فوتو: kaztag.kz
اۋىلدىڭ جىرى مەن زارىن ٷكٸمەتكە جەتكٸزٸپ جٷرگەن ساناۋلى مەجٸلٸس دەپۋتتارىنىڭ بٸرٸ, اگرارلىق مەسەلەلەر كوميتەتٸنٸڭ مٷشەسٸ جيگۋلي دايراباەۆ سۋ تاسقىنى كەزٸندەگٸ ديحانداردىڭ پروبلەماسى, توزىعى جەتكەن ەلدٸ مەكەندەر جايى, بوس جاتقان جەرلەر, پارلامەنتتەگٸ اۋىل ٷنٸنە قاتىستى Ulys تٸلشٸسٸنٸڭ بٸرقاتار سۇراعىنا جاۋاپ بەردٸ.
جيگۋلي مولداقالىقۇلى, ۋاقىتىڭىزدى بٶلٸپ بٸزگە سۇحات بەرگەنٸڭٸزگە رەداكتسييا اتىنان زور العىس بٸلدٸرەمٸن! العاشقى سۇراعىم قازٸر جەنە بولاشاقتا اسا ماڭىزدى بولاتىن سۋ مەسەلەسٸنە قاتىستى. بەرٸمٸز بٸلەتٸندەي سٸز وسى جىلدىڭ باسىندا ٷكٸمەت جانىنان قۇرىلعان سۋ كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىنا كٸردٸڭٸز? وسى كەڭەس جۇمىسى تۋرالى تولىق ايتىپ بەرسەڭٸز?
پرەزيدەنتٸمٸز سۋ اينالاسىندا قوردالانعان تٷيٸندەردٸ شەشۋ ماقساتىندا ٷكٸمەتكە تاپسىرما بەرٸپ, جەكە مينيسترلٸك قۇرعان بولاتىن. بۇل تەك اتقارۋشى ورگاننىڭ بٸر تارماعى عانا. مۇنى قاناعات تۇتىپ وتىرا بەرەتٸن بولساق نەتيجە بولمايتىنى انىق. مىسالى, ترانسشەكارالىق ٶزەندەردٸڭ مەسەلەسٸندە سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ ىقپالى قاجەت بولسا, سۋ جٷيەلەرٸن تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا بٶلەك قۇرىلىمداعى ۆەدومستۆونىڭ كٶمەگٸنە مۇقتاج. ال سۋدىڭ نەگٸزگٸ تۇتىنۋشىسى بولىپ ەسەپتەلەتٸن ٶندٸرٸس پەن اۋىل شارۋاشىلىعى باسقا مەمورگانداردىڭ قۇزىرەتٸندە. بۇدان بٶلەك جاڭا تەحنولوگييالاردى جەتٸك بٸلەتٸن ساراپشىلار قاۋىمداستىعى مەن عالىمدار بار ەمەس پە? مٸنەكەي, سولاردىڭ بارلىعىنىڭ پٸكٸرٸ مەن ۇسىنىستارىن بٸرٸكتٸرەتٸن, بٸر جەردە تالقىلايتىن ارنايى القالىق ورتا كەرەك بولدى. وسى تۇرعىدان قۇرىلعان سۋ كەڭەسٸنٸڭ قازٸرگٸ قولعا العان جۇمىستارى جٷيەلٸ ٶزگەرٸستٸڭ بٸر بٶلٸگٸ عانا دەپ بٸلەمٸن.
جاڭا سۋ قويمالارىن سالۋ ترانسشەكارالىق ٶزەن سۋىنا تەۋەكەلدٸ ازايتادى
قازاقستان ترانسشەكارالىق ٶزەن سۋىنا كٸرٸپتار. بۇل مەسەلەلەر بولاشاقتا قالاي شەشٸمٸن تابۋى مٷمكٸن? سوسىن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن سۋارۋداعى تٷيٸندەر تۋرالى نە ايتاسىز?
سوڭعى ۋاقىتتا قۋاڭشىلىق پروبلەماسى تەك عانا قازاقستاندا ەمەس, ەلەمنٸڭ بارلىق ەلٸندە بايقالۋدا. ونىڭ ٷستٸنە جەر شارىنداعى حالىق سانىنىڭ كٷرت ٶسۋٸ, ازىق-تٷلٸك داعدارىسىنا ەكەلٸپ سوقتىراتىنى تاعى بار. وسىنى ەسكەرگەن مەملەكەتتەر قول قۋسىرىپ وتىرماسى انىق. قازاقستانعا كٸرەتٸن ٶزەندەردٸڭ باستاۋىنا يەلٸك ەتٸپ وتىرعان قىتاي دا, ورتالىق ازيياداعى كٶرشٸلەرٸمٸز دە بۇل تەۋەكەلدٸڭ الدىن الاتىنى بەلگٸلٸ. دەمەك ولاردىڭ ەرقايسىسى سۋ قورىن جيناقتايدى. پرەزيدەنتٸمٸزدٸڭ 20-عا جۋىق سۋ قويماسىن جاقىن ۋاقىتتا سالۋ كەرەك دەگەن تاپسىرماسى ەسٸڭٸزدە شىعار? بۇل سۋ بويىنشا باسقا ەلدەرگە دەگەن تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋدىڭ نەگٸزگٸ امالى. سوندىقتان دا ٷكٸمەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن تەز ارادا قولعا الىپ, وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى ٷدەتۋٸ تيٸس. جەنە دە سىرتقى ساياساتتا ترانسشەكارالىق ٶزەندەر بويىنشا پوزيتسييامىزدى ناقتى ايقىنداپ الىپ, كەلٸسٶزدەردٸ ينتەنسيۆتٸ تٷردە جٷرگٸزۋ قاجەت.
اۋىلداعى شارۋاشىلىقتى ۇلعايتۋ ٷشٸن جەر كەرەك. نەگٸزگٸ يگەرٸلمەي جاتقان اۋىلدىق جەرلەر كٶپ پە?
ەرينە, يگەرٸلمەي جاتقان جەرلەر ٶتە كٶپ! سول جەردٸڭ بارلىعىن باياعىدان بەرٸ ٶندٸرٸس اينالىمىنا جٸبەرٸپ, قولعا العاندا قازاقستان اگرارلى دەرجاۆا ەلدەرٸنٸڭ قاتارىنا ەنەتٸن ەدٸ. ەتتەڭ, بۇل باعىتتا ٷكٸمەت اۋىز تولتىرارلىق نەتيجەگە قول جەتكٸزە الماي جٷر. ونىڭ ٷستٸنە ۋربانيزاتسييا پروبلەماسى كادر تاپشىلىعىنا الىپ كەلۋدە. ەگٸس القاپتارىن يگەرۋ جەنە مال شارۋاشىلىعىن قولعا الۋ ٷشٸن جۇمىسشى كەرەك ەمەس پە? ال حالىق جاپپاي قالالارعا كٶشٸپ جاتقاندا مۇنىڭ ارتى جاقسىلىققا اپارا قويماسى انىق. مەنٸڭ پٸكٸرٸمشە, بۇل مەسەلەنٸ شەشۋدٸڭ ەكٸ شەشٸمٸ بار. بٸرٸنشٸسٸ – قولدا بار ٶندٸرٸستٸ ينتەنسيۆتٸ جٷيەگە اۋىستىرىپ, جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ ارقاسىندا ٶنٸمدٸلٸكتٸ ۇلعايتۋ. ەكٸنشٸسٸ – ٶندٸرٸسپەن اينالىسامىن دەگەن ازاماتتارعا مەيلٸنشە جاعداي جاساۋ, ولاردى ىنتالاندىرۋ. تەك سوندا عانا بوس جاتقان جەر, حالىق يگٸلٸگٸنە اينالاتىن بولادى.
پرەزيدەنت سايلاۋىنا تٷسٸپ, جەڭٸلٸپ قالعانىما ٶكٸنبەيمٸن
سٸز 2022 جىلى پرەزيدەنت سايلاۋىندا نەگٸزگٸ كانديداتتاردىڭ بٸرٸ بولىپ باق سىنادىڭىز. شىندىعىن ايتۋ كەرەك, سول كەزدە سٸزدٸ كٶبٸ «ەكٸنشٸ قوسانوۆ» دەگەن پٸكٸر ايتتى?
مەن پرەزيدەنت سايلاۋىنا كانديدات بولىپ تٸركەلٸپ, العاشقى كەزدەسۋٸمدٸ ٶزٸمنٸڭ تۋعان اۋىلىمنان باستادىم. سول كەزدەسۋدە مەنٸڭ جاقىن تۋىس اعام كٶپ ادامنىڭ كٶزٸنشە «جيگۋلي, سەن شىنىڭدى ايت, سەن سپەكتاكل قويىپ, قوسانوۆ سيياقتى بولىپ جٷرگەن جوقسىڭ با? ەرتەڭ ەل-جۇرتقا كٷلكٸ, مازاق بولمايىق» دەپ تٶتەسٸنەن ايتتى. «اعا, مەن ساتقىن نەمەسە بٸرەۋدٸڭ رٶلٸن ويناپ جٷرگەن جوقپىن. شاماڭىز كەلسە, مەنٸ قولداپ داۋىس بەرٸڭٸز!» دەدٸم مەن. مٸنە, كەزٸندە وسىنداي ەڭگٸمەلەر ايتىلعان. ەرينە, مەن ەشكٸمنٸڭ اۋزىنا قاقپاق بولا المايمىن عوي... «يت ٷرەدٸ, كەرۋەن كٶشەدٸ». مەن شىنىمەن پرەزيدەنت سايلاۋىندا جەڭٸسكە جەتكٸم كەلدٸ جەنە بۇل ٸسٸم ٷشٸن ەش ٶكٸنبەيمٸن. سوسىن مەن پرەزيدەنتتٸككە كانديدات بولىپ, سايلاۋدا جەڭٸسكە جەتپەي قالعانىما ٶكٸنٸپ, سارى ۋايىمعا دا تٷسكەن جوقپىن. مەن ساياساتكەرمٸن... ساياساتكەردە جەڭٸس تە, جەڭٸلٸس تە بولادى. كەرسٸنشە مەن وسى دودادان كەيٸن كٷش الدىم. ٶز پارتييالاستارىمدى جٸگەرلەندٸرٸپ, قايتا پارلامەنت سايلاۋىنا تٷستٸم. ٶمٸردٸڭ ٶزٸ كٷرەس...
سٸز قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ اگرارلىق مەسەلەلەر كوميتەتٸنٸڭ مٷشەسٸز. قازٸر پارلامەنت قابىرعاسىندا جٷرٸپ اگرارلاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ باعىتىندا قانداي جۇمىستار مەن جوبالارعا باستاماشىل بولىپ جٷرسٸز?
پارلامەنت مەجٸلٸسٸندە «اۋىل» پارتيياسى فراكتسيياسىنىڭ 8 دەپۋتاتى بار. مەن سولاردىڭ بٸرٸمٸن. ەرقايسىمىزدىڭ العا قويعان ماقساتىمىز بار. ول– پارتييانىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ. «اۋىلدىقتاردى» قولداپ, داۋىس بەرگەن ساۋلاۋشىلاردى ۇمىتپايىمىز كەرەك. بٸزدٸڭ تٸرەگٸمٸز – سايلاۋشىلار. سوندىقتان سايلاۋالدى باعادارلامامىزدىڭ ەر تارماعىن ورىنداۋعا مٸندەتتٸمٸز. ماعان جٷكتەلگەن ٸس –اگرارلى مەسەلەلەرگە قاتىستى زاڭنامالىق پروبلەمالاردى شەشۋ. نەگٸزگٸ جوبامىز اگرارلى بانك قۇرۋ جەنە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ تۋرالى زاڭ جوباسىن دايىنداپ, ونىڭ قابىلداۋىنا كٷش سالۋ. سونداي-اق فەرمەرلەردٸڭ نازىن تىڭداپ, ولاردى ٷكٸمەتكە جەتكٸزۋمەن اينالىسامىن. فراكتسييامىزدىڭ دەپۋتاتتارى تٶمەنگٸ پالاتاداعى ەر كوميتەتتە مٷشە بولىپ وتىر. بٸرٸ سالىق مەسەلەلەرٸمەن شۇعىلدانسا, ەندٸ بٸرٸ اۋىلدى ەلدٸ مەكەندەردٸڭ پروبلەماسىن شەشۋمەن اينالىسىپ جٷر.
بيىلعى كٶكتەمگٸ ەگٸن ەگۋ ناۋقانى شارۋالار ٷشٸن قيىنشىلىقتار ەكەلۋدە. بۇل باعىتتا نە ايتار ەدٸڭٸز?
ەر كٶكتەمگٸ ەگٸس ناۋقانى – بٸزدەر ٷشٸن سترەسس. جانار-جاعارمايدىڭ كٶلەمٸ جەتە مە? ولاردى جەتكٸزۋ جٷيەسٸ قالاي بولماق? بەكٸتٸلگەن نورماتيۆ اگروتەحنولوگييالىق تالاپتاردى ورىنداۋعا جەتكٸلٸكتٸ مە? تۇقىمنىڭ ساپاسى نە بولادى? تىڭعايتقىشتار قىمباتتادى ما? تاعى باسقا وسىنداي سۇراقتار ەرينە مازا بەرمەيدٸ. كٶكتەمگٸ ەگٸس ناۋقىنى كەزٸندە تاعى بٸر مەسەلە - نەسيە مەن سۋبسيدييانىڭ دۇرىس بٶلٸنبەۋٸ. ونىڭ ٷستٸنە بيىلعى سۋ تاسقىنى شارۋالاردىڭ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جاعدايلارىن ودان ەرٸ قيىنداتىپ وتىر. ەگەتٸن تۇقىمى مەن مالدارى سۋ استىندا قالىپ زور شىعىنعا ۇشىراۋدا. ونىڭ ٷستٸنە ەگٸن سالاتىن ۋاقىتتى ەشقاشاندا كەشەۋٸلدەتۋگە بولمايدى. ەگەر ۋاقىتتان سەل كەش قالساڭىز تيٸستٸ ٶنٸم الا الماي قالاسىز. سوندىقتان دا دەل قازٸر فەرمەرلەرگە جان-جاقتى قولداۋ قاجەت. ايتا بەرسەك, پروبلەما كٶپ. جاقىندا عانا اگرارلىق مەسەلەلەر كوميتەتٸ وسى ايتىلعان ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ تالقىعا سالىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنە تيٸستٸ تالاپتاردى جولدادىق.
قازاقستاندى اگرارلى دەرجاۆاعا اينالدىراتىن زاڭ شىعارۋ كەرەك
پارلامەنتتەگٸ «اۋىل» پارتيياسىنىڭ جۇمىسى مەن پارتييا اتىنان دايىندالىپ جاتقان زاڭ جوبالار تۋرالى ايتىپ بەرسەڭٸز?
ەڭ باستى ەكٸ جوبامىز بار دەپ ايتقان ەدٸم جوعارىدا. بٸرٸ فەرمەرلەردٸڭ ارزان قاراجاتقا دەگەن قاجەتتٸلٸگٸن شەشۋگە باعىتتالعان اگروبانك قۇرۋ بولسا, ەكٸنشٸسٸ قازاقستاندى اگرارلى دەرجاۆاعا اينالدىرۋدى كٶزدەيتٸن ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ تۋرالى زاڭ شىعارۋ. ەكٸ جوبامىزدى قاتار الىپ كەلەمٸز. زاڭداردىڭ مەتٸنٸ مەن كونتسەپتسيياسى دايىن. دەل وسى شاقتا سولاردى قاۋىمداستىقتارمەن تالقىلاپ جاتىرمىز. ەزٸرشە بەتالىسىمىز جامان ەمەس سيياقتى.
سوڭعى بولعان پارلامەنت سايلاۋىندا «اۋىل» پارتيياسى ىقپالدى, ايتارى بار ساياسي كٷشكە اينالعانىن كٶردٸك. سايلاۋشىلارىڭىزدىڭ مۇڭ-مٷددەسٸن, تالاپ-تٸلەگٸن ٷكٸمەتكە جەتكٸزۋدە قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا?
سايلاۋشىلارىمىزدىڭ كٶپ بٶلٸگٸ – ٶڭٸرلەردە تۇرادى. ولارمەن تىعىز بايلانىس پارتييامىزدىڭ فيليالدارى ارقىلى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. مۇنى قولعا الۋ اسا ماڭىزدى دەپ بٸلەمٸز. «اۋىل» پارلامەنتتٸك پارتيياعا اينالعالى بەرٸ ەلەكتوراتىمىزدىڭ ايتارلىقتاي سەنٸمٸ كٷشەيدٸ. ٶزٸمٸزدٸ ماقتاعانداي بولمايىن, بٸراق اۋىلدىڭ ٷنٸ بيٸك مٸنبەردەن ەستٸلە باستادى. سونىمەن قاتار ٷكٸمەتكە كٶپتەگەن مەسەلەلەر بويىنشا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدانىپ, تۇششىمدى ۇسىنىستار ەنگٸزٸلدٸ. ەڭ نەگٸزگٸ جۇمىسىمىز – زاڭ جوبالارىن قابىلداۋ بارىسىندا اۋىل مەن اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنٸڭ مٷددەسٸن قورعاۋ. وسى باعىتتا بٸرقاتار زاڭعا تولىقتىرۋلار مەن ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ. بٸزدٸ ٸزدەپ كەلگەن ازاماتتارعا دا ەسٸگٸمٸزدٸ ايقارا اشىپ, قابىلداۋدامىز. الداعى شٸلدە مەن تامىز ايلارىندا ٶڭٸرلەرگە ٸس-ساپارعا بارعاندا وسى جايلى تولىق اقپارات بەرەمٸز دەپ وتىرمىز.
«اۋىل» پارتيياسىنىڭ جۇمىسى سايلاۋدان كەيٸن قالاي ٶزگەردٸ?
ٶز-ٶزٸمٸزگە باعا بەرگەننەن اۋلاقپىن. مۇندايدا سايلاۋشىلار سٶيلەگەنٸ دۇرىس. ايتاتىنىم - ٶزگەرٸس بار. بٸرقاتار جوبا ناقتى ٸسكە اسا باستادى. ولارمەن جاقىن تانىسۋ ٷشٸن ورتالىق اپپاراتىمىزعا ارنايى قوناققا شاقىرامىز. كەلٸڭٸزدەر.
«كەپٸٸلدٸككە مٷلٸك ەكەلٸپ, نەسيە ال دا جۇمىس ٸستە» دەگەن قاعيدا جارامايدى
اۋىلدىڭ جايىن سٸزدەن جاقسى بٸلەتٸن ادام جوق. قازٸر توزعان اۋىلدار كٶپ? قايتسەك اۋىل-ايماقتى دامىتا الامىز? سٸزدٸڭ جەكە پٸكٸرٸڭٸز?
اۋىل مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ەگٸز ۇعىم. مەن بۇل قاعيدانى ٷنەمٸ ايتىپ كەلەمٸن. اگروٶنەركەسٸپ دامىماي جٷيەلٸ جۇمىس بولمايدى. ادامزاتتى العا جەتەلەيتٸن تەك ەڭبەك قانا. قولعا كەتپەن-كٷرەك الامىن دەيتٸن ازاماتتارعا تيٸستٸ جاعداي جاسالۋى تيٸس. «كەپٸلدٸككە مٷلٸك ەكەلٸپ, نەسيە ال دا جۇمىس ٸستە» دەپ وتىرا بەرۋ جارامايدى. ٷكٸمەت بۇل پرينتسيپتەن كەتۋٸ تيٸس. سونداي-اق ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى مەيلٸنشە اۋىلعا قاراي بۇرۋ كەرەك. سوندا عانا اۋىل داميدى.
