فوتو: ورتالىقتىڭ مۇراعاتىنان
جىر الىبى جامبىل جاباەۆتىڭ ەسٸمٸن يەلەنگەن كيەلٸ ەۋليەاتا ٶڭٸرٸندە بابادان قالعان بەكزات ٶنەرٸمٸز ايتىستىڭ الامانىندا اتوي سالعان اقىندار از ەمەس. تاريحقا تىم تەرەڭدەمەي-اق بەرتٸندەگٸلەردٸ تٸلگە تيەك ەتەر بولساق, شورابەك ايداروۆ, مۇحامەدجان تازابەكوۆ, ەزٸمبەك جانقۇليەۆ, اينۇر تۇرسىنباەۆا سىندى جامبىلدىق جىر جٷيرٸكتەرٸ تٶل ٶنەرٸمٸزدٸڭ تٶرگە وزۋىنا از ەڭبەك سٸڭٸرگەن جوق. ودان كەيٸنگٸ جىلدارى دا ەۋليەاتالىق اقىندار سول بيٸگٸنەن تٷسكەن جوق. جىلدار جىلجىپ, بٸرنەشە بۋىن الماسقانىمەن, كيەلٸ ٶنەردٸڭ التىن ارقاۋى ٷزٸلمەي كەلەدٸ. الداعى جاقىن جىلدارى دا تارازدان تالانتتاردىڭ لەك-لەگٸمەن شىعارىنا سەنٸمٸز مول. سەبەبٸ ٶتكەن جىلى تاراز قالاسىندا ەلٸمٸزدەگٸ تۇڭعىش ايتىس اقىندارى مەن جىرشى-تەرمەشٸلەر ورتالىعى اشىلىپ, جۇمىسىن باستادى.
بەلگٸلٸ ايتىسكەر اقىن, قر مەدەنيەت سالاسىنىڭ ٷزدٸگٸ احمەتجان ٶزبەكوۆ تٸزگٸنٸن قولعا العان ورتالىقتا بٷگٸنگٸ تاڭدا ٶلەڭ-جىرعا ىنتىق, سٶز قونعان, ٶنەر دارىعان جاستار تەربيەلەنٸپ جٷر. ساناۋلى كٷندەردەن كەيٸن اشىلعانىنا بٸر جىل تولاتىن ورتالىقتا بٷگٸنگە دەيٸن بٸرشاما جۇمىستار اتقارىلىپتى.
«ايتىسكەرلەر مەن جىرشى-تەرمەشٸلەر ورتالىعى العاشقى بولىپ ەۋليەاتادا اشىلدى. قازٸرگٸ تاڭدا باسقا ٶڭٸرلەردەن دە بٸزدەن كٶرٸپ, اشۋعا تالپىنىپ جاتىر. ورتالىقتىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – ايتىس پەن جىرشىلىق ٶنەردٸ دامىتۋ جەنە جامبىل اقىننىڭ شىعارماشىلىعىن تانىتۋ. سونىمەن قاتار ورتالىقتا تەلٸم الىپ جاتقان بولاشاق ايتىسكەرلەرگە قولداۋ كٶرسەتۋ, تالانتىن شىڭداۋ – باستى مٸندەتتەرٸمٸزدٸڭ بٸرٸ.
ايتىس ٶنەرٸنٸڭ جالعاسۋى ٷشٸن جاستاردى تەربيەلەۋ اسا ماڭىزدى. وسى باعىتتا ورتالىق ٶڭٸردەگٸ مەدەنيەت جەنە ٶنەر مەكەمەلەرٸمەن بٸرگە ارنايى باعدارلامالار ۇيىمداستىرىپ, جاس اقىنداردى جارىستارعا دايىنداۋدا. بٸز ۇلتتىق ٶنەردٸڭ قاينارىنان سۋسىنداعان جاستاردى قولداۋعا ەردايىم دايىنبىز.
سونداي-اق ورتالىقتىڭ باستى جوسپارلارىنىڭ بٸرٸ – ايتىس پەن جىرشىلىق ٶنەردٸ تەك ساحنا ارقىلى عانا ەمەس, قازٸرگٸ زامانعى مەديا قۇرالدار ارقىلى دا كٶپشٸلٸككە جەتكٸزۋ. ەسٸرەسە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ۇلتتىق ٶنەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا ارنايى جوبالار دايىندالىپ, ايتىس ٶنەرٸنٸڭ شىن جاناشىرلارى ٷشٸن جاڭا فورماتتاعى باعدارلامالار ەزٸرلەنۋدە. بۇل قادام ايتىس پەن جىرشىلىق ٶنەردٸ جاستار اراسىندا ناسيحاتتاپ, زامان تالابىنا ساي دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ» دەگەن احمەتجان ورىنباسارۇلى ورتالىقتىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن وسى ۋاقىتقا دەيٸن اتقارىلعان ٸس-شارالارعا, الداعى جوبا-جوسپارلارعا توقتالدى.
الداعى ۋاقىتتا ورتالىق ايتىس ٶنەرٸن تەك جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە عانا ەمەس, حالىقارالىق ساحنالاردا دا تانىتۋدى كٶزدەپ وتىر. بۇل ماقساتتا حالىقارالىق بايقاۋلارعا قاتىسۋ جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار ايماقتىق دەڭگەيدە شىعارماشىلىق كەشتەر ٶتكٸزۋ ارقىلى جاس دارىنداردىڭ ٶنەرٸن كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ ٸسٸ جالعاسا بەرمەك.
ٶتكەن جىلى ورتالىق 1 تەجٸريبە الماسۋعا ارنالعان سەمينار, 2 ەدەبي- سازدى كەش, 1 حالىقارالىق فەستيۆال, 2 سىر-سۇحبات, 2 ايتىس, 1 ەدەبي كەش جەنە 2 «دٶڭگەلەك ٷستەل», بارلىعى 11 ٸس-شارا ٶتكٸزٸپتٸ.
«مەسەلەن ايتىس اقىندارى مەن جىرشى-تەرەمەشٸلەردٸڭ اراسىنداعى بايلانىستى ارتتىرۋ ماقساتىندا ايتىسكەر اقىن, ٷش دٷركٸن «التىن دومبىرا» يەگەرٸ مۇحتار نييازوۆپەن «سىر ەلٸنٸڭ اقتاڭگەرٸ» تاقىرىبىندا ٶتكەن كەزدەسۋدٸڭ تاعىلىمى مەن تەلٸمٸ مول بولدى. كەنەن ەزٸرباەۆتىڭ 140 جىلدىعىنا وراي جامبىل وبلىسىنىڭ ايتىسكەر اقىندارى مەن جىرشى-تەرمەشٸلەرٸ جەنە قىرعىزستاننىڭ اقىن, ماناسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن «الاتاۋدىڭ بۇلبۇلى» اتتى حالىقارالىق فەستيۆال ٶتتٸ. فەستيۆالدٸڭ ماقساتى – ەكٸ ەلدٸڭ ىنتىماقتاستىعىن نىعايتىپ, سالت-دەستٷر ساباقتاستىعى, ەل بٸرلٸگٸ, تۋعان جەردٸڭ قادٸر-قاسيەتٸن اقىندار ٶلەڭٸمەن ايشىقتاپ-جىرلاپ, ٶرنەكتەپ ورتاعا سالۋ.
شونا سماحانۇلىنىڭ شىعارمالارى ارقىلى ٶلكە تاريحىن, جەر-سۋىن, تۋعان توپىراقتىڭ قادٸر-قاسيەتٸن ۇعىندىرۋ, ايتىس ٶنەرٸن مەدەنيەتٸمٸزدٸڭ باعا جەتپەس اسىل مۇراسى رەتٸندە حالىققا جان-جاقتى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «انامنىڭ تٸلٸ – قۋاتىم مەنٸڭ» وبلىستىق جاس اقىندار ايتىسى ۇيىمداستىرىلدى. «ادالدىقتى جىرلايدى, تەۋەلسٸز ەلدٸڭ اقىنى» اتتى وبلىستىق جاس اقىندار ايتىسى دا بٸرنەشە تاسادا جٷرگەن تالانتتىڭ تانىلۋىنا سەبەپكەر بولدى.
ەرينە, تٸزبەلەسەك ٶتكٸزٸلگەن ٸس-شارالار ٶتە كٶپ. دەگەنمەن وسى ورايدا بٸز بەلگٸلٸ ايتىسكەرلەرمەن, اقىن-جازۋشىلارمەن, زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸمەن تۇراقتى تٷردە كەزدەسۋلەر ٶتكٸزٸپ تۇراتىنىمىزدى ايتا كەتكٸم كەلەدٸ. ماقساتىمىز – جاستارعا باعىت-باعدار بەرۋ, جول كٶرسەتٸپ, جٶن سٸلتەۋ. مەسەلەن جوعارىدا ايتىپ ٶتكەنٸمدەي مۇحتار نييازوۆپەن, اقتٶبەلٸك ەنشٸ-سازگەر قۇرال مولجانوۆپەن, ح رەسپۋبليكالىق دەستٷرلٸ ەنشٸلەر كونكۋرسىنىڭ لاۋرەاتى بەكارىس كٶشتاەۆپەن, اقىن, سازگەر, بايزاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى قاسقىرباي نارباتىروۆپەن, رەسپۋبليكاعا تانىمال ايتىسكەر اقىن رٷستەم قايىرتايمەن كەزدەسۋلەر ٶتتٸ. قوناقتارىمىز جاستارىمىزعا پايدالى كەڭەستەرٸن بەرٸپ, تەجٸريبەلەرٸمەن بٶلٸسٸپ, ٷلكەن رۋحاني ازىق سىيلادى. مەدەنيەت-ٶنەر سالاسىندا ولجا سالعان, سالىپ جٷرگەن اعا-ەپكەلەرٸن كٶرٸپ, ەلٸكتەپ ٶسكەن جاستار ەرتەڭ جامان بولمايدى», دەيدٸ احمەتجان ٶزبەكوۆ.
تاعى بٸر ايتا كەتەرلٸگٸ, ورتالىعىقتا ٶتكەن جىلدىڭ كٷزٸندە 5-11 سىنىپ وقۋشىلارى جەنە ستۋدەنتتەر ٷشٸن «اقبەرەن» ايتىس ٷيٸرمەسٸ جەنە «قاراتاۋ» جىر-تەرمە ٷيٸرمەسٸ اشىلدى. اتالعان ٷيٸرمەلەر بارلىق بالالار ٷشٸن تەگٸن. سونداي-اق ٷيٸرمە قاتىسۋشىلارى دومبىرالارمەن قامتامىز ەتٸلگەن.
«اقبەرەن» ايتىس ٷيٸرمەسٸندە وقۋشىلار ايتىستىڭ تاريحىنا ٷڭٸلٸپ, تٷرلٸ كٸتاپتارمەن تانىسىپ, ماقامدار مەن ۇيقاس تٷرلەرٸن اجىراتىپ, سۋىرىپسالمالىق ٶنەردٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸن, ايتىستىڭ ٶزٸندٸك تەحنيكالارىن (سٶزبەن شابۋىل, جاۋاپ قايتارۋ, دومبىرامەن سٷيەمەلدەۋ, ساحنا مەدەنيەتٸنٸڭ) ٷيرەنە الادى.
«قاراتاۋ» جىر-تەرمە ٷيٸرمەسٸندە جىر مەن تەرمەنٸڭ تاريحىنا ٷڭٸلٸپ, تٷرلٸ كٸتاپتارمەن تانىسادى, ماقامدار مەن ۇيقاس تٷرلەرٸن اجىراتىپ, شۋ-قاراتاۋ, جەتٸسۋ ماقامدارىن ٷيرەنەدٸ.
مٷمكٸن بٷگٸنگٸ تاڭدا ورتالىقتا تەربيەلەنٸپ جاتقان جەتكٸنشٸكتەر ەرتەڭگٸ كٷنٸ بەلگٸلٸ ايتىسكەر, جىر-تەرمەشٸ بولار, بولماس, ۋاقىت كٶرسەتەدٸ. بٸراق, جاستايىنان ٶنەرگە جاقىن بولىپ, دومبىرا ۇستاپ ٶسكەن ۇلدىڭ ەرتەڭ ۇلتتى دا ۇستايتىنىن ۇمىتپايىق. سوندىقتان العا قويعان ماقساتى ايقىن, جوسپارى نىق ورتالىق جۇمىسىنا تەك سەتتٸلٸك تٸلەيمٸز.
دەسە دە ەۋليەاتا ٶڭٸرٸندە عانا ەمەس, ەل كٶلەمٸندە دە قازٸرگٸ تاڭدا جىر مەن تەرمەنٸ دامىتۋعا كٶڭٸل بٶلۋ, جىرشى مەن تەرمەشٸنٸ باعالاۋ جوعارى دەڭگەيدە دەپ ايتۋ قيىن-اق. ەسٸلٸندە بۇل ۇلتتىق رۋحانييات تٶڭٸرەگٸندەگٸ ٷلكەن مەسەلەگە اينالىپ كەلەدٸ. جالپى تەرمەشٸلٸك, جىرشىلىق جايلى سٶز قوزعاعاندا وسى ٶڭٸردە دە بٸردەن ەسكە تٷسە كەتەتٸن ەسٸمدەر بارشىلىق. ەۋەلٸ ۇزاق جىل جىرشىلىق, تەرمەشٸلٸك باعىتتا ەڭبەك سٸڭٸرگەن اياز بەتباەۆتىڭ قوڭىر دومبىراسىنىڭ ٷنٸمەن ٷندەسكەن ەۋەزدٸ ەندەرٸ, جىر-تەرمەلەرٸ ويعا ورالادى. ەسٸمٸ ايتىسپەن تانىلسا دا, ايتمۇحانبەت يساقوۆ تا وسى جانردىڭ جاندانۋىنا بٸراز تەر تٶكتٸ. مەركٸلٸك بەيبٸت شوشاباەۆتى, بايزاقتىق ەرتاي تازابەكوۆتٸ, بولات باسىقاراەۆتى اتاپ ٶتۋگە بولادى.
بٸراق ناسيحات, قولداۋ جاعى كەمشٸن. بايزاقتىق تەرمەشٸ ەرتاي تازابەكوۆ بارلىق ٶسيەت پەن تاعىلىم تەرمەنٸڭ سٶزدەرٸندە جاتقانىن ايتىپ, سول قۇندىلىق جاستار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر تەربيەسٸنە ٶتە كەرەك ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
«بٸز وسى جاعىنان اقساپ تۇرمىز. نەگە تەرمەشٸلەر كٶپ شىقپايدى دەپ كٸنە تاعۋ دا دۇرىس ەمەس. سوڭعى ۇزاق جىلدار بويى بۇل باعىتقا كٶڭٸل بٶلٸنبەي كەتتٸ. قازٸر ايتىس ٶنەرٸ بٸزدٸڭ وبلىستا ٶتە جاقسى دامىدى. ٷلكەندەرٸن ايتپاعاندا وقۋشى اقىنداردىڭ جەتٸستٸكتەرٸ دە قوماقتى. سول سەكٸلدٸ تەرمە ٶنەرٸن دە مەكتەپ پارتاسىنان دامىتۋ كەرەك. وقۋشىلار اراسىندا اۋداندىق, وبلىستىق تەرمە بايقاۋلارى جيٸ ٶتٸپ, جەڭٸمپازداردى ىنتالاندىرۋ قاجەت. قازٸرگٸ تاڭدا ايتىسكەرلەردٸ ىنتالاندىرۋ جاقسى دەپ ايتا الامىز. سونداي دەڭگەيدە تەرمەشٸلەرگە دە, جاس تەرمەشٸلەرگە دە نازار بۇرۋىمىز كەرەك. جاس ۇرپاقتى تەربيەلەسەك, جاقسى تەرمەشٸلەر كٶپتٸڭ اراسىنان شىعارىنا سەنٸمٸم مول», دەيدٸ.
مۇنداي مەسەلەنٸڭ بارىن ەلٸمٸزگە بەلگٸلٸ ەنشٸ, تەرمەشٸ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ باقىت شاعىرباەۆ تا جوققا شىعارمادى.
«مەن اۋىلدارعا تەگٸن كونتسەرت بەرەمٸن. تەرمەلەردٸ تەگٸن ورىندايمىن. ول دا تەرمە ٶنەرٸن دامىتۋعا جاسالعان قادام. ماعان اۋىلداعى كٶپتەگەن كٶرەرمەن تەرمەنٸ دامىتۋدىڭ تٷرلٸ جولدارىن ايتادى» دەگەن ول بۇل ەنشٸلٸك مەكتەبٸنٸڭ قاشاندا ٶنەر كەنٸشٸ بولعان ەل ٸشٸندە ەلٸ دە بار ەكەنٸن ايتتى. تەك وعان جەتكٸلٸكتٸ كٶڭٸل بٶلٸنسە.
