جىل سايىن 6 شٸلدەدە تويلاناتىن استانا كٷنٸ مەيرامى – بٷكٸلحالىقتىق مەيرامعا اينالىپ كەلەدٸ. بۇل سٶزٸمٸزگە يلانۋ ٷشٸن, جەي عانا گازەت بەتٸندەگٸ نەمەسە عالامتور سايتىنداعى ماقالانى وقىپ قويماي, تاماشانى ەر ادام ٶز كٶزٸمەن كٶرۋٸ كەرەك. 4 شٸلدە كٷنٸ بٸز وسىنداي تاماشاعا كۋە بولدىق. «حان شاتىر» ساۋدا جەنە ويىن-ساۋىق ورتالىعىنىڭ الاڭقايىنداعى «مىڭجىلدىقتار توعىسىنداعى استانا» اتتى كٶشپەندٸلەر ٶركەنيەتٸ فەستيۆالٸنٸڭ اياسىنداعى ەكٸ بٸردەي مەرەكەلٸك شارا كٶڭٸلٸمٸزدەن شىقتى. ەسٸرەسە الماتىلىق «تال بەسٸك» ٶنەرپازدار ۇجىمىنىڭ «تال بەسٸك» اتتى تۇرمىس-سالت, مۋزىكالىق فولكلور دۋمانى جيىلعان جۇرتتىڭ قۇرمەتٸنە بٶلەندٸ.
«تال بەسٸك» ۇجىمىنىڭ قىز-جٸگٸتتەرٸ قازاق حالقىنىڭ بٷگٸنگٸ تاڭدا ۇمىتىلا باستاعان سالت-دەستٷرلەرٸن جاڭعىرتتى. اتاپ ايتساق, «باستاڭعى», «اۋجار», «قۇدالاسۋ», «جاراپازان», «تويباستار» سيياقتى ۇلتىمىزدىڭ اسىل قۇندىلىقتارىن حالىققا تٷسٸنٸكتٸ تٸلمەن, ەۋەلەگەن ەنمەن, قازاقى قالىپپەن جەتكٸزدٸ. شىنى كەرەك, ەنشٸ, ٶنەرپازداردىڭ عاجايىپ داۋىسى, قازاقىلىق بەت-بەينەسٸ, ٷستٸندەگٸ كيٸمٸ, ساحناداعى جٷرٸس-تۇرىسى كٶپشٸلٸكتٸ سٷيسٸنتتٸ. جاراسىمدى بولعانى, ٶنەرپازدار جيىلعان حالىقتى فولكلور دۋمانىنا بەلسەندٸ ارالاستىرىپ وتىردى. ەجە-اپالارىمىزدىڭ اۋجاردى, تويباستاردى شىرقاعانى, كٸشكەنە بالانىڭ جاراپازان ايتقانى ەسەرلٸ بولىپ شىقتى.
— قازٸر ٷلكەندەر دە, جاستار دا كەيبٸر دەستٷرلەرٸمٸزدٸ ۇمىتا باستادى,- دەيدٸ «تال بەسٸك» فولكلور دۋمانىنىڭ مٷشەسٸ ەسەناي ٸليياسوۆ. – مىسالى, اۋجار. ۇزاتىلاتىن قىز سىڭسۋ ايتقاننان كەيٸن, اۋجار ورىندالادى. اۋجاردى سول قىزعا عاشىق بولعان اۋىلداعى جٸگٸتتەر ايتاتىن بولعان. تٸپتٸ قىزدىڭ جەڭگەلەرٸ كٷيەۋ جٸگٸتتٸڭ جاقسى نەمەسە جامان قاسيەتتەرٸن ەنگە قوسىپ جەتكٸزگەن. ۇزاتىلاتىن قىزعا دەگەن قيماستىق سەزٸمدەرٸن اشىق بٸلدٸرگەن. بٸر ٶكٸنٸشتٸ جاعداي, قازاقتىڭ قىزدارى قازٸر سىڭسۋ ايتپايدى. ايتقان كٷننٸڭ ٶزٸندە, مىڭنان بٸرەۋٸ عانا كەزدەسەدٸ. وسىعان كٶڭٸلٸم تولمايدى.
ەسەناي سەرٸكۇلى «بەتاشار» سالتىنىڭ دا ٶزٸنٸڭ تەلٸم-تەربيەلٸك مەنٸنەن ايرىلىپ بارا جاتقانىنا قىنجىلادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇرىنعى زاماندا قىزدىڭ بەتٸن اشاتىن اقىن-جىرشىلار بٸر اۋىلدا 10-15 كٷن جاتىپ, بەتاشار جازعان. «قازٸرگٸ كەزدە «بەتاشار» بۇرىنعىنٸكٸنە ۇقسامايدى. كٶبٸنەسە ونى شوۋعا اينالدىرىپ الدىق. تٸپتەن تٶرت سەلەم سالاتىن بەتاشار دەگەن شىقتى. ونىڭ ٶزٸندە جاتتاندى, جاۋىر بولعان سٶزدەردٸ قولدانادى. ال بۇرىنعى زاماندا اقىن-جىرشىلار اۋىلعا 10-15 كٷن جاتىپ, بەتاشار جازعان. ياعني, بۇل سالتىمىزدىڭ تەربيەلٸك مەنٸ, ۇلتتىق رەڭكٸ باسقاشا بولعان»,- دەپ وي بٶلٸستٸ ە. ٸليياسوۆ.
ۇمىتىلىپ بارا جاتقان ۇلتتىق سالت-دەستٷرلەرٸمٸزدٸ جاڭعىرتۋ ماقساتىمەن «تال بەسٸك» اتتى فولكلورلىق توپ اشۋداعى مۇراتىمىز بٸرەۋ,- دەيدٸ ول. – ەر ۇلتتى سالتىنان, دەستٷرٸنەن تانيدى ەمەس پە?!. جاڭا ۇرپاق «بٸز كٸمبٸز? قانداي ۇلتتىق سالت-دەستٷرٸمٸز بار?» دەگەندە وسىنداي ٶلمەيتٸن دەستٷرلەرٸمٸزدٸ كٶرسەتۋٸمٸز كەرەك. سەبەبٸ, تاريحى اسا باي, باعا جەتپەس ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ بەرٸ شاڭ باسقان سٶرەلەردەگٸ كٸتاپتاردا قالىپ قويۋدا. سوندىقتان استانا كٷنٸ سيياقتى حالىقتىڭ مەرەكەگە وسىنداي دۋمانىمىزبەن كەلدٸك. ول ٶتكەن جىلى «تال بەسٸك» ۇجىمىنىڭ «ۇرىن بارۋ», «قىز قاشار», «ۇيقىاشار» سيياقتى دەستٷرلەردٸ كٶرسەتكەنٸن ەسٸنە تٷسٸردٸ.
ەسەنايدىڭ پٸكٸرٸنشە, استانا كٷنٸنٸڭ ورازا ايتىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋٸنٸڭ ٶزٸ جاقسى ىرىم. الايدا ايت مەرەكەسٸن قازاقتىڭ ەلٸ جاتسىنىپ جٷرگەنٸ راس. «ايت مەيرامىن دا جاتسىنىپ جٷرگەنٸمٸز شىندىق. ايت قابىل بولسىن ايتىپ, ٷي-ٷيدٸ ارالامايمىز. بۇعان قازٸر بيٸك-بيٸك تاس ٷيلەردە تۇراتىنىمىز دا ەسەر ەتەتٸن شىعار. بٷگٸن باراتىن ٷيٸمٸزدٸڭ يەلەرٸنە تەلەفون سوعىپ: «ٷيلەرٸڭە بارۋعا بولا ما? ٶزدەرٸڭ ٷيدەسٸڭدەر مە?» دەيتٸندەي كٷنگە جەتتٸك. ال بۇرىن ەر قازاقتىڭ قاراشا ٷيٸنە كٸم كەلسە دە, ەسٸگٸ اشىق بولعان. سول سەبەپتەن ۇلتتىق سالت-دەستٷرلەرٸمٸزدٸ جاڭعىرتۋ اسا ماڭىزدى. مەنٸڭ ويىمشا, ۇلتتىق كيٸم كيٸپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى دەرٸپتەۋدٸ تەك ناۋرىز تويى مەن استانا كٷنٸ مەرەكەسٸنە ارتۋدى دوعارۋ كەرەك. بٸز كٷندەلٸكتٸ ۇلتتىق كيٸمٸمٸزدٸ كيٸپ, ۇلتتىق ويىنىمىزدى ويناپ, ەن-جىرىمىزدى ايتساق نۇر ٷستٸنە نۇر بولار ەدٸ»,- دەيدٸ ەسەناي ٸليياسوۆ. سونىمەن قاتار, كٶپشٸلٸككە ەسٸمٸ تانىمال «نوماد» شاباندوزدار ۇجىمى ۇسىنعان «ات جالىندا» اتتى شاباندوزدار دۋمانى دا ەسەرلٸ بولدى. بۇل كٶرٸنٸستەر استانا كٷنٸنٸڭ ۇلتتىق مەرەكەگە اينالعانىنىڭ بەلگٸسٸ دەگەن وي تٷيدٸك.
ەمٸرلان ەلٸمجان.
