قاسىم-جومارت توقاەۆ COP17 اياسىنداعى بيوالۋانتٷرلٸلٸك بويىنشا كٶشباسشىلار سامميتٸندە سٶز سٶيلەپ, بيوالۋانتٷرلٸلٸكتٸ ساقتاۋ ادامزاتتىڭ ەل-اۋقاتى, ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق پەن ۇزاقمەرزٸمدٸ قاۋٸپسٸزدٸك ٷشٸن ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. پرەزيدەنت ٶز سٶزٸندە شٶلەيتتەنۋ, سۋ تاپشىلىعى مەن جەردٸڭ توزۋى سيياقتى ەكولوگييالىق پروبلەمالاردى ەڭسەرۋ ٷشٸن ناقتى نەتيجەگە باعىتتالعان حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى كٷشەيتۋگە شاقىردى.
توقاەۆ تۇران جولبارىسىن قايتارۋعا كٶمەكتەسكەندەرگە العىس ايتتى
سونداي-اق پرەزيدەنت تۇران جولبارىسىنىڭ پوپۋلياتسيياسىن قالپىنا كەلتٸرۋگە قولداۋ كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن رەسەي فەدەراتسيياسىنا جەنە ونىڭ پرەزيدەنتٸنە, سونداي-اق بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنا (بۇۇدب) جەنە ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردى قوسا العاندا, باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدارعا العىس بٸلدٸردٸ.
ول بيىل ماۋسىم ايىندا سوڭعى 70 جىلدا العاش رەت جولبارىستىڭ تابيعات اياسىنا جٸبەرٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. بۇل قازاقستان ٷشٸن تاريحي ماڭىزى زور وقيعا بولدى.
جوعارى ەكولوگييالىق مەدەنيەت قالىپتاستىرۋ اتا زاڭىمىزدا بەكٸتٸلدٸ
توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيوالۋانتٷرلٸلٸكتٸ ساقتاۋ ادامزاتتىڭ ەل-اۋقاتى, ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق جەنە ۇزاقمەرزٸمدٸ قاۋٸپسٸزدٸك ٷشٸن ماڭىزدى. تابيعي ەكوجٷيەلەر ازىق-تٷلٸك ٶندٸرٸسٸنە, سۋ رەسۋرستارىن قورعاۋعا جەنە ميلليونداعان ادامنىڭ كٷنكٶرٸسٸنە ىقپال ەتەدٸ.
«تابيعاتتىڭ وسى سىيىن ساقتاۋ – جۇرت الدىنداعى بورىشىمىز, سونداي-اق حالىقارالىق قوعامداستىق الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸگٸمٸز. بۇل قۇندىلىقتار قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسيياسىندا ايقىن كٶرٸنٸس تاپتى. ەل تاريحىندا العاش رەت جوعارى ەكولوگييالىق مەدەنيەت قالىپتاستىرۋ مەملەكەتتٸلٸكتٸڭ نەگٸزٸن قۇرايتىن قاعيداتتاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە اتا زاڭىمىزدا بەكٸتٸلدٸ. ەندٸ ازاماتتار تابيعات پەن ونىڭ رەسۋرستارىن كٶزٸنٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا مٸندەتتٸ», – دەدٸ پرەزيدەنت.
الايدا شٶلەيتتەنۋ, سۋ تاپشىلىعى جەنە جەردٸڭ توزۋى تابيعات پەن ادام اراسىنداعى تەپە-تەڭدٸككە قاۋٸپ تٶندٸرٸپ وتىر. پرەزيدەنت بۇل مەسەلەلەر جەكەلەگەن مەملەكەتتەردٸڭ شەكاراسىنان اسىپ, جاھاندىق تۇراقتىلىققا ەسەر ەتەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
مەملەكەت باسشىسى ەكولوگييالىق پروبلەمالاردى شەشۋ ٷشٸن ساياسي قايشىلىقتارعا قاراماستان, ناقتى نەتيجەگە باعىتتالعان حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق قاجەت ەكەنٸن ايتتى.
«تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق يدەولوگيياعا اينالىپ كەلەدٸ
پرەزيدەنت جەر كٶلەمٸ بويىنشا ەلەمدە توعىزىنشى ورىندا تۇرعان قازاقستاننىڭ بٸرەگەي بيوالۋانتٷرلٸلٸگٸ بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ سٶزٸنشە, تابيعي بايلىقتى ساقتاۋ – ەل ازاماتتارىنىڭ دا, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ دا ورتاق مٸندەتٸ.
«تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق اكتسيياسىنا توقتالعان پرەزيدەنت بۇل قوزعالىس ەكولوگييالىق تازالىق شارالارىمەن عانا شەكتەلمەيتٸنٸن ايتتى.
«بۇل قوزعالىس قاراپايىم ەكولوگييالىق تازالىق اۋقىمىنان شىعىپ كەتتٸ. ونىڭ ازاماتتاردىڭ دٷنيەتانىمى مەن ٶمٸر سالتىنا ىقپال ەتەتٸن جالپىۇلتتىق يدەولوگيياعا اينالىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستاندا كيٸك سانى 4,7 ميلليونعا جەتتٸ
توقاەۆ قازاقستاننىڭ بيوالۋانتٷرلٸلٸكتٸ ساقتاۋ باعىتىندا قول جەتكٸزگەن نەتيجەلەرٸن دە اتادى. سونىڭ بٸرٸ – كيٸك پوپۋلياتسيياسىنىڭ كٶبەيۋٸ.
پرەزيدەنتتٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 2003 جىلى قازاقستاندا نەبەرٸ 21 مىڭ كيٸك بولسا, بيىل كٶكتەمدە ولاردىڭ سانى 4,7 ميلليونعا جەتكەن. قازٸر ەلەمدەگٸ كيٸكتەردٸڭ شامامەن 98 پايىزى قازاق دالاسىن مەكەندەيدٸ.
سونىمەن قاتار قار بارىسىن قورعاۋ جۇمىستارىنىڭ نەتيجەسٸ دە ايتىلدى. ٶتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىندا جويىلىپ كەتۋ قاۋپٸنە ۇشىراعان ٸلبٸستٸڭ سانى قورعاۋ شارالارى مەن عىلىمي مونيتورينگتٸڭ ارقاسىندا شامامەن 190-عا دەيٸن كٶبەيگەن. قار بارىسى مەكەندەيتٸن اۋماقتىڭ 70 پايىزعا جۋىعى قازاقستانداعى قورعالاتىن تابيعي اۋماقتارعا تيەسٸلٸ.
مەملەكەت باسشىسى تۇران جولبارىسىن تاريحي مەكەنٸنە قايتارۋ جۇمىستارىنا قولداۋ كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن رەسەيگە, بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنا, دٷنيەجٷزٸلٸك جابايى تابيعات قورىنا جەنە باسقا دا حالىقارالىق سەرٸكتەستەرگە العىس بٸلدٸردٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل شٸلدەدە 70 جىل ٸشٸندە العاش رەت جولبارىس تابيعات اياسىنا جٸبەرٸلگەن. بۇدان بٶلەك, چەحييا, گەرمانييا جەنە ماجارستانمەن بٸرلەسٸپ, پرجەۆالسكيي جىلقىلارىن قازاق دالاسىنا قايتا جەرسٸندٸرۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان.
توقاەۆ كاسپيي يتبالىعىن ساقتاپ قالۋعا شاقىردى
پرەزيدەنت كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ بٸرەگەي ەكوجٷيەسٸن قورعاۋ مەسەلەسٸنە دە ەرەكشە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى عاسىردا كاسپيي يتبالىعىنىڭ سانى 1 ميلليوننان 270 مىڭعا دەيٸن ازايعان. قازاقستاندا بۇل جانۋار سيرەك كەزدەسەتٸن جەنە جويىلىپ كەتۋ قاۋپٸ بار تٷرلەردٸڭ قاتارىنا ەنگٸزٸلگەن.
توقاەۆ تٷرٸكمەنستاندا ٶتكەن العاشقى كاسپيي ەكولوگييا سامميتٸندە تەڭٸز ەكوجٷيەسٸن قورعاۋ ٷشٸن شۇعىل ەرٸ ٷيلەسٸمدٸ شارالار قابىلداۋعا شاقىرعانىن ەسكە سالدى.
«تەڭٸز ماڭىنداعى بەس مەملەكەت پەن حالىقارالىق قوعامداستىقتى وسى تٷردٸ ساقتاپ قالۋ جولىندا كٷش جۇمىلدىرۋعا شاقىرامىن. ارال قاسٸرەتٸ تابيعي رەسۋرستاردى جاۋاپسىز پايدالانۋدىڭ سالدارى تىم اۋىر بولاتىنىن ەسكە سالادى. كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ ارال تاعدىرىن قايتالاۋىنا جول بەرمەۋٸمٸز قاجەت», – دەدٸ پرەزيدەنت.
سٶز سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ بيوالۋانتٷرلٸلٸك جٶنٸندەگٸ كونۆەنتسييا حاتشىلىعىنىڭ ٶڭٸرلٸك كەڭسەسٸن الماتىدا ورنالاستىرۋدى ۇسىندى.
