيمٸن. ەندەشە, قازاقى قارا ەڭگٸمەگە قۇلاق توسقانداي شايىڭىزدان ۇرتتاپ قويىپ, ارقانى كەڭگە سالا بەرٸڭٸز…
ايتپاقشى, وسى ەڭگٸمەنٸ بٸردە بٸر اعاما ايتىپ بەرگەم, ەڭگٸمەنٸڭ ادامىمىز عوي, اۋىزەكٸ ايتىلعاندا ەسەرلٸ شىقسا كەرەك, ٷنسٸز وتىرىپ قالدى. جٷزٸنە قاراسام, ەرٸنٸن جىبىرلاتايىن دەسە كٶزٸ «سٶيلەپ» كەتەيٸن دەپ تۇر ەكەن… «ەر ەكە قىزىن وسىلاي ۇزاتسا عوي…» دەپ تەرەڭ تىنىستادى ازدان سوڭ. قىز ۇزاتۋدى سونشاما قيىنداتىپ جٸبەرگەندەي بولدىم با دەپ سەل ىڭعايسىزدانىپ قالعانىم بار ەدٸ…
***
ٶزٸم قىز ۇزاتىپ كٶرگەن جوقپىن. بٸراق سول سەتتٸ ٶز باسىم ٶتە بٸر استاڭ-كەستەڭ الاقۇيىن سەزٸمدٸ باستان ٶتكەرەر, كٶڭٸل بوساتار ەرەكشە وقيعا دەپ بٸلەمٸن. ٶيتكەنٸ, كٸشكەنتاي كەزٸمدە ەپكەلەرٸم ۇزاتىلعاندا كٶرگەندەرٸم, سەزٸنگەندەرٸم جانىمنىڭ تەرەڭ تٷكپٸرٸندە سول قالپى ساقتالىپ قالىپتى. كٶڭٸل ايناسىنىڭ شاڭىن بٸر سٷرتسەم, بەرٸ دە بالا كٷنٸمدەگٸدەي جارقىراپ كٶز الدىما كەلە قالادى. قۇدالىق, ودان كەيٸنگٸ جول-جورالعىلار ٶز الدىنا بٶلەك ەڭگٸمە عوي, مەن تەك ۇزاتىلۋ جايىنا عانا توقتالايىن.
ەڭ ٷلكەن ەپكەمدٸ ۇزاتاردان بٸر اي بۇرىن بٷكٸل تۋىس ٷيٸنە شاقىردى. (قىز – قوناق» دەگەن سول عوي. نەگە ەكەنٸن بٸلمەيمٸن, بۇل سالتتى «تانىسۋ» دەيدٸ.) قاسىنا ەكٸ-ٷش قۇربىسىن ەرتٸپ, سەن-سالتاناتىمەن ەلگٸ ٷيلەردٸڭ بەرٸنە قوناق بولدى. سەن-سالتانات دەپ وتىرعانىم, ۇزاتىلاتىن قىزعا ەڭ كٶركەم اتتى كٷمٸس ەر-توقىم, كٷمٸس جٷگەن-نوقتامەن ەشەكەيلەپ مٸنگٸزەدٸ. جاڭا كيٸم كيەدٸ. قاسىنداعى قىزدار دا بارىن كيٸپ, باقانىن قولىنا الىپ دەگەندەي سەنٸنە سەن قوسىپ شىعادى. ول كەزدە قىز كٷنٸندەگٸ كيٸمنٸڭ كەلٸنشەك بولعاندا جارامايتىنىن بٸلەسٸزدەر عوي, ۇزاتىلار قىز «تانىسۋعا» كيگەن جاڭا كيٸمٸن قاسىنا ەرگەن قۇربىلارىنا ٷلەستٸرٸپ كەتەدٸ. سونىمەن, نە كەرەك, بارعان ٷيٸ بارىن الدىنا توسىپ, ەركەلەتٸپ-اق باعادى. ۇزاتىلىپ بارادى عوي. «بٸزدەن نە قالاساڭ دا الا عوي, اعاڭ تٸپتٸ بار جاساۋىڭدى ٶزٸ جاساپ بەرۋگە بار» -دەپ بەيەك بولعان جەڭگەلەر, «بارعان جەرٸڭدە اپايىڭمەن بالا كٷندەگٸ ۇرىس-كەرٸسٸڭدٸ ەسٸڭە الا قويساڭ بولدى – ساعىنباي قالاسىڭ…» دەپ قاعىتقان جەزدەلەر…, بەرٸ-بەرٸ قىز كٶڭٸلٸن كٶتەرۋمەن ەلەك. «وتىز كٷن ويىن» دەگەنٸ سول شىعار بەلكٸم.
مەجەلٸ كٷن جەتتٸ. تويدان بٸر كٷن بۇرىن قۇدا جاقتان تٶرت ادام كەلدٸ. جەزدەم, كٷيەۋ جولداس جٸگٸت, قۇدا-قۇداعي بولىپ كەلگەن ەكٸ كٸسٸ. ەرتەڭ توي دەگەن كٷنٸ تٷندە ەپكەم ەستەلٸك ٷلەستٸردٸ. «ەپكەلەرٸڭ ەستەلٸك ٷلەستٸرۋگە شاقىرىپ جاتىر, بارىڭدار» دەگەندە توپ بالا جارىسا جٷگٸردٸك. ەكەمنٸڭ اعاسىنىڭ ٷيٸ, ٸنٸسٸنٸڭ ٷيٸ بەرٸمٸز قاتار وتىراتىنبىز, كٶرشٸ-قولاڭ, تويعا كەلگەن باسقا تۋىستىڭ بالالارى بار دەگەندەي ٶتە كٶپپٸز ەندٸ. بٸز كٸرگەندە شەشەم شىعىپ كەلە جاتىر ەكەن. «مەەە, مىنانىڭ بەرٸنە قايتىپ جەتكٸزەسٸڭ, ەرەسەكتەۋلەرٸنە بەرسەڭ بولدى عوي» دەپ كٷلٸپ جاتىر. ەستەلٸكتٸڭ كٶبٸ شەتٸن شٸلتەرلەپ, كەستەلەپ تٸككەن كٸشكەنتاي شىت ورامال. بارلىعىنا جۋىعىن ٶزٸ تٸككەن. كەيبٸرٸن قوناق بولىپ جٷرگەندە قۇربىلارىنا تٸككٸزگەن دەگەندەي. ونىڭ كەيبٸرەۋٸنە سىرعا, جٷزٸك, ساعات دەگەندەي زاتتار, كەيبٸرەۋٸنە كەمپيت تٷيٸپ دايىنداپ قويىپتى. ول جەردە سىيلىق بالالارعا ەمەس, نەگٸزٸنەن ٶزٸنەن كەيٸنگٸ ەرەسەك باۋىرلارىنا, سٸڭلٸلەرٸنە, تۋىستارىنىڭ ەرەسەك بالالارىنا بەرٸلەدٸ. تۋىستىق قاتىناستى ٶلشەي وتىرىپ, مىسالى, بٸرەۋدٸڭ تۇڭعىشى بولسا وعان ساعات تٷيٸلگەن, بٸرەۋدٸڭ جالعىز قىزى بولسا وعان سىرعا تٷيٸلگەن دەگەن سەكٸلدٸ قوماقتى سىيلار, ودان كەيٸنگٸلەرگە ورتاشا, تٶمەن دەگەندەي رەتٸمەن بەرٸلە بەرەدٸ. كٸشكەنە بالالار ەلەنبەيدٸ دە. ەپكەڭنەن ورامال الۋعا جاراپ قالۋ دەگەن ادام قاتارىنا قوسىلعانداي ٷلكەن دٷنيە. مەن سولاي سەزٸنەتٸنمٸن…
سول جولى ەستەلٸك ورامال مەنەن ٸلگەرٸ اعاما كەلٸپ توقتادى عوي. ەڭ سوڭعى كەمپيت تٷيٸلگەن شىتتى ۇلانبەككە بەرٸپ جاتىپ, ماعان: «ٷي, مەنٸڭ ۇلاربەگٸمە جەتپەي قالىپتى عوي, بولدى, ساعان سەكەن بەرەدٸ» دەپ باسىمنان سيپاپ قويدى. استىڭعى يەگٸم قيساڭداپ ٷنسٸز عانا تٶگٸلٸپ, اۋىق-اۋىق يىعىممەن دەمالا بٸر جىلايتىنىم بار ەدٸ, سول باستالىپ كەلە جاتتى عوي… ازايىپ بارا جاتقان شىتتارعا قاراپ ٶزٸم دە ويلاپ تۇر ەدٸم, جەتپەي قالعاندا جامان بولدىم. سەكەن دەگەنٸ ٶزٸنەن كەيٸنگٸ ەپكەم سەكەنگٷل. سول ۇزاتىلعاندا بەرەدٸ دەگەنٸ عوي. سٶزٸ دە ۇنامادى. ول كەزدە 7-8 جاس دەگەن ەجەپتەۋٸر ەستييار كەز ەمەس پە?! كٶكەيدەن كٶتەرٸلگەن سٶزدٸ قاراساڭىزشى: «شىت الۋ ٷشٸن سەكەننٸڭ ۇزاتىلعانىن كٷتەم بە ەندٸ?». شىعا جٶنەلدٸم. «مەە, انانى قارا, ٶكپەلەپ كەتتٸ. سەنٸڭ ارتىڭنان بارماي قويماسىن. حا حا حا!». ىزا بۋادى. ەشكٸمگە شاماڭ كەلمەيدٸ, بالاسىڭ عوي…
توي كٷندٸز ٶتتٸ. كەشتە ويىن-ساۋىق. جاستار بٸر ٷيدە, ٷلكەندەر بٸر ٷيدە. ەن, كٷي, ٶلەڭ, تٷرلٸ ويىندار. سول كٷنٸ تويعا قۇدالار جاقتان ايتىساتىن, كٷي شەرتٸپ, دومبىرامەن ەن سالاتىن دەگەندەي تٸلدٸ-جاقتى ارنايى ادامدار كەلەدٸ. بٸزدٸڭ جاق تا بٸر اقىنىن دايىنداپ ساق وتىرادى. ايتىس, ٶلەڭٸ كٶپ بولعاننان كەيٸن بە, ماعان جاستاردان گٶرٸ ٷلكەندەر جاقتىڭ وتىرىسى جاقسى قۇساپ تۇرادى. ول ايتىستاردان ەستە قالعان شۋماقتار از ەمەس. نيعىمەت, بەكەي اعالارىمىزدىڭ, مەيرامحان, شەۋەل, مارفۋزا اپالارىمىزدىڭ تويداعى ايتىستارىنا ٶزٸم دە قوسىپ, بالالارعا قۇلپىرتىپ تۇرىپ ايتىپ بەرەتٸنمٸن.
تٷن ورتاسى اۋا دۋمان تارقايدى. شەشەلەرٸمٸز كيت بۋىپ كٷبٸر-سىبىرمەن تاڭ اتقانشا جٷرەدٸ. تاڭ اتا كٶرشٸ-قولاڭ كەلە باستايدى. اۋىلدىڭ ٷلكەندەرٸ كەلەدٸ. نەكە وقىلادى. سودان كەيٸن داستارحان جايىلىپ, شاي قۇيىلادى. سول بٸر سەتتٸڭ سالماعى اۋىر ەندٸ. ٷي تولى ادام. بالالاردى سىرتقا شىعارىپ جٸبەرٸپ ٷلكەندەر عانا وتىرادى. مەن «سٷزگٸگە» ٸلٸنبەي, بٸرەۋدٸڭ قولتىعىنىڭ استىندا قالىپ قويعام, بٸرەۋ كەپ سٷيرەپ كەتپەسٸن دەپ دەمٸمدٸ ٸشٸمە تارتىپ ەرەڭ تۇرمىن. ەپكەم مەن جەزدەم دە سوندا وتىر. «ە ە ە, قاراقتارىم…» دەپ قاسەيٸن اقساقال ەڭگٸمە باستاعاندا ٷي ٸشٸ تىم-تىرىس تىنىپ قالدى. بٸر كەزدە انام سٶز الدى. جىلاپ وتىر. ٷزٸپ-ٷزٸپ, ٶكسٸپ-ٶكسٸپ ايتادى: «…شامامىزدىڭ كەلٸسٸنشە باقتىق, قاقتىق, تەربيەلەدٸك. جەتٸسپەگەنٸ دە بار, جاستاي ۇزاتىپ وتىرمىز. «جاقسى جەرگە تٷسكەن كەلٸن – كەلٸن, جامان جەرگە تٷسكەن كەلٸن – كەلساپ» دەيدٸ, ارى قاراي سەندەردٸڭ ٸستەرٸڭ. قارعام, بەتٸمە كەلەر سٶز قايتارعان ەمەس, بٸر جامانات سٶز ەستٸرتكەن جوق. جات جۇرتقا جاراتىلعان سوڭ امال جوق, ەيتپەسە ەكەسٸنٸڭ دە سەرٸگٸندەي بولدى… سەندەرگە امانات ەندٸ. ادامدىقتارىڭا سەنٸپ وتىرمىز, قىز دەگەن وسى ەكەن, قاناتى جەتٸلگەندە قولىڭنان ۇشىرىپ قويا بەرەسٸڭ باياعى…». جاسىن تٶگٸپ-تٶگٸپ الدى. جەڭگەلەرٸم, كٶرشٸلەر بەرٸ جىلاپ تۇر. مەنەن دە باستالدى ەلگٸ بٸر ٷنسٸز كەمسەڭ. ەپكەمە قاراسام ەكٸ يىعى سولق-سولق ەتەدٸ. جىلاپ وتىر. قايتا-قايتا ەڭسەسٸ تٷسٸپ كەتٸپ, جەڭگەلەرٸ قولتىعىنان دەمەپ قويادى. ەكەم باسىن جەردەن الار ەمەس. قۇدالار جاق سٶز الدى. «سٸزدەرگە راحمەت! بٸز دە قىز ۇزاتقانبىز, وڭاي ەمەس, جٷرەكتەرٸڭٸزدٸ جۇلىپ بەرگەندەي بولىپ وتىرسىزدار. دەسە دە, جىلاماڭىزدار, ەندٸ جىلاعاندارىڭىز دا جٶن عوي, سٶيتسە دە بالالارىڭىز جامان جەرگە بارا جاتقان جوق, سٸزدەر بولىپ, بٸزدەر بولىپ اقىل-كەڭەسٸمٸزدٸ ايتا جٷرٸپ جۇرت قاتارىنا قوسىلار…» دەگەن سەكٸلدٸ نەبٸر سۇلۋ سٶزدەرمەن سونارلاي كەلٸپ, «قۇدەكە, ەندٸ بالالارعا باتاڭىزدى بەرٸڭٸز» دەپ توقتادى. ەكەم كەۋدەسٸن كەرە, قۇلاشىن جايا: «يە, اللا! بالالارىم…, جولدارىڭ بولسىن, باقىتتى بولىڭدار, اللا جارىلقاسىن! ەۋمين!» دەپ بەت سيپادى. جۇرت سىرتقا لاپ قويدى. مەن دە جٷگٸرە بەرەم دەپ بٸردەڭەگە شالىنىپ جىعىلعانىمشا بولعان جوق, بٸرەۋ اياعىمدى باسىپ كەتتٸ. مىسىقتاي بىج ەتە قالدىم. «مىناۋ نە عىپ جٷر, وسى بٸرەۋدٸڭ جٷرمەيتٸن جەرٸ جوق ەكەن» دەپ كٷڭك ەتٸپ اتتاپ ٶتە شىقتى.
سىرتتا جٷك ماشيناعا تيەلٸپ دايىن تۇر ەكەن. ٷلكەندەر سىرتقا شىعا قالىپ دٶڭگەلەنٸپ تۇرا-تۇرا قالدى. بٸر كەزدە قىز-كەلٸنشەكتەر قولتىعىنان دەمەپ ەپكەمدٸ شىعاردى. وڭ جاقتا تۇرعان كٶرشٸ اپامىزدى باس سالىپ قۇشاقتاپ, سىڭسۋ ايتتى. كەدٸمگٸ ٶلەڭ عوي. يە, ايتپاقشى, ونى دا الدىن الا جاتتايدى. تويدان بۇرىنعى قىدىرىستا, ٷيدە قاسىنداعى قۇربىلارىمەن وتىرىپ سىڭسۋ جاتتاپ وتىرعانىن تالاي كٶرگەم. «قاردىبايعا نە دەپ ايتاسىڭ?», «جولدىبايعا بٷيتٸپ ايت» دەگەندەي ەزٸل-وسپاققا سالىپ كٷلٸسٸپ جاتاتىن. سول سىڭسۋ. ٶلەڭجاندى بالامىن عوي, سٶزدەرٸ قۇلاعىمدا قالدى. ەكەمدٸ, انامدى, ناعاشى اتام, ناعاشى اپام, بەرٸ-بەرٸن بٸر-بٸر قۇشاقتاپ بٸر-بٸر شۋماق ايتادى. قاسىنداعى ەكٸ-ٷش قىز داۋىس قوسادى. سونداعى ٷلكەن جەزدەمٸز قاردىبايعا (ەكەمنٸڭ قارىنداسىن العان) ايتقان سىڭسۋى قانداي عاجاپ ەدٸ!? مۇندا ەركٸمگە تەك ٶزٸنە ايتىلۋى تيٸس سٶزدەر عانا ايتىلادى. بەتالدى ايتىلا بەرمەيدٸ. ۇزاتىلىپ بارا جاتقان قىزدىڭ جەزدەسٸنە ايتقان سىڭسۋى مىناۋ:
«جىلقى ٸشٸندە الا جٷر,
ۇستاي الماي بالا جٷر.
ەكەم – كەرٸ, باۋىرىم – جاس,
كٶزٸڭنٸڭ قىرىن سالا جٷر.» -دەگەندە ٷي ٸشٸندە سىر بەرمەگەن ەكەمنٸڭ دە كٶز شاراسى تولا قالدى. بۇل ەپكەمنٸڭ ٶزٸ شىعارعان ٶلەڭٸ ەمەس قوي, بۇرىننان كەلە جاتقان سىڭسۋ. (كەيٸن «شىڭجاڭ» باسپاسىنان شىققان «قازاقتىڭ تۇرمىس-سالت جىرلارى» دەيتٸن كٸتاپتا دەل وسى نۇسقاسىن كٶردٸم) ۇزاتىلىپ بارا جاتقان بٸر قىز ايتىپ, جاتتالىپ قالعان شۋماق قوي. «قىز – قامقور» دەيدٸ عوي قازاق. راس! ەكەگە قىزداي قامقور, ٷي ٸشٸنە قىزداي قامقور ادام جوق-اۋ سٸرە! انام توعىز بالا كٶتەردٸ. «بالالار كٶبەيسە بٸرٸن-بٸرٸ باعادى» دەيدٸ عوي, باعادى, بٸراق قىزدار باعادى ەكەن. بٸر-بٸرٸمٸزدٸڭ مۇرنىمىزدى بۇزىپ تٶبەلەسٸپ جاتاتىن ۇلداردىڭ كٸرٸن قىزدار جۋدى, كيٸمٸن سولار جاماپ, نانىمىزدى سولار پٸسٸرٸپ, تاماعىمىزدى سولار ٸستەدٸ. قازٸر دە بٸز اۋىلعا بارساق, قوناققا بارعانداي شالجيىپ جاتامىز, ال, جات جۇرتقا كەتكەن قىزدار تٶركٸندەپ كەلگەندە ەكەسٸنٸڭ ەر كٶيلەگٸنٸڭ جاعاسىن تەكسەرٸپ, ٷيدٸڭ اۋلاسىنا دەيٸن جارقىراتىپ شىعادى عوي. قاراشى! مىناۋ شۋماقتىڭ الدىڭعى ەكٸ جولىن قايتالاپ وقىشى. اناۋ توپ جىلقىنىڭ ٸشٸنەن كٶزدەگەنٸن ۇستاي الماي جٷرگەن بالا مىنا قىزدىڭ باۋىرى عوي, شاماسى كەلمەي جٷر عوي, ٶزٸنەن ٷلكەن ەپكەسٸ جىلقىنىڭ بٸر جاعىن قايىرىسىپ كٶمەكتەسەر ەدٸ, ول جاتجۇرتتىق بولىپ جارالعان سوڭ ۇزاتىلىپ كەتتٸ عوي… بۇل – ٶزٸ جاتقا ۇزاتىلىپ بارا جاتىپ, قالىپ بارا جاتقان باۋىرىن, ەكەسٸن ۋايىمداعان قىزدىڭ كٶكٸرەگٸنە كەلە قالعان سۋرەت. ٶلەڭنٸڭ قىز كٶكٸرەگٸنە قالاي كەلگەنٸن كٶزبەن كٶرٸپ, قولمەن ۇستاعانداي انىق سەزٸنەسٸڭ. ەندٸ ۋايىمدادى بولدى ما? جوق! ونى بٸرەۋگە تاپسىرۋ كەرەك. كٸمگە? جەزدەگە! قاي ۋاقىتتا? ٶزٸ ەڭ سىيلى بولعان, سٶزٸ ەڭ ٶتٸمدٸ بولعان – تاپ اتتانار كەزدە. قامقورلىق قانا ەمەس, دانالىق! «ەكەم كەرٸ, باۋىرىم جاس, كٶزٸڭنٸڭ قىرىن سالا جٷر!». ەدەتتە ەپكەمە ەزٸلدەپ سٶيلەيتٸن جەزدەمٸز بۇ جولى, بۇ سىڭسۋدى ەستٸگەندە, «جٶن عوي, ايتقانىڭ جٶن عوي» دەپ باسىن قايتا-قايتا يزەپ جاتىر.
جەزدەمٸز قولتىعىنان دەمەپ, ماشيناعا وتىرعىزعالى جاتىر ەدٸ, ٶزٸ دە اڭعارماي قالسا كەرەك, ەكەم قاسىنا جەتٸپ بارىپتى. ەپكەم ەكەسٸن قايىرىلا قۇشاقتاپ قۇشىرلانا قۇلاق تٷبٸنە تۇمسىعىن تىقتى. كٶز جاسى مويىنىنداعى ەجٸمٸن بويلاي قويىنىنا قۇيىلدى. شىندىعىندا ٷلكەن ەپكەم قانزيلا ەكەمنٸڭ سەرٸگٸندەي بولىپ كەتكەن قىزى ەدٸ. ەرەكشە جاقسى كٶرەتٸن. وعان ۇرىسپاق تٷگٸلٸ كەيٸپ كٶيلەگەنٸن ەستٸپ كٶرگەن ەمەسپٸز. «قىز بالا ەكەگە جاقىن بولادى» دەگەن راس سٶز. ٶتە راس سٶز!
قىتايدا ٶتكەن جازۋشى ماعاز رازدان «التايدىڭ اقيىقتارى» دەگەن رومانىندا: «جٷز تٷيەگە جاساۋى ارتىلىپ اتتانعالى تۇرعان جالعىز قىزى دەريعا الدىنا كەلٸپ «قوش ەكە!» دەگەندە قۋ دٷنيەنٸڭ تٶبەقۇيقاسىن قارا بۋراداي شايناپ ٶتكەن ەر وسپاننىڭ قاسقايعان باسى تٶمەن سالبىراپ كەتتٸ…» دەپ جازاتىنى بولۋشى ەدٸ. مەن كٶرگەن وقيعا دا سودان مىسقال كەم ەمەس سەكٸلدٸ.
بۇل ەرينە كٶڭٸل تولقىتارلىق جاي. بولعان وقيعانى بوياماسىز ەڭگٸمەلەيمٸن دەپ كٶڭٸل بوساتپاي قويماس-اۋ. سوندىقتان ەڭگٸمە سوڭىن كٶڭٸلدٸ تٷيٸندەۋگە تىرىسايىن.
اناۋ شىتتى ايتام, «سەكەننەن الاسىڭ» دەگەن. الدىم عوي سونى. شەتٸن بٸزبەن شٸلتەرلەگەن كٶك شىت. ول شىنىمەن ەستەلٸك ەكەن. ٶمٸرباقي ەسٸڭنەن كەتپەيدٸ. ول بولماسا جاقىن بولماي قالاسىڭ دەگەن ەڭگٸمە جوق قوي, دەسە دە تۋىستىق جان دٷنيەڭدٸ جالعاپ تۇرار دەنەكەردەي عاجاپ سىيلىق ەكەن. اۋىلعا بارعان سايىن سەكەنگٷلگە بٸر كٶيلەك الا بارۋدى ٶزٸمە مٸندەت ساناپ تۇرام. جاڭىلعان دەگەن كٶرشٸ ەجەمٸز: «سەكەنگٷل قارعام, ۇزاتىلاردا مەنٸ قۇشاقتاپ «اۋىلىمداعى كٶرەگەن, اپامنان كٶرگەن ٶنەگەم…» دەپ سىڭسۋ ايتتى عوي, امان بولسىن قارعام. ريزامىن» دەپ وتىرعانىن تالاي ەستٸدٸم. تەگٸن ەمەس, شىت تا, سىڭسۋ دا تەگٸن ەمەس.
«ەسكٸلٸكتٸڭ قالدىعى» دەپ كٷرەسٸنگە كٶمٸپ تاستاعان قايران سالت! سىڭسۋدىڭ ەنگە اۋىسىپ «الىس-الىس كەتكەندە, مەنٸ ەسٸڭە الا جٷر» دەپ ٶزگەرگەن تۇسى دا سول «ەسكٸلٸكتٸ» ارتقا تاستاپ «ٶركەنيەتكە» قادام باسقان تۇسىمىز بولسا كەرەك. الدىڭعى ەكٸ جولىمەن سالىستىرىپ كٶرٸڭٸزشٸ, ەش قاتىسى جوق, تٷك قابىسپايدى دا. ايتقان ەنشٸ مەن تىڭداعان قۇلاقتا نە جازىق? عاسىرلار بويى قالىپتاسقان عاجايىپ تانىم, بٸرەگەي ٷلگٸنٸ حالىقتىڭ كٶكەيٸنەن الىپ تاستاي المايتىن بولعان سوڭ, ونى تەك بۇرمالاۋدان باسقا جول دا جوق قوي. بٸزدٸكٸ قۋاتتى مۇرانىڭ قۇندىلىعىن ەسكە الىپ, ساعىمداي بۇلدىراعان بابالار ٸزٸنە كٷن سالا قاراپ تۇرىپ, ساعىنىشىمىزدى باسقانداي بٸر كٷي ەندٸ. «اققۋلى مەكەن, گەكۋۋلٸ مەكەن, ول دەۋرەن قايتا اينالىپ كەلەر مە ەكەن?» دەۋشٸ ەدٸ عوي «قىز جٸبەك» جىرىندا…
ەستٸ قازاق قىز قادٸرٸنە جەتە بٸلگەن عوي. ەستٸ قىز ەل اناسى اتانىپ, قازاقتىڭ شاڭىراعىن شايقالتپاي وسى كٷنگە جەتكەن ەكەنبٸز عوي!
قىزعالداقتاي قۇلپىرتىپ قىز بەرگەن قۇدايىما مىڭ-مىڭ قۇلدىق!
ۇلاربەك نۇرعالىمۇلى
«ەگەمەن قازاقستان»
