قازاق حالقىنىڭ اسىل پەرزەنتتەرٸنە تاعزىم ەتۋشٸ اتتى ساياحاتشىلار اكادەميك قانىش سەتباەۆ اۋىلىنان مەشھٷر جٷسٸپ كٶپەەۆ كەسەنەسٸنە جەتتٸ. ەسكەلدٸگە جەتكەن ەكسپەديتسييا مٷشەلەرٸ اقىن, فيلوسوف, شەجٸرەشٸ, حالىق اۋىز ەدەبيەتٸن جيناقتاۋشى, ەتنوگراف مەشھٷر جٷسٸپ ارۋاعىنا باعىشتاپ قۇرباندىق شالدى.
جولدا ٷكٸباي بي نايزابەكۇلىنىڭ مازارىنا توقتاپ, قۇران باعىشتادى. ٷكٸباي بي 1833 جىلى باياناۋىل وكرۋگٸنٸڭ قۇرامىنا كٸرەتٸن ساتىلعان-التىنتورى بولىسىنىڭ باسشىسى بولىپ سايلانعان.
1839 جىلى باتىس سٸبٸر گەنەرال-گۋبەرناتورىنىڭ جارلىعى بويىنشا كەنەسارى قاسىمۇلى باستاعان قازاق حالقىنىڭ ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنا قاتىسقان بولىستار ىدىراتىلىپ, باسقا بولىستارعا تاراتىلىپ بەرٸلدٸ. بۇل ٸسكە ٷكٸباي ارالاسىپ, ساتىلعان — التىنتورى بولىسىن ىدىراتپاي امان الىپ قالعان. سٶزگە تاپقىر, وت اۋىزدى, وراق تٸلدٸ شەشەن بيدٸ شوڭ بي قادىر تۇتقان ەكەن.
ٷكٸباي بي مازارىن ارتقا تاستاپ ٸلگەرٸ جٷرگەن سالت اتتى ساياحاتشىلارعا ٷشتاعان تاۋى» «جولدارىڭ بولسىن!» - دەپ تۇرعانداي بولدى. جٸگٸتتەر وشاقتىڭ ٷش بۇتىنداي, تاعانىڭ ٷش ەمشەگٸندەي ەسەر قالدىرعان ٷشتاعان تاۋىنىڭ ەتەگٸندە تۇرىپ ٷش جٷز بەن ٷش جۇرتىنىڭ بەرەكە-بٸرلٸگٸن تٸلەدٸ.
جاڭاجول اۋىلىندا مەشھٷر جٷسٸپ مەشٸتٸندە بولىپ, قۇران وقىدى.
مەشھٷر جٷسٸپ كٶپەەۆ مەكتەبٸنٸڭ وقۋشىلارىمەن كەزدەستٸ. جەتكٸنشەكتەر ٶز ٶنەرلەرٸن كٶرسەتتٸ. وسى اۋىلدا تۇراتىن مەشھٷر اتانىڭ ٷلكەن ۇلى مۇحامەد-شاراپيدەننٸڭ قىزى بٷگٸندە 89 جاسقا تولعان زاراۋحا انامىزبەن جٷزدەسٸپ, باتاسىن الدى. بۇدان ەرٸ ەسكەلدٸگە بەت الىپ, ادام جٷسٸپ كٶپەەۆ كەسەنەسٸندە تٷنەدٸ.
«سٶز بٸلگەن سوڭ سٶيلەمەي قالۋ – ايىپ,
قورقامىن كەتەر مە دەپ اياق تايىپ.
بەلگٸسٸز نە بولارىم مۇنان بىلاي,
تٸلەيمٸن كٶپتەن دۇعا قولىم جايىپ.
نە بولار بۇدان بىلاي بۇل عارٸپ باس,
ەركٸمگە بولا بەرمەس ەكٸ ەلۋ جاس.
«حالىقتىڭ تٸلٸ – قۇدايدىڭ قالامى» - دەپ,
قىلىڭدار جاقسى لەپەس, دٸن قارىنداس» – دەپ جىرلاپتى مەشھٷر جٷسٸپ اتامىز. اتا-بابالار اماناتىنا ادالدىق تانىتىپ جٷرگەن ۇلداردىڭ لەپەسٸ دە بٸلٸندٸ.
سەرٸلەر سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ اۋىلىنا جول تارتتى.
ارنايى ۇلت پورتالى ٷشٸن جاڭاجول اۋىلىنان ەلامان قابدٸلەشٸم
