يۋكيو ميسيما. ەلەم ەدەبيەتٸندەگٸ اسا ەيگٸلٸ ەسٸم. شەكتەن تىس ەركٸندٸكتٸڭ بەينەسٸ. تاڭعاجايىپ قييال ەلەمٸنٸڭ ەمٸرشٸسٸ. ٶز ۇلتىنىڭ كٶزٸندە ول "باتىس ادامى" تۇرپاتىندا كٶرٸنگەنٸمەن, بٸز سەكٸلدٸ ٶزگە تۇرمىس, ٶزگە دەستٷر, ٶزگە تانىم - جالپى ٶزگە تابيعات يەلەرٸنٸڭ كٶزٸندە ارحەتيپتٸك جاپون بوپ ەلەستەرٸ انىق. اسىلى, ونىڭ جان دٷنيەسٸ ٷشٸن جاپون ەدەبيەتٸ كلاسسيكاسى مەن بەلگٸلٸ ٶكٸلدەرٸنەن بۇرىن, راديگە, بودلەر, نيتسشە, توماس مانن جەنە راينەر مارييا ريلكە سىندى الىپتاردىڭ ەلەمٸ جاقىنىراق بولدى. ٶمٸر بويى سٷيٸكتٸ ٸسٸمەن عانا شۇعىلدانعان, اسپاني سەۋلەمەن قۋاتتانعان ساناسىنىڭ, دٷنيەتانىمىنىڭ رۋحاني جەتٸلۋٸنە كٶپ كٶڭٸل بٶلگەن, ەگەر سولاي دەۋگە كەلسە - ٶزٸنە يدەال رەتٸندە "عاشىق" تا بولعان ەسٸرە-نارتسيسسيست كيميتاكە حيراوكا (ميسيما - ا.ي) ٶز داوسىمەن*(道) عانا جٷردٸ. سول جولدان اينىمادى دا. جان بالاسىنىڭ الدىندا ەلپەكتەپ-ەبەلەكتەمەي كٷن كەشكەن ول ٶمٸردٸڭ اۋىرتپالىعىن جالعىزدىققا جەڭدٸرگەن. ال, جالعىزدىق ونى جەڭە المادى...
جاس اقىننىڭ بەلگٸسٸز ەيەلگە دەگەن بالاڭ سەزٸمٸ مەن اقىلسىزداۋ ىنتىزارلىعىن, بولماسا يۆودزيما ارالىندا ٶمٸر سٷرگەن ون سەگٸز جاسار جاسقانشاق بالىقشى مەن توكيولىق ستۋدەنت قىز اراسىنداعى ماحابباتتى سونشالىق شىنايى جەتكٸزگەن ول كەيدە 17 عاسىردا ٶمٸر سٷرگەن شەكسپيردەن اۋماي كەتەدٸ. تەك سەن مەن سالتاناتقا ماسايراعان ٶمٸرسٸز, ايعاي-شۋعا بۋلىققان ورتاسىز, جالعان دا جالعان كٶپٸرمە سٶزسٸز.
"بوزبالا اقىن". يۋكيونىڭ بۇل شىعارماسى 1954 جىلدىڭ سوڭعى ايلارىندا جازىلىپ, تەك ەكٸ كٶكتەم ٶتكەن سوڭ عانا ەڭگٸمە اتتاس ( 詩を書く少年 / Shi o Kaku Shōnen) جيناققا ەنەدٸ. تۋرا سول شاقتا ميسيما ٶزٸنە ٶشپەس جازۋشىلىق داڭق ەكەلگەن "التىن عيباداتحانا" رومانىن كٸتاپ قىپ باسىپ شىعارعان بولاتىن. ەۋروپا مەن ازييانىڭ ارعى-بەرگi ەدەبيەتiن پiستەدەي شاعاتىن, سٶز ٶنەرiنiڭ ٶزiنە دەيiنگi بارلىق اعىمدارىنان جاقسى حاباردار "دەستٷرلi جاپون مەدەنيەتiنiڭ ەڭ سوڭعى ٶكiلi" ٶز بiلiم-بiلiگiن كەيiن - ەدەبي شىعارمالارىندا دا جاقسى پايدالانعان. ەمٸرحان بالقىبەك ايتپاقشى, ونىڭ بويىنداعى ھەم ساناسىنداعى عاجايىپ مول قييالمەن ٷلكەن ەدەبيەتكە كەلمەۋ, عاجايىپ تۋىندىلار جازباي قالۋ مٷمكiن ەمەس ەدٸ. سولاي بولدى دا. ول - جاپونييا حالقىنان بٶلەك, تٶرتكٷل دٷنيەدەگٸ ەڭ تالعامپاز وقىرماندى ٶز تالانتىنا تابىندىرا بٸلدٸ. ەندەشە, كٶك تۇڭعيىق ٸشٸنەن تاپ كەلەر "سۇلۋلىق ەسكادريلياسىنىڭ ۇشقىش-كاميكادزەسiنٸڭ" جان تەبٸرەنتٸپ, وي سالار وسى بٸر ەڭگٸمەسٸن اتا تٸلٸمٸزگە اۋدارىلعان نۇسقاسىندا (ەلەنا بايبيكوۆادان) وقىپ كٶرٸڭٸز.
ايبول يسلامعالي
***
ول قولىنا قالام ۇستاعان سەتتە ەركٸن كٶسٸلەتٸن. مۇقاباسىندا گاكۋسيۋيننٸڭ ەمبلەماسى بار وتىز بەتتٸك دەپتەرٸن تەز تولتىرعان. كٷنٸنە ەكٸ-ٷش ٶلەڭ جازاتىنىنا بالانىڭ ٶزٸ دە ەرەكشە تاڭداناتىن. بٸر جۇما بويى ٷيٸندە سىرقاتتانىپ جاتقانىندا «اپتا» اتىمەن ٶلەڭدەر جيناعىن دا قۇراستىردى. دەپتەرٸنٸڭ العاشقى بەتٸندەگٸ «Poesies» جازۋى انىق كٶرٸنۋٸ ٷشٸن مۇقاباسىن مۇقييات سوپاقشالاپ قيدى. ال, جازۋدان سەل تٶمەنٸرەك اعىلشىنشا «12th-->18th MAY 1940» دەگەن بەلگٸ قالدىردى.
ونىڭ شىعارماشىلىعىنا مەكتەپتەگٸ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى دا قىزىعۋشىلىق تانىتقان. الايدا, ٶزٸنٸڭ نەبارى ون بەس جاستا ەكەنٸن ەسٸنەن شىعارا الماعان بالا, ولاردىڭ ٸلتيپاتىنا كٷمەنمەن قاراپ: «بۇل جەي عانا شۋ, مٷمكٸن ەمەس, سەنبەيمٸن» دەپ, جۇمباق ەلەمٸندە جاسىرىنىپ قالاتىن.
دەگەنمەن تەڭٸردەن كەلگەن ەرەكشە تالانتىنىڭ شەكسٸزدٸگٸنە مٷلدە كٷمەندانباعان. سونى سەبەپ قىلدى ما ەكەن, ٷلكەندەرمەن داۋلاسۋى جيٸلەي تٷستٸ. ٶيتكەنٸ ول «مەنٸڭ ويىمشا, بەلكي...» دەگەن تاپتاۋرىن سٶزدەردٸ ەستٸگٸسٸ كەلمەدٸ. تەك بارلىق نەرسەنٸڭ ٶز ورنىندا بولعانىن قالادى.
باسى ارتىق ازعىندىقتان ەلسٸرەگەنٸمەن, ٶزٸنٸڭ “ۇسقىنسىز اقىماقتىعىنا” مەن بەرە قويمادى دا. "ٶلەڭ – بۇل جيٸركەنٸشتٸ فيزيولوگييالىق سەزٸمدەرمەن... بٸر ارنادا توعىسپايتىن ماعىناسىز قۇبىلىستارعا ەش قاتىسى جوق سۋبستانتسييا" دەپ ويلادى. سوندىقتان دا ٶتٸرٸكتٸ شەبەر جەتكٸزەتٸن. ونى بۇل ٶنەرگە باۋلىعان – ٶلەڭگە دەگەن قۇشتارلىق, سٶزگە دەگەن ىنتىزارلىق. سٶز. سۇلۋلىقتىڭ بەرٸن سول قۇدٸرەتتٸ ەلەمنەن ٸزدەيتٸن. قىزىعى سول, بٸر سەتكە بولسىن سٶزدٸكتەن كٶز المايتىن.
شابىتتانعان شاقتارىندا اللەگورييا ەلەمٸ قۇشاعىن جاياتىن: جۇلدىزقۇرتتار جابايى شيە جاپىراقتارىن شٸلتەرگە اينالدىرار; اۋادا ەركٸن جٷزگەن تاستار دا جايقالعان ەمەن باسىنان ەرٸ اسىپ, تەڭٸزدٸ تاماشالاۋعا اتتانار. جٷزبەلٸ كراندار قىس ايازىمەن قاقتالعان تەڭٸزدٸڭ ەجٸم باسقان بەتٸن ساپىرىپ, سۋعا كەتكەن ادامدى ٸزدەر. القىزىل تٷسكە مالىنعان شابدالى جەمٸسٸ ساراتان قوڭىزدى ٶزٸنە باۋراي بەرەر. ابىر-cابىر قاربالاسقان ادامدارداردىڭ اينالاسىنداعى اۋا كەنەت جالىن اۋزىمەن تٷتٸندەپ, قاھارلى وت قۇدايى فۋدوميونٸڭ ارتىنداعى جالىن قۇشقان باعاناداي قۇلار. الاگەۋٸم شاقتا يود تۇنباسىنىڭ تٷسٸمەن بويالعان كٷن دە جامان ىرىمعا باستار. قىستاعى اعاشتار ٶزٸنٸڭ سەريگەن سيراقتارىن اسپانعا سوزار. تەرەزەدەن كامين وشاعى الدىندا جالاڭاش جاتقان سۇلۋدىڭ قىز ەمەس, جاساندى گٷل ەكەنٸ بايقالار. بٸر مەزەتتە ونىڭ سۋىققا تٸتٸرگەنگەن دەنەسٸ شيبارقىت گٷلشاناققا اينالار...
ول اينالاسىنداعى ەلەم ٶزگەرە باستاعاندا بويىنداعى ەڭ اسقاق شاتتىقتى سەزٸندٸ. ٶلەڭنٸڭ وسىنداي باقىتتى شاقتاردا كەلەتٸنٸ دە تاڭقالدىرمادى. پوەزييانىڭ مۇڭنان, قارعىس پەن تٷڭٸلۋدٸڭ جەنە جالعىزدىقتىڭ شىڭىراۋ تٷبٸنەن باستاۋ الاتىنىن ۇقتى. وسىنىڭ بەرٸ شىندىققا ۇلاسۋى ٷشٸن ٶزٸن-ٶزٸ جەتە تٷسٸنۋٸ كەرەك ەدٸ. بٸر قىزىعى, اقىلدىلىعىنا قاتتى سەنٸمدٸ بولعاندىقتان, ساناسىندا ٶزٸنە دەگەن قىزۋعۋشىلىقتى وياتا المادى. كەرەمەتتٸڭ بەرٸن مٷلدە بٶتەن عالامشاردان ٸزدەدٸ. اسىلىندا, بالا سەبەپسٸز باقىتقا كەنەلگەندە, بۇل سۇرقييا ەلەمدٸ ٶزٸ قالاعانىنداي كٶردٸ.
كەزدەيسوق باقىتتىڭ ٶز پوەزيياسىنىڭ نەگٸزٸ بولعانىن, يا جان-دٷنيەسٸنەن شىققان ٶلەڭدەردٸڭ باقىتقا باستاعانىن تٷسٸنبەدٸ. ەيتكەنمەن بۇل “باقىتتىڭ” ەكە-شەشە الىپ بەرگەن ارمانىنداعى ويىنشىقتاردان ھەم جان بالاسى باسپاعان جارىق مەكەندەردٸ سايا قىلعاننان ٶزگەرەك ەكەنٸن سەزدٸ. يە, ول - ٶزٸنٸڭ عانا تەلەيٸنە بۇيىرعان ەرەكشە سەزٸم ەدٸ.
شىندىعىندا, بالا بويىن باقىلاۋدا ۇستاۋدى, سىرتقى ەلەمگە دە ۇزاق سٷيسٸنۋدٸ ۇناتپادى. نازارىن اۋدارعان زات سول سەتتە-اق قۇبىلماسا, ايتالىق, مامىر ايىنداعى كٷننٸڭ سەۋلەسٸندەگٸ جارقىراپ تۇرعان جاپىراقتىڭ ٸشكٸ بەتٸ تٷندە گٷلدەپ تۇرعان جابايى شيەگە اينالماسا, ونى تاماشالاۋعا دەگەن ىنتاسى لەزدە جوعالاتىن. «بۇدان پوەزييا تۋمايدى» دەپ, ەشقاشان ٶزگەرمەيتٸن مۇنداي قۇبىلىستارعا اسقان نەمقۇرايلىلىقپەن قارادى.
ەمتيحان كەزٸ-تۇعىن. وعان ٶزٸ كٷتكەن سۇراقتار كەلدٸ. بەرٸلگەن تاپسىرمانى كٶزدٸ اشىپ-جۇمعانشا جازىپ تاستاپ, جاۋاپتارىن تەكسەرمەستەن, دەپتەرٸن مۇعالٸمنٸڭ ٷستەلٸنە قويعان بەتٸ سىنىپتان شىعىپ كەتتٸ. تاڭسەرٸدە مەكتەپتە جان بالاسى بولماپ ەدٸ. باس قاقپاعا قاراي بەت الدى. الاڭقايدا كەلە جاتىپ, تۋتۇعىردا جارقىراعان التىن شارعا كٶزٸ تٷسكەن سەتتە باقىتتى شاقتىڭ تولقىنى ۇرىپ ٶتتٸ.
مەرەكەدە عانا جەلبٸرەيتٸن تۋ بۇل كٷنٸ كٶتەرٸلمەگەن بولىپ شىقتى. بٸراق, ول وسى تاڭنىڭ ٶزٸ ٷشٸن مەيرام ەكەنٸن تٷسٸندٸ. التىن شار وعان سەۋلەسٸن سىيلاپ, قۇتتىقتاعانداي كٶرٸندٸ. جانى دەنەسٸنەن جەڭٸل سۋسىپ شىعىپ, ٶلەڭگە اينالدى. قانداي قۋانىش! مٸنسٸز ٷيلەسٸم مەن الابٶتەن جەڭٸلدٸك ونى ماسايتتى. بۇل - سىرتقى ەلەم مەن ٸشكٸ ەلەمنٸڭ تٷيٸسكەن تۇسى ەدٸ.
ەگەر وسى سەزٸمدەر وعان ٶز ەركٸمەن كەلمەسە, ەرتٷرلٸ ايلاعا جٷگٸنٸپ, بٷكٸل ەدٸس-امالدى قولدانىپ, ماسايۋعا تىرىساتىن. بٸردە جولبارىس تٷستەس تەمەكٸ ساۋىتىن كٶزٸنە تاقاپ, تاسباقا باداناسىنىڭ ساڭلاۋىنان بٶلمە ٸشٸن سٷزٸپ شىعاتىن. تاعى بٸردە اناسى پايدالانعان بوياۋدى كٷشپەن شايقاعاندا پايدا بولاتىن اق كٶپٸرشٸكتەردٸڭ تٷبٸنە دەيٸن تٷسٸپ, ارتىنداعى مٶلدٸر سۋ قاباتتارىنىڭ باياۋ بيٸن باقىلايتىن.
دۇعا وقىعاندا دا, ەلدەكٸمگە قارعىس ايتقاندا دا, بولماسا, بٸرەۋدٸ تابالاپ تۇرعان شاعىندا دا ەشتەڭە سەزبەدٸ.
ول مەكتەپتەگٸ ەدەبي ۇيىمنىڭ مٷشەسٸ ەدٸ. ايى وڭىنان تۋعان كٷندەردٸڭ بٸرٸندە ۇيىمنىڭ تٶراعاسى جينالىستار مەن كەزدەسۋلەر ٶتەتٸن كابينەتتٸڭ كٸلتٸن ٶزٸنە سەنٸپ تاپسىردى. سودان بەرٸ, كەز كەلگەن ۋاقىتتا سٷيٸكتٸ سٶزدٸكتەرٸمەن جەكە قالاتىن بولدى. بالاعا ەلەم ەدەبيەتٸنٸڭ سٶزدٸگٸ ٶزگەلەرٸنەن قاتتى ۇنايتىن. رومانتيكالىق مەكتەپتٸڭ اقىندارى بار پاراقتار ەرەكشە ىستىق كٶرٸنەتٸن. ولاردىڭ كەلبەتٸ مۇرتسىز, سابالاق ساقالسىز, ەدەمٸ ەرٸ نۇرلى بوپ ەلەستەيتٸن.
تاعى دا ونى تانىمال اقىنداردىڭ جاستاي ٶلگەنٸ قىزىقتىردى. ەرتە كەلگەن ٶلٸم... اقىن ەرتەرەك كەتۋٸ كەرەك... بٸراق, ول ون بەس جاسىندا «ەرتە ٶلٸم» ۇعىمىن تولىق تٷسٸنبەگەن-تٸن. بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە اريفمەتيكالىق قورعانىش قۇبىلىسىن تٷيسٸنۋ - ٶمٸردەن ەرتە كەتۋ تۋرالى شەكسٸز قۋانىشپەن ويلانۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
ول ۋايلدتىڭ «كيتستىڭ بەيٸتٸ» اتى ٶلەڭٸن ٶتە قاتتى جاقسى كٶردٸ.
ٶتٸرٸك پەن دٷنيە دەرتٸنەن ارىلعان,
ٶمٸرگە ھەم ماحابباتقا تابىنعان,
كٶك تەڭٸرٸ قۇدٸرەتٸنە مالشىنىپ,
جاس اقىننىڭ مٷردەسٸ جاتتى بۇيىعى...
«ٶمٸردەن ھەم ماحابباتتان قاعىلعان جاس اقىننىڭ مٷردەسٸ». اقىننىڭ اۋىرتپالىعى مەن باقىتسىزدىعىنىڭ جاقسىلىق پەن قۋانىشقا اينالاتىنى بالانى تاڭداندىردى. ول تەڭٸر جازعان تاعدىر زاڭدىلىقتارىنىڭ ٷيلەسٸمدٸلٸگٸنە, سونىڭ ٸشٸندە سۋرەتكەر ٶمٸرٸنٸڭ ٷيلەسٸمدٸ ەۋەزدٸلٸگٸنە سەندٸ. ونىسىمەن قويماي, بولجامدارىنان ٶز دارىنىنا سەنگەندەي مٷلدە كٷمەندانبادى.
بالاعا ٶلگەن سوڭ كەلەتٸن اتاق پەن داڭقتى ويلاۋ دا ۇنايتىن. اسقان ىنتىزارلىقپەن سوڭعى سٶزٸن دايىنداپ جٷردٸ. بۇل قۋانىشىن كٶلەگەيلەگەن جالعىز نەرسە - ٶلٸ دەنەسٸ جايلى ويى. «ٶمٸر وت شاشۋ سەكٸلدٸ بولۋى تيٸس: سەن تٷنگٸ اسپاندا بٸر سەتتە كٶز قارىقتىرارداي جارقىلداپ, سول سەتتە سٶنۋٸڭ كەرەك», - دەپ سالماقتى كەيٸپتە تەرەڭ ويعا باتاتىن. وسى تاقىرىپتا كٶپ تەبٸرەنٸپ, ٶمٸر سٷرۋدٸڭ باسقا جولىن تاپپادى. ال, ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساۋ تۋرالى وي ونىڭ ساناسىندا تەك جاعىمسىز ەسەر قالدىراتىن. ونى الدامايتىن ٸشكٸ سەزٸمدەردٸڭ دەر كەزٸندە ٶلٸم ەكەلەتٸنٸنە ٷمٸتپەن قارادى.
پوەزييا بالانىڭ جان دٷنيەسٸن جالقاۋلىقپەن ارباپ, كەسٸرٸن تيگٸزگەندەي كٶرٸنەتٸن. شىنتۋايتىندا, ونىڭ جانى وسىنشا قۇبىلمالى بولماسا, ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساۋ تۋرالى ويعا جاۋاپتى قارايتىن ەدٸ.
تاڭەرتەڭگٸ جيىن كەزٸندە اعا تەلٸمگەر ونى قاتاردان شىعارىپ الىپ: «ساباق باستالار الدىندا مەنٸڭ كابينەتٸمە كەلەرسٸڭ», - دەدٸ.
بۇل - مۇعالٸمدەر بٶلمەسٸنە شاقىرتىلعاننان دا جامان ەدٸ, سەبەبٸ, اتالعان كابينەتكە وقۋشى تەك بۇزىقتىق جاساعان كەزدە باراتىن. «ٶزٸڭدٸ نە ٷشٸن شاقىرعانىن بٸلەسٸڭ بە?» دەپ, دوستارى كەلەمەج قىلدى. وسى مازاقتىڭ كەسٸرٸنەن ٶڭٸ بوزارىپ, قولدارى دٸرٸلدەدٸ دە.
...اعا تەلٸمگەر تەمٸر كٶسەۋمەن سٶنگەن پەشتٸڭ كٷلٸنە تٷسٸنٸكسٸز بەلگٸلەر سىزعان قالپى بالانى ەرەكشە تەبٸرەنٸسپەن كٷتٸپ وتىردى. كابينەتكە كٸرگەن بولاشاق سەرٸگٸنە ۇرىسپاي-اق, ەركەلەتە سٶيلەي باستادى:
- وتىر. مەن سەنٸڭ مەكتەپ جۋرنالىنداعى ٶلەڭدەرٸڭدٸ وقىدىم.
ەڭگٸمە ورتاسىندا ول بالادان جانۇياسى مەن ٶلەڭدەرٸ جايلى تولىق ماعلۇمات الۋعا كٸرٸسكەن... بٸتپەيتٸن سۇراق-جاۋاپ تارتىسىندا بارلىعى قۇپييا قالعانداي بولدى. بايىپتى وتىرىستىڭ سوڭى ەكەۋارا ديالوگپەن اياقتالدى:
- اقىنداردىڭ ەكٸ تٷرٸ بولادى: بٸرٸ شيللەر, بٸرٸ گيوتە. شيللەردٸڭ كٸم ەكەنٸن بٸلەسٸڭ بە?
- Cتسحيللەر بولۋى كەرەك.
- يە, يە, دەل ٶزٸ. ساعان شيللەر بولۋدىڭ قاجەتٸ جوق. سەنٸڭ گيوتە بولۋىڭ كەرەك.
ۇستاز كابينەتٸنەن شىققان بالا وي ٷستٸندە سىنىبىنا قاراي بەتتەدٸ. ارادا بولعان ەڭگٸمەگە ريزا ەمەس ەدٸ. اياعىن سٷيرەتە باسىپ, تۇنجىراپ كەلەدٸ. گيوتەنٸ دە, شيللەردٸ دە وقىماعان, بٸراق ولاردىڭ پورترەتتەرٸن ەلەم ەدەبيەتٸنٸڭ سٶزدٸگٸنەن كٶرگەن. بٸر سەت: «ماعان گيوتەگە قاراعاندا, شيللەر كٶبٸرەك ۇنايدى. سەبەبٸ ول - جاس» دەپ ويلادى.
بەس جاس ٷلكەندٸگٸنە قاراماستان, ەدەبي كلۋبتىڭ تٶراعاسى ر. بالا جايلى جاقسى ويدا ەدٸ. تيٸسٸنشە, ول دا دۇرىس كٶزقاراستا بولدى. نەگە? ٶيتكەنٸ اقىلدى ادامدار (ٶزٸن «ەڭ باقىتسىز دانا» سانايتىن ر. جاس ايىرماشىلىعىنا مەن بەرمەي, بالانىڭ اقىلدىلىعىن شٷبەسٸز مويىندايتىن) دوس بولۋى كەرەك. ٶزٸنٸڭ تەگٸمەن ماقتانعاندى جانى سٷيەتٸن, ۆيلە دە ليل-اداندى قۇرمەت تۇتاتىن ماركيزدٸڭ ۇلى ر. كٶنە اقسٷيەك وتباسىنداعى ەدەبي دەستٷردٸ جالعاستىرىپ, بويىنا تەن ٶزگەشە ساعىنىشپەن جىر جازاتىن. بٸراز ۋاقىت بۇرىن ر. جەكە قاراجاتىنا ٶلەڭدەرٸ مەن ەدەبي پٸكٸرلەرٸن جيناقتاپ, شاعىن كٸتاپ تا شىعارعان. سول كٸتاپقا بالا قىزىعا دا قىزعانا قارايتىن.
ەكەۋٸ كٷندەلٸكتٸ حات الماسۋشى ەدٸ. بۇل ٸس ولارعا ۇنادى. كٷن دە تاڭەرتەڭگٸلٸك ر.-دان ٶرٸك تٷستەس كٶركەم كونۆەرتپەن حات كەلەتٸن. جۋان كٶرٸنگەنٸمەن, جەڭٸل كونۆەرتتٸڭ ٸشٸنەن شىققان اۋىر دا سالماقتى ويلار بالانى قۋانتىپ جٷردٸ. دوستار مەزگٸلسٸز حاتتارمەن قاتار سيياسى كەپپەگەن ٶلەڭدەرٸمەن الماسقان. جاڭا دٷنيەلەرٸ بولماعان شاقتا ەسكٸ جازبالارىمەن بٶلٸسۋ - مٷلدە وعاش كٶرٸنبەيتٸن.
حاتتارىنىڭ تٸلٸ مەن مازمۇنى تىم قارابايىر ەدٸ. ٶلەڭگە پٸكٸر جازۋدان باستالعان سۇحباتتارعا ەشقاشان تاۋسىلمايتىن جەنە ەشقانداي ماعىنا بەرمەيتٸن مۋزىكا تٶڭٸرەگٸندەگٸ شاتپاقتاردى, تٸرشٸلٸك ەپيزودتارى مەن ەدەمٸ قىزدار تۋرالى ويلارىن, وقىعان كٸتاپتارى جايلى پٸكٸرلەرٸن, جالعىز-اق سٶزدٸڭ ەسەرٸمەن پوەزييانىڭ قۇپييا ەلەمٸ مەن تٷندەگٸ تٷستەرگە ەلٸتكەن شاقتارداعى سەزٸمدەرٸن ارالاستىرىپ وتىردى. جيىرماداعى جٸگٸت پەن ون بەس جاسار بالانىڭ اراسىندا ورناعان وسىنداي جورالعىلار ولاردى جالىقتىرعان ەمەس.
بالا ر.-نىڭ حاتتارىنان بۇرىن-سوڭدى سەزٸنبەگەن ەلدەبٸر مەلانحولييادان تٷسٸنٸكسٸز مۇڭعا باتىپ, ٶزٸنە دەگەن ازداعان سەنٸمسٸزدٸكتٸڭ كٶلەڭكەسٸن بايقادى. بۇل سەنٸمسٸزدٸك ادامنىڭ شىندىق بەتٸنە تۋرا قاراي الماعانداعى سەزٸمٸمەن پارا-پار ەدٸ. ر.-نىڭ كٷمەنٸ مەن قورقىنىشى ٶز حاتتارىنا كٷيٸنٸش پەن دەرمەنسٸزدٸك رەڭكٸن بەردٸ. ال, باقىتتان باسى اينالعان بالا ٶزگە بٸرەۋدٸڭ قاسٸرەتٸنٸڭ كٶلەڭكەسٸ ٶزٸنە ەشقاشان تٷسپەيدٸ دەگەن سەنٸمدە بولدى.
ول - اقىماقتىقتىڭ شىنايى بەينەسٸ جٶنٸندە بٸر سەت تە ويلانعان جوق. بۇل تۋرالى ويلانۋدىڭ سەتٸ تٷسەتٸنٸن بٸلمەيتٸن دە ەدٸ. ۇزاق جىلدار بويعى كٷرەستەن كەيٸن گيوتەنٸڭ تٷبٸنە جەتكەن قارتتىق پەن شاراسىزدىق ٶزٸنە ەش قاتىسى جوقتاي كٶرٸندٸ. سۇلۋلىق پەن قاراڭعىلىقتىڭ شەكاراسى بار بوزبالا شاقتىڭ سۇلبالارى ودان الىس جٷردٸ. ٶزٸ بايقاعان بارلىق ۇسقىنسىز ويلاردى دا لەزدە ۇمىتاتىن.
ول - ٶنەر مەن ونى جاساۋشى سۋرەتكەرلەردٸڭ اراسىن تۇتاستىرىپ جٸبەرەتٸن يلليۋزييالارعا جەنە جەر بەتٸندەگٸ جاس قىزداردى ٶنەر ادامدارىنا سٷيسٸنگەن كەيٸپپەن قاراۋعا مەجبٷرلەيتٸن قييالعا شالدىققان. ٶزٸنە كٶڭٸل بٶلمەگەنٸمەن, ارماندارىنىڭ بەرٸ ٶزٸ جايلى ەدٸ. ارماندارى - قىزدىڭ جالاڭاش جەرٸ بٸر سەتتە جاساندى گٷلگە اينالاتىن اللەگورييا مەن مەتامارفوزا ەلەمٸنٸڭ بٶلشەگٸ بولاتىن. "سۇلۋلىقتى جاساۋشىلار مٷلدە اقىماق بولا المايدى". بالا بۇعان قالتقىسىز سەندٸ. «راسىندا اقىلدى ادام سۇلۋلىقتى جاساۋعا مۇقتاج با?»
«مۇقتاجدىق?» ەگەر بالادان وسى جايلى سۇراسا, كٷلٸپ جاۋاپ قايتارار ەدٸ. ٶلەڭ جازعانىندا بويىن بيلەيتٸن سوڭعى سەزٸم - شىعارماشىلىق تولعانىس. وعان قارسى شىققانىمەن, ىلعي جەڭٸلٸس تاپقان. ساۋساقتارىنا بيلٸك جٷرگٸزەتٸن دە - سول. ونىڭ بۇيرىعىمەن قاعازدا بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸ كٶركەم يەروگليفتەر جٷگٸرە باستايتىن. ٶلەڭدەرٸ دە سونشالىق ٶرەلٸ بولاتىن. مۇقتاجدىق بولسا, بٸر نەرسە جەتٸسپەگەندە قىلاڭ بەرمەك. ال, بالادا ەش دٷنيەگە دەگەن قاجەتتٸلٸك بولمادى. ٶلەڭٸنٸڭ باستاۋىن «دانالىقتان» كٶردٸ. قانداي جاعىمدى سٶز?! ول جانىنا تىم تەرەڭدە جاتقان ماڭىزدى دٷنيەلەردەن بٶلەك سەزٸمدەر جەتٸسپەيتٸنٸن ۇقپادى دا. وعان سەنگەن كٷننٸڭ ٶزٸندە, ەشقاشان «مۇقتاجدىق» دەپ اتاماس ەدٸ. ٶيتكەنٸ «دانالىق» دەگەن سٶزدٸ شەكسٸز ۇناتتى.
كەيدە ٶز ٶلەڭدەرٸنە سىن كٶزبەن قارايتىن. جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ اراسىندا تانىمال تٶرت جول بولدى. ونىڭ ماعىناسىزدىعىنان ۇيالىپ تا جٷردٸ. سول ەيگٸلٸ تٶرت تارماعى بىلاي ٶرٸلگەن:
مٶلدٸر شىنىدان جىلتىلدايتىن
تۇڭعيىق كٶگٸلدٸر اسپانداي
سەنٸڭ تەرەڭ كٶزدەرٸڭدە
جۇمباق سەزٸمدەر جاسىرىنعان شىعار...
ەرينە, اينالاسىنداعىلاردىڭ ماقتاۋى بالانىڭ جانىنا جاقتى, بٸراق ول ماداققا قۇمار بولمادى – بۇدان ونى تەكاپپارلىعى قۇتقاردى. انىعىندا, ر.-نىڭ تالانتى دا بالانى اسا تاڭعالدىرعان جوق. ر.-نىڭ از دا بولسا, ەدەبي كلۋب مٷشەلەرٸنٸڭ اراسىندا ەرەكشەلەنٸپ تۇراتىندىعى بالانى قىزىقتىرمادى. ونىڭ جٷرەگٸندە مۇز قاتىپ جاتقان. ەگەر ر. جاس دوسىنىڭ سٶزۋار اقىلدىلىعىنا تاڭقالماعاندا, بالا ونىڭ تالانتىن مويىنداماي ٶتەر ەدٸ...
ادامدارشا كٷن كەشكەنٸمەن, ٶز بويىنان تىنشىعان ەلەمٸن نۇرلاندىرار ەلٸرگەن بالالىق ەكپٸنگە ورىن تابا المادى. جىلىنا ەكٸ رەت - كٶكتەم مەن كٷزدە بەيسبولدان جارىستار ٶتەتٸن. سول ويىنداردا گاكۋسيۋين توبى جەڭٸلسە, جانكٷيەرلٸك ەتكەن تٶمەنگٸ سىنىپ وقۋشىلارى قاپالانعان ويىنشىلاردى قورشاپ الىپ, بٸرگە جىلايتىن. ال, بالا ەشقاشان جىلاعان جوق. ول ەشتەڭەگە قايعىرمايتىن.
«جەڭٸلدٸ, مۇندا تۇرعان قايعىلى نە بار?» دەپ ويلادى. مۇنداي ويلار ونى جىلاعان جٷزدەردەن تىم الىسقا ەكەتەتٸن. جوق, ەستە سەزٸمسٸز ەمەس-تٸن, تەك ٶزگە ادام قابىلداي المايتىن سىرتقى ەلەمنٸڭ بٸلٸنەر-بٸلٸنبەس قوزعالىسىن جانى وڭاي اڭعاراتىن. ونىڭ سەزٸمتالدىعىنىڭ مٷلدە باسقا قاسيەتٸ بولدى. تەك ٶزگەلەردٸڭ كٶز جاسىن كٶلدەتۋگە سەبەپ بولار دٷنيەلەر بالا جٷرەگٸنە تامشىداي ەسەر ەتكەن جوق.
كٷن ٶتكەن سايىن ماحاببات تاقىرىبىنداعى ٶلەڭدەرٸ كٶبەيدٸ. ال, ٶزٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن عاشىقتىق سەزٸمٸن باسىنان ٶتكەرمەگەن. جاي عانا تابيعات مەتامورفوزاسى تۋرالى ٶلەڭ جازۋدان جالىققان ول جان دٷنيەسٸنٸڭ مەتامورفوزاسىن بايانداۋعا كٶشتٸ. تەرەڭٸنە بويلاماعان تاقىرىپتارعا بارۋدان ەش ارلانبايتىن. انىعىندا, ٶنەردٸڭ سەزٸنۋدەن تۇراتىنىن ەلدەقاشان ۇققان. تەجٸريبەسٸزدٸگٸ تٸپتٸ دە ۋايىمعا سالعان جوق. ونىڭ ٸشكٸ ەلەمٸ مەن شىنايى ٶمٸردٸڭ اراسىندا قاراما-قايشىلىق بولعان ەمەس. سول سەبەپتٸ جان دٷنيەسٸندەگٸ تولعانىستاردىڭ شىنايى ەلەمنەن ارتىق تۇستارىن دەلەلدەۋدٸ قاجەت دەپ ەسەپتەمەدٸ. ەڭ عاجابى, بٷتٸن دٷنيەدە بٷگٸنگە دەيٸن ٶزٸ كەشپەگەن كٷيدٸڭ جوقتىعىنا يمانىنداي سەندٸ. بالا عالامدا بار سەزٸمنٸڭ نەگٸزگٸ بەينەلەرٸن قابىلداپ, ونى ۋاقىتىندا جەتكٸزە بٸلدٸم دەپ ۇقتى. قالعان ۋايىمدى «جان تولعانىسىنىڭ» بەلگٸلەرٸ دەپ سانادى. بٸراق, «جان تولعانىسى» دەگەن نە? بۇل سۇراققا دا جاۋابى دايىن ەدٸ (ول دا ٶزٸنٸڭ انىقتاماسى): «جان تولعانىسى – Cٶز»
جو-جوق, بالا ەلٸ ٶزٸنٸڭ جەكە, قايتالانبايتىن تٸلٸن قالىپتاستىرىپ ٷلگەرمەگەن. دەگەنمەن, سٶزدٸكتەن الىنعان ەڭ قاراپايىم سٶزدەرٸنٸڭ ٶزٸ تولىققاندى مازمۇنعا يە ەكەنٸن جەنە ەرتٷرلٸ ماعىنا بەرەتٸنٸن تٷسٸنە باستادى; سٶزدەردٸڭ دەل وسى قاسيەتٸ ٶز ويىن بٸلدٸرۋدەگٸ مٸنسٸز قۇرال ەكەنٸن سەزدٸ. بٸراق, ودا “ٶز ويىن بٸلدٸرۋ ناقتى بٸر ٶمٸرلٸك تەجٸريبەگە سٷيەنگەندە عانا مٷمكٸن بولماق” دەگەن تٷسٸنٸك جوق ەدٸ.
بٸزدٸڭ ٸشكٸ جان دٷنيەمٸزدٸڭ سٶزدەرمەن, ياعني تٸلمەن العاشقى قاۋىشۋى - بۇل جاي عانا جالقىنىڭ جالپىمەن جاناسۋى ەمەس, سونىمەن قاتار جان-جاقتىلىق ارقىلى قالىپتاساتىن "ٶزٸندٸك" - جەكە تۇلعالىق قاسيەتتەرگە يە بولۋ. سٶزبەن جەتكٸزۋ مٷمكٸن ەمەس بۇل تۇلعالىق تەجٸريبە بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە ەرقايسىسىمىزدىڭ بويىمىزدا بار. ول - بالادا دا بولدى. ەدەتتە, بەيتانىس سٶز كەزدەسكەندە, ٶزٸن جايسىز سەزٸنەتٸن, دەي تۇرعانمەن جاڭا سٶزدٸڭ استارىندا ەلٸ سەزٸنٸپ كٶرمەگەن جۇمباق تولقىنىستار جاسىرىنىپ جاتاتىنىن بٸلگەن. بەرٸنەن بۇرىن, ەر ەرەكشە قۇبىلىستى دەل وسىلاي تانۋدىڭ ارقاسىندا, بالا ٶزٸ قۇرالپىلارعا مٷلدە تەن ەمەس جان تىنىشتىعىنا يە بولدى. ونىڭ بويىن بٶتەن بٸر سەزٸم بيلەپ العاندا, سول سەزٸممەن بٸرگە كەلەتٸن جايسىزدىقتى تٷسٸنٸكسٸز سٶزدەر قاۋىشتىرعان ٷرەيمەن سالىستىراتىن. ولاردان ٷيلەسٸمدٸلٸك تاپقان سوڭ, جاي-كٷيٸن بەينەلەيتٸن قاجەت سٶزدٸ ەسٸنە تٷسٸرٸپ, ٶزٸن قانداي سەزٸم بيلەپ تۇرعانىن جان-تەنٸمەن سەزٸنەتٸن. مۇنداي جاعداي جيٸ قايتالانىپ جٷردٸ. سونىڭ ارقاسىندا بالا "سٷيٸكتٸ بولۋ" مەن "ماxابباتتى جوعالتۋدىڭ", "قارعىس ايتۋ" مەن "قايعىعا باتۋدىڭ", "قورلانۋ" مەن "كٶڭٸل قالۋدىڭ" نە ەكەنٸن تٷسٸنٸپ تە ٷلگەردٸ.
ەرينە, بۇنى قييالدىڭ ويىنى دەپ جەڭٸل قابىلداۋعا بولاتىن. بٸراق بالا قاتتى تولعاندى. ەگەر شىنىمەن قييال تۋرالى سٶز بولسا, بٸز ٶزگە ادامنىڭ قايعىسىن سەزٸنگەن كەزدە جان اۋىرتىپ, دٸمكەستٸككە جەتەلەر ايانىشتى حەلگە تٷسەرٸمٸز انىق قوي. الايدا, بالانىڭ جٷرەگٸندە قاتقان مۇز ۋايىمعا بەرٸلۋگە قابٸلەتسٸز بوپ قالدى. اقيقاتتىڭ اۋىلى الىستا قالىپ, مۇرىنىنىڭ استىنان مٸڭگٸرلەدٸ: «مٸنە, بۇل - «جان تٶزگٸسٸز دەرت» دەپ اتالادى. مەن انىق بٸلەمٸن».
مامىردىڭ مامىراجاي كٷنٸ ەدٸ. ساباقتار ەندٸگٸ اياقتالعان. بالا بٸرەۋدٸ كەزدەستٸرٸپ, ٷيگە ورالعانشا ەڭگٸمە-دٷكەن قۇرا تۇرايىن دەگەن ٷمٸتپەن ەدەبي كلۋبتىڭ كابينەتٸنە بەت الدى. جولدا كٷتپەگەن جەردەن ر.-مەن سوقتىعىسىپ قالدى.
- ماعان كەرەگٸ دە سەن ەدٸڭ. جٷر, از-مۇز ەڭگٸمەلەسەيٸك, - دەدٸ ر. سٶيتٸپ, ەكەۋٸ مەكتەپتٸڭ بۇرىنعى ورنىنداعى باراق تەرٸزدٸ ٷيگە قاراي اياڭدادى. كەشەگٸ وقۋ بٶلمەلەرٸندە بٷگٸن نەبٸر ٷيٸرمەلەردٸڭ جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتقانى كٶرٸندٸ.
ولار عيماراتقا كٸردٸ. ٸشٸ جۇقا تاقتايلى قابىرعالارمەن بٸرنەشە بٶلمەگە بٶلٸنگەن. ەدەبي كلۋب بٸرٸنشٸ قاباتتىڭ ەلەۋسٸز بٸر بۇرىشىندا ەدٸ. دەنە شىنىقتىرۋ پەنٸ ٶتٸپ جاتقان تۇستان الدىمەن شۋ مەن كٷلكٸ ەستٸلدٸ, سودان سوڭ تەربيەلەنۋشٸلەر مەكتەپ ەنۇرانىن شىرقاي باستادى. «مۋزىكا» بٶلمەسٸندەگٸ فورتەپيانودان تاراعان ەۋەن قۇلاققا تالىپ جەتتٸ.
ر. جۇقا تاقتايلى ەسٸكتٸڭ قۇلىپ ويماسىنا قارايعان كٸلتتٸ سۇقتى. بۇل ەسٸك - كٸلتتٸ بۇراعاننان كەيٸن مٸندەتتٸ تٷردە دەنە كٷشٸمەن يتەرمەسەڭ, وڭايعا اشىلا قويمايتىن ەسٸك ەدٸ.
بٶلمەدە ەشكٸم بولعان جوق. ەدەتتەگٸدەي شاڭنىڭ يٸسٸ اڭقىدى. ر. تەرەزەنٸڭ سۇقپاتيەگٸن شەرتٸپ اشتى. ەبدەن بىلعانعان قولدارىن قاعىپ اپ, جارتىلاي سىنعان ەسكٸ ورىندىققا جايعاسا كەتتٸ.
ازداعان ٷنسٸزدٸكتەن سوڭ بالا:
- مەن كەشە تٷرلٸ-تٷستٸ تٷس كٶردٸم. ٷيگە ورالىسىمەن, سٸزگە وسى تۋراسىندا حات جازۋدى ويلاعام. (بالا تٷرلٸ-تٷستٸ تٷستەر اقىننىڭ ەرەكشە ارتىقشىلىعى بولىپ تابىلادى دەگەن بەرٸك سەنٸمدە بولدى). تٷسٸمدە قىزىل تٶبە كٶردٸم. باتقان كٷننٸڭ القىزىل سەۋلەسٸنەن عاجايىپ تٷسكە ورانعان جەردەن كٶزدٸ بۇرىپ ەكەتۋ قيىن ەدٸ. كەنەت سول جاعىمنان بٸرگە ۇزىن شىنجىر سٷيرەگەن ادام پايدا بولدى. ارتىندا ٶزٸنەن بەس-التى ەسە ٸرٸ تاۋىس كەلە جاتتى. تاۋىس قاناتتارىن سٸلكٸپ قاعىپ, جانىمنان سالتاناتتى تٷردە ٶتە شىقتى. ەربٸر قاۋىرسىنى - اشىق جاسىل تٷستٸ. ٶنە بويى جارقىراپ, قۇلپىرىپ تۇردى. بۇل - عاجاپ كٶرٸنٸس. مەن ونى جەتەكتەگەن جانمەن بٸرگە كٶكجيەككە سٸڭٸپ كەتكەنٸنشە باقىلادىم. مۇنداي تٷس كٶرەمٸن دەپ مٷلدە ويلاماعام. سونداي قانىق تٷستەر! سٸرە, ٶتە قانىق! قىزىق, زيگمۋند فرەيد جاسىل تٷس تۋرالى نە ايتتى ەكەن?..
- يە, - دەي سالدى ر.
ول بٷگٸن ەدەتتەگٸدەن ٶزگەشە كٶرٸندٸ. باياعى ٶڭٸن ساقتاعانىمەن, داۋىسىنداعى بەسەڭ ٸڭكەرلٸك جوعالىپتى. ر. بالانىڭ ەڭگٸمەسٸن كەدۋٸلگٸ قىزبالىعىنا سالىنباي ٷزبەي تىڭداپ شىقتى. كٸشكەنتاي دوسىنىڭ “سٷيكٸمدٸ مونولوگى” ونى تولعاندىرمايتىنى بايقالىپ-اق تۇردى: تىڭدادى, بٸراق ەستٸمەدٸ.
كٷرتەشەسٸنٸڭ تٸك جاعاسىنىڭ اينالاسىنان اعاراڭداعان قايىزعاقتار كٶرٸندٸ. جارىق سەۋلە جاعاعا تٸگٸلگەن جابايى شيەنٸڭ بٷر جارعان گٷلٸندەي التىن بەلگٸمەن شاعىلىسىپ, ر.-نىڭ جٷزٸنە شۋاق بوپ تٶگٸلگەن. قوڭقيعان مۇرىنى شۇعىلاعا بويالعان قالپى بٶلمە قاراڭعىلىعىندا قالىقتاپ جٷرگەندەي بولدى. مۇرنى ٷلكەن بولعانىمەن, پٸشٸنٸ كەلٸستٸ ەدٸ. ول قوجايىنىنىڭ بويىنداعى تٷسٸنٸكسٸز سەزٸمدٸ جەتكٸزٸپ تۇردى. بالاعا دەل وسى دەنە بٶلٸگٸ ر.-نىڭ جان قينالىسىن بەرٸنەن انىق بەينەلەيتٸندەي كٶرٸندٸ.
ٷستەل شاڭىنىڭ ٷستٸندە تٷزەتۋگە بەرٸلگەن قاعازدار, مەكتەپ جارعىسى, ٶزەكسٸز قىزىل قارىنداش, گاكۋسيۋيننىڭ بۇرىنعى تٷلەكتەرٸنە بەرٸلگەن جۋرنال تٸگٸندٸسٸ مەن ەلدەكٸمنٸڭ قولىمەن العاشقى جولى باستالىپ, اياقتالماي قالعان ٶلەڭٸ بار پاراق شاشىلىپ جاتتى. بالا وسىنداي شىعارماشىلىق كٷيدٸ قاتتى ۇناتتى. ر. ٷستەلدٸ رەتكە كەلتٸرۋگە جينالعانداي قولىن سوزىپ, كوررەكتۋرانى الدى. جٸڭٸشكە, بييازى ساۋساقتارى مۇنداعىنىڭ بەرٸن بٷركەپ العان شاڭنىڭ ٶزٸندەي سۇرعىلت تٷسكە بويالدى. بالا كٷلٸپ جٸبەردٸ. ال, ر. جىميعان دا جوق. قولىن قاعىپ-سٸلكٸپ, تاماعىن قىرىپ, بىلاي دەدٸ:
- بٸلەسٸڭ بە, بٷگٸن مەن سەنٸمەن ەلدەبٸر جايت تۋرالى سٶيلەسكٸم كەلگەن.
- قانداي جايت?
- تٷسٸنەسٸڭ بە?!- دەدٸ ر. شاماسى, ۇزاق ۋاقىت ٸشٸندە ساقتاپ كەلگەن قۇپيياسىن اشار سەتتٸڭ جەتكەنٸن سەزٸنسە كەرەك, اپتىعىپ سٶيلەي جٶنەلدٸ, - بۇل كٷنٸ مەن قاتتى ازاپتانىپ جٷرمٸن. نە ٸستەرٸمدٸ دە بٸلمەيمٸن.
- سٸز عاشىقسىز با? – بٸرقالىپتى داۋىسپەن سۇرادى بالا.
- يە...
سودان سوڭ ر. وعان ٶز جاعدايىن باياندادى. ٶزگە بٸر ەركەكتٸڭ جاس كەلٸنشەگٸمەن اراداعى xيكاياسى تۋراسىندا. ەكەسٸنٸڭ دە بار جايتتان حاباردار بوپ جٷرگەنٸ حاقىندا. اقىر سوڭى, عاشىعىمەن قوشتاسۋعا مەجبٷر بولعانى جايىندا.
بالا ر.-نى جٸتٸ باقىلاپ وتىردى. "سەزٸمٸ ٷشٸن قايعى جۇتىپ, قاسٸرەت كەشكەن ادام, ول مٸنە, مەنٸڭ قارسى الدىمدا وتىر. شىن ماحابباتى العاش رەت كٶرٸپ-بٸلۋٸم", - دەگەن ويمەن بۇل كٶرٸنٸستٸڭ ٶزٸ ويلاعانداي عاجاپ ەمەستٸگٸنە تاڭىرقاۋمەن بولدى. تٸپتٸ, ونىڭ جيٸركەنٸشتٸلٸگٸنەن تٷسٸنٸكسٸز قالىپقا تٷستٸ. قالجىراپ بٸتكەن ر. قازٸر-اق جىلاپ قويارداي كٶرٸندٸ. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ول كٶڭٸلسٸز ەدٸ. مۇنداي ٷرەيلٸ ەم شاراسىز كٷيدٸ كٶشەدە جٷرٸپ باعالى دٷنيەسٸن جوعالتقان نەمەسە مٸندەتتٸ تٷردە ٷلگەرۋٸ تيٸس پويىزىنان كەشٸگٸپ قالعان ەر ادامنىڭ جٷزٸنەن وقۋعا بولار ەدٸ.
بٸراق بالا ەرەسەك دوسىنىڭ "ماxاببات داستانىنا" سەت سايىن قىزىعا باستاعان. ول بۇل ەڭگٸمەدەن راحات تاپتى. قايعىسىن بٶلٸسۋگە سونشا تىرىسقانىمەن, العاشقى جاعىمسىز ەسەردەن ارىلا الماعانى دا بار. بەلكي, شىنايى ماxاببات وعان قاتارداعى سەزٸمدەي كٶرٸنگەن شىعار.
بٸر سەت, بالا اۋىر دەرتكە دۋشار بولعان “رومەونى” جۇباتقىسى كەلدٸ:
- جاعدايىڭىزدىڭ تىم ناشار ەكەنٸن سەزەمٸن. بٸراق, پوەزيياڭىزدىڭ كٶركەيە, كەمەلدەنە تٷسەتٸنٸن جوققا شىعارا المايمىز.
- پوەزييانى قويشى!, - دەپ, ىزالانا جاۋاپ بەردٸ ر.
- مۇنداي سەتتەردە ادامدى تەك پوەزييا قۇتقارادى. بالا لەزدە ٶلەڭ جازىپ بولعان شاعىنداعى مٷلدە بٶتەن سەزٸمنٸڭ ەسەرٸن ەسكە تٷسٸردٸ. وسى سەزٸمنٸڭ ٸشٸندەگٸ كٷشتٸڭ ونى كەز-كەلگەن قايعىدان قۇتقارا الاتىنىنا سەندٸ.
- مٷلدە ولاي ەمەس. سەن مۇنى تٷسٸنەتٸن حەلگە جەتكەن جوقسىڭ.
بۇل سٶز بالانىڭ جانىن اۋىرتتى. جٷرەگٸندە مۇز قاتىپ, ودان ٶش الۋعا بەل بۋعان سىڭاي تانىتتى.
- شىن اقىن, ياعني ناعىز ويشىل مۇنداي قيىن كەزەڭدە پوەزييادان قورعانىش ٸزدەمەيتٸن بە ەدٸ?
- يە, يە, تٷسٸنەمٸن, گيوتە "ۆەرتەردٸ" جازىپ, ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساماي-اق تىنشىدى, - دەپ جاۋاپ بەردٸ ر. سٶزٸن ەرٸ قاراي جالعاعان تەلٸمگەر: - بٸراق گيوتە ٶزٸن ٶلٸمنەن باسقا ەشتەڭە قۇتقارمايتىنىن ۇقتى: ٶلەڭنٸڭ دە, ٶزگە دٷنيەنٸڭ دە. دەل وسى سەبەپتەن ول بٷگٸن وقىلىپ جٷرگەن ٶلەڭدەرٸن جازا الدى.
- ەگەر شىنىندا سولاي بولسا, نەلٸكتەن گيوتە ٶزٸن ٶلتٸرمەدٸ? ەگەر ٶز-ٶزٸڭە قول جۇمساۋ مەن كٸتاپ جازۋ - بٸر نەرسە بولسا, ول نەگە العاشقى نۇسقانى تاڭدامادى? مٷمكٸن, گيوتە قورىققان شىعار? ەلدە بۇل ونىڭ كەمەڭگەرلٸگٸنەن بە?
- بۇل - ونىڭ كەمەڭگەرلٸگٸنەن.
- ەگەر سولاي بولسا... - بالا كەلەسٸ سۇراقتى قويماقشى ەدٸ, كەنەت ابدىراپ, ٷنسٸز قالدى. ونىڭ باسىنا كٷتپەگەن جەردەن (باسىندا انىق ەمەس, كٶمەسكٸ كٷيٸندە, كەيٸننەن ناقتى پٸشٸن تٷرٸندە) ۇلى اقىندى ٶلٸمنەن قۇتقارعان “ٶزٸمشٸلدٸك” دەگەن وي كەلدٸ. بۇل سانالى پٸكٸرٸنٸڭ - ٶز جانىن جارالاعان سٶزدەن قورعانۋدىڭ امالى ەكەنٸن تٷسٸندٸ. «سەن مۇنى تٷسٸنەتٸن حەلگە جەتكەن جوقسىڭ...» اسىلىندا, ول بٸر-ەكٸ جىلدىڭ ايىرماشىلىعى ٶتكٸر سەزٸلەتٸن جاسٶسپٸرٸمدٸك كەزەڭدٸ باسىنان ٶتكەرٸپ جاتقان. بالا مۇنى ايتقان جوق, بٸراق ونىڭ ساناسىندا ر.-نى قور ەتەتٸن جالعىز وي قىلاڭ بەردٸ: «ول ماxابباتتى سەزٸنگەندٸگٸنەن دە ۇلى بولا المايدى»
ر.-نىڭ بەينەسٸ - ناعىز ماxابباتتىڭ بەينەسٸ ەدٸ. دەگەنمەن, كەمەڭگەر ادام مۇنداي سەزٸمگە بوي بەرمەيدٸ. ٶز قايعىسىن بٸر سەتكە جاسىرۋ ٷشٸن ر. كەۋدەسٸن بيلەگەن سەزٸمدٸ گەندزي مەن فۋدزيتسۋبونىڭ, پەللەاس پەن مەليساندانىڭ, تريستان مەن يزولدانىڭ, كلەۆسك xانشايىمى مەن نەمۋرسك گەرتسوگٸنٸڭ ماxابباتىمەن جەنە وسى تاڭعاجايىپ ەلەمنٸڭ باسقا دا كلاسسيكالىق بەينەلەرٸمەن سالىستىردى.
سەرٸگٸن ٷنسٸز عانا تىڭداعان بالا ونىڭ قۇپييا داستانىنان ەشبٸر جاڭاشىل ەلەمەنت پەن ٶزگەشە قۇبىلىس بايقاي قويمادى. بەرٸ مىڭ رەت جازىلىپ, ميلليون رەت وقىلعان وقيعاداي قىزىقسىز ەدٸ. كٸتاپتاعى ماxاببات ودان گٶرٸ ايقىن ەرٸ شىنايى كٶرٸنگەن. ٶلەڭدەگٸ سەزٸم كٷيلەرٸ دە مۇنشالىق كٶرٸكسٸز بولمايتىن. ر.-نىڭ ارمانعا دەگەن تالپىنىسى جولىندا شىن سەزٸمگە باس ۇرعانى - قايتكەنٸ? بالا ادام بويىنداعى قارابايىرلىق قاسيەتٸنٸڭ قايدان پايدا بولاتىنىن ۇقپادى.
ر. ٶز وقيعاسىن بايانداي تٷسكەن سايىن جٷرەگٸ دە جۇمسارا بەردٸ, سوسىن سٷيگەنٸنٸڭ سۇلۋلىعىن كەڭ كٶسٸلە سۋرەتتەي باستادى. ول ەيەل راسىمەن دە سۇلۋ بولعان شىعار, بٸراق مۇنداي بوس سۋرەتتەۋ - بالانىڭ كٶز الدىنا ەشقانداي بەينە ەكەلە المادى. ر. كەلەسٸ جولى وعان سۋرەتٸن كٶرسەتۋگە ۋەدە بەردٸ دە, بٸرەر سەتكە داعدارىپ قالدى. كەنەت وسىعان دەيٸن ايتىلعاننىڭ بەرٸنە قورىتىندى جاسار قالىپپەن بىلاي دەدٸ:
- ول مەنٸڭ ماڭدايىمنىڭ ەدەمٸ ەكەنٸن ايتتى.
بالا ونىڭ ۇيپا-تۇيپاسى شىققان شاشىنىڭ استىنداعى ماڭدايىنا قارادى. كٶشەدەن كٸرگەن كٷن سەۋلەسٸ سول ماڭدايىن جىلتىراتا تٷسكەندەي ەدٸ. بەرٸنەن بۇرىن ول تەرٸ استىندا بٸر-بٸرٸنە مىقتاپ قاپسىرىلعان كٷيٸ ٸسٸپ تۇرعان قوس جۇدىرىقتاي كٶرٸندٸ.
"ماڭدايلىسىن ٶزٸنٸڭ", - دەدٸ بالا ٸشتەي كٷبٸرلەپ. كٶرگەنٸنەن ەش سۇلۋلىق بايقامادى. "ماڭدايلىنىڭ ناق ٶزٸ. بۇندا نە كەرەمەت بار?" - دەپ تاعى ويلادى.
پەندە عۇمىرى مەن سٷيۋ ۇعىمىن بار سىرىمەن قابىلداي وتىرىپ, وعان مٸندەتتٸ تٷردە اقىماقتىق پەن كٶڭٸلدٸ بٸر جايتتاردىڭ ارالاساتىنىن ۇعامىز. ەيتپەسە, بٸز ٶمٸر سٷرە دە الماس ەك, سٷيە دە الماس ەك. وسىلايشا, بالا ٶز ماڭدايىنىڭ سۇلۋلىعىنا دەگەن كٶزسٸز سەنٸمٸ نەگٸز بولعان دوسىنىڭ ماحابباتىندا سول اقىماقتىق پەن كٶڭٸلدٸ جايتتىڭ بارىن تٷسٸندٸ.
«مەن, بەلكٸم, ميىما ارزانداۋ, بولماسا تىم ابستراكتٸلٸ ويلاردى توعىتىپ جٷرگەن شىعارمىن. بەلكٸم, جاي عانا ٶمٸردە بار شىعارمىن» دەپ ويلاعان بالا ٶز ويىنان قورقا باستادى.
- نە جايىندا ويلاپ وتىرسىڭ? - دەپ سۇرادى ر. كەنەتتەن.
بالا تٶمەنگٸ ەرنٸن تٸستەپ, جاۋاپ بەرۋدٸڭ ورنىنا كٷلە سالدى. تەرەزەگە ىمىرت ٷيٸرٸلە باستاعان. كٶشەدەن بەيسبول ويىنشىلارىنىڭ زور ايقايى مەن اعاش سوققىسىنان اسپانعا ۇشقان دوپتىڭ قۇرعاق داۋىسى ەستٸلدٸ.
***
«مەن دە بٸر كٷنٸ ٶلەڭ جازۋدى قوياتىن شىعارمىن», - دەپ ويلادى ول. العاش رەت. بٸراق, ٶزٸنٸڭ اقىن ەمەستٸگٸن انىق تٷسٸنەتٸن كٷن ەلٸ الىس ەدٸ...
ورىس تٸلٸنەن اۋدارعان: مارلەن عيلىمحان, ايبول يسلامعالي
ۇلت پورتالى
داو (道 ) - قىتاي تٸلٸنەن اۋدارعانداعى تۋرا ماعىناسى "جول" دەگەنگە سايادى. قىتاي فيلوسوفيياسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى كاتەگورييالارىنىڭ بٸرٸ. كونفۋتسيي مەن ەرتە كونفۋتسيشىلدار وعان ەتيكالىق ماعىنا بەرٸپ, "ادام جولى" دەگەن ۇعىممەن تٷسٸندٸرەدٸ. ياعني, ادامگەرشٸلٸك ۇستانىمى مەن مورالعا نەگٸزدەلگەن قوعامدىق تەرتٸپ.
