Qasym-Jomart Toqaev COP17 aiasyndaǵy Bioalýantúrlilik boiynsha kóshbasshylar sammitinde sóz sóilep, bioalýantúrlilikti saqtaý adamzattyń ál-aýqaty, ekonomikalyq turaqtylyq pen uzaqmerzimdi qaýipsizdik úshin mańyzdy ekenin atap ótti. Prezident óz sózinde shóleittený, sý tapshylyǵy men jerdiń tozýy siiaqty ekologiialyq problemalardy eńserý úshin naqty nátijege baǵyttalǵan halyqaralyq yntymaqtastyqty kúsheitýge shaqyrdy.
Toqaev Turan jolbarysyn qaitarýǵa kómekteskenderge alǵys aitty
Sondai-aq Prezident Turan jolbarysynyń popýliatsiiasyn qalpyna keltirýge qoldaý kórsetkeni úshin Resei Federatsiiasyna jáne onyń prezidentine, sondai-aq BUU Damý baǵdarlamasyna (BUUDB) jáne úkimettik emes uiymdardy qosa alǵanda, basqa da halyqaralyq uiymdarǵa alǵys bildirdi.
Ol biyl maýsym aiynda sońǵy 70 jylda alǵash ret jolbarystyń tabiǵat aiasyna jiberilgenin atap ótti. Bul Qazaqstan úshin tarihi mańyzy zor oqiǵa boldy.
Joǵary ekologiialyq mádeniet qalyptastyrý Ata zańymyzda bekitildi
Toqaevtyń aitýynsha, bioalýantúrlilikti saqtaý adamzattyń ál-aýqaty, ekonomikalyq turaqtylyq jáne uzaqmerzimdi qaýipsizdik úshin mańyzdy. Tabiǵi ekojúieler azyq-túlik óndirisine, sý resýrstaryn qorǵaýǵa jáne milliondaǵan adamnyń kúnkórisine yqpal etedi.
«Tabiǵattyń osy syiyn saqtaý – jurt aldyndaǵy boryshymyz, sondai-aq halyqaralyq qoǵamdastyq aldyndaǵy jaýapkershiligimiz. Bul qundylyqtar Qazaqstannyń jańa Konstitýtsiiasynda aiqyn kórinis tapty. El tarihynda alǵash ret joǵary ekologiialyq mádeniet qalyptastyrý memlekettiliktiń negizin quraityn qaǵidattardyń biri retinde Ata zańymyzda bekitildi. Endi azamattar tabiǵat pen onyń resýrstaryn kóziniń qarashyǵyndai saqtaýǵa mindetti», – dedi Prezident.
Alaida shóleittený, sý tapshylyǵy jáne jerdiń tozýy tabiǵat pen adam arasyndaǵy tepe-teńdikke qaýip tóndirip otyr. Prezident bul máseleler jekelegen memleketterdiń shekarasynan asyp, jahandyq turaqtylyqqa áser etetinin atap ótti.
Memleket basshysy ekologiialyq problemalardy sheshý úshin saiasi qaishylyqtarǵa qaramastan, naqty nátijege baǵyttalǵan halyqaralyq yntymaqtastyq qajet ekenin aitty.
«Taza Qazaqstan» jalpyulttyq ideologiiaǵa ainalyp keledi
Prezident jer kólemi boiynsha álemde toǵyzynshy orynda turǵan Qazaqstannyń biregei bioalýantúrliligi bar ekenin atap ótti. Onyń sózinshe, tabiǵi bailyqty saqtaý – el azamattarynyń da, halyqaralyq qoǵamdastyqtyń da ortaq mindeti.
«Taza Qazaqstan» jalpyulttyq aktsiiasyna toqtalǵan Prezident bul qozǵalys ekologiialyq tazalyq sharalarymen ǵana shektelmeitinin aitty.
«Bul qozǵalys qarapaiym ekologiialyq tazalyq aýqymynan shyǵyp ketti. Onyń azamattardyń dúnietanymy men ómir saltyna yqpal etetin jalpyulttyq ideologiiaǵa ainalyp kele jatqany qýantady», – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstanda kiik sany 4,7 millionǵa jetti
Toqaev Qazaqstannyń bioalýantúrlilikti saqtaý baǵytynda qol jetkizgen nátijelerin de atady. Sonyń biri – kiik popýliatsiiasynyń kóbeiýi.
Prezidenttiń málimetinshe, 2003 jyly Qazaqstanda nebári 21 myń kiik bolsa, biyl kóktemde olardyń sany 4,7 millionǵa jetken. Qazir álemdegi kiikterdiń shamamen 98 paiyzy qazaq dalasyn mekendeidi.
Sonymen qatar qar barysyn qorǵaý jumystarynyń nátijesi de aityldy. Ótken ǵasyrdyń 90-jyldarynda joiylyp ketý qaýpine ushyraǵan ilbistiń sany qorǵaý sharalary men ǵylymi monitoringtiń arqasynda shamamen 190-ǵa deiin kóbeigen. Qar barysy mekendeitin aýmaqtyń 70 paiyzǵa jýyǵy Qazaqstandaǵy qorǵalatyn tabiǵi aýmaqtarǵa tiesili.
Memleket basshysy Turan jolbarysyn tarihi mekenine qaitarý jumystaryna qoldaý kórsetkeni úshin Reseige, BUU Damý baǵdarlamasyna, Dúniejúzilik jabaiy tabiǵat qoryna jáne basqa da halyqaralyq seriktesterge alǵys bildirdi.
Onyń aitýynsha, biyl shildede 70 jyl ishinde alǵash ret jolbarys tabiǵat aiasyna jiberilgen. Budan bólek, Chehiia, Germaniia jáne Majarstanmen birlesip, Prjevalskii jylqylaryn qazaq dalasyna qaita jersindirý jumystary qolǵa alynǵan.
Toqaev Kaspii itbalyǵyn saqtap qalýǵa shaqyrdy
Prezident Kaspii teńiziniń biregei ekojúiesin qorǵaý máselesine de erekshe toqtaldy. Onyń aitýynsha, sońǵy ǵasyrda Kaspii itbalyǵynyń sany 1 millionnan 270 myńǵa deiin azaiǵan. Qazaqstanda bul janýar sirek kezdesetin jáne joiylyp ketý qaýpi bar túrlerdiń qataryna engizilgen.
Toqaev Túrikmenstanda ótken alǵashqy Kaspii ekologiia sammitinde teńiz ekojúiesin qorǵaý úshin shuǵyl ári úilesimdi sharalar qabyldaýǵa shaqyrǵanyn eske saldy.
«Teńiz mańyndaǵy bes memleket pen halyqaralyq qoǵamdastyqty osy túrdi saqtap qalý jolynda kúsh jumyldyrýǵa shaqyramyn. Aral qasireti tabiǵi resýrstardy jaýapsyz paidalanýdyń saldary tym aýyr bolatynyn eske salady. Kaspii teńiziniń Aral taǵdyryn qaitalaýyna jol bermeýimiz qajet», – dedi Prezident.
Sóz sońynda Qasym-Jomart Toqaev Bioalýantúrlilik jónindegi konventsiia hatshylyǵynyń óńirlik keńsesin Almatyda ornalastyrýdy usyndy.
