Jyl saiyn 6 shildede toilanatyn Astana kúni meiramy – búkilhalyqtyq meiramǵa ainalyp keledi. Bul sózimizge ilaný úshin, jái ǵana gazet betindegi nemese ǵalamtor saityndaǵy maqalany oqyp qoimai, tamashany ár adam óz kózimen kórýi kerek. 4 shilde kúni biz osyndai tamashaǵa kýá boldyq. «Han shatyr» saýda jáne oiyn-saýyq ortalyǵynyń alańqaiyndaǵy «Myńjyldyqtar toǵysyndaǵy Astana» atty kóshpendiler órkenieti festivaliniń aiasyndaǵy eki birdei merekelik shara kóńilimizden shyqty. Ásirese almatylyq «Tal besik» ónerpazdar ujymynyń «Tal besik» atty turmys-salt, mýzykalyq folklor dýmany jiylǵan jurttyń qurmetine bólendi.
«Tal besik» ujymynyń qyz-jigitteri qazaq halqynyń búgingi tańda umytyla bastaǵan salt-dástúrlerin jańǵyrtty. Atap aitsaq, «Bastańǵy», «Aýjar», «Qudalasý», «Jarapazan», «Toibastar» siiaqty ultymyzdyń asyl qundylyqtaryn halyqqa túsinikti tilmen, áýelegen ánmen, qazaqy qalyppen jetkizdi. Shyny kerek, ánshi, ónerpazdardyń ǵajaiyp daýysy, qazaqylyq bet-beinesi, ústindegi kiimi, sahnadaǵy júris-turysy kópshilikti súisintti. Jarasymdy bolǵany, ónerpazdar jiylǵan halyqty folklor dýmanyna belsendi aralastyryp otyrdy. Áje-apalarymyzdyń aýjardy, toibastardy shyrqaǵany, kishkene balanyń jarapazan aitqany áserli bolyp shyqty.
— Qazir úlkender de, jastar da keibir dástúrlerimizdi umyta bastady,- deidi «Tal besik» folklor dýmanynyń múshesi Esenai Iliiasov. – Mysaly, aýjar. Uzatylatyn qyz syńsý aitqannan keiin, aýjar oryndalady. Aýjardy sol qyzǵa ǵashyq bolǵan aýyldaǵy jigitter aitatyn bolǵan. Tipti qyzdyń jeńgeleri kúieý jigittiń jaqsy nemese jaman qasietterin ánge qosyp jetkizgen. Uzatylatyn qyzǵa degen qimastyq sezimderin ashyq bildirgen. Bir ókinishti jaǵdai, qazaqtyń qyzdary qazir syńsý aitpaidy. Aitqan kúnniń ózinde, myńnan bireýi ǵana kezdesedi. Osyǵan kóńilim tolmaidy.
Esenai Serikuly «Betashar» saltynyń da óziniń tálim-tárbielik máninen airylyp bara jatqanyna qynjylady. Onyń aitýynsha, burynǵy zamanda qyzdyń betin ashatyn aqyn-jyrshylar bir aýylda 10-15 kún jatyp, betashar jazǵan. «Qazirgi kezde «Betashar» burynǵynikine uqsamaidy. Kóbinese ony shoýǵa ainaldyryp aldyq. Tipten tórt sálem salatyn betashar degen shyqty. Onyń ózinde jattandy, jaýyr bolǵan sózderdi qoldanady. Al burynǵy zamanda aqyn-jyrshylar aýylǵa 10-15 kún jatyp, betashar jazǵan. Iaǵni, bul saltymyzdyń tárbielik máni, ulttyq reńki basqasha bolǵan»,- dep oi bólisti E. Iliiasov.
Umytylyp bara jatqan ulttyq salt-dástúrlerimizdi jańǵyrtý maqsatymen «Tal besik» atty folklorlyq top ashýdaǵy muratymyz bireý,- deidi ol. – Ár ultty saltynan, dástúrinen tanidy emes pe?!. Jańa urpaq «Biz kimbiz? Qandai ulttyq salt-dástúrimiz bar?» degende osyndai ólmeitin dástúrlerimizdi kórsetýimiz kerek. Sebebi, tarihy asa bai, baǵa jetpes ulttyq qundylyqtarymyzdyń bári shań basqan sórelerdegi kitaptarda qalyp qoiýda. Sondyqtan Astana kúni siiaqty halyqtyń merekege osyndai dýmanymyzben keldik. Ol ótken jyly «Tal besik» ujymynyń «Uryn barý», «Qyz qashar», «Uiqyashar» siiaqty dástúrlerdi kórsetkenin esine túsirdi.
Esenaidyń pikirinshe, Astana kúniniń Oraza aitymen tuspa-tus kelýiniń ózi jaqsy yrym. Alaida Ait merekesin qazaqtyń áli jatsynyp júrgeni ras. «Ait meiramyn da jatsynyp júrgenimiz shyndyq. Ait qabyl bolsyn aityp, úi-úidi aralamaimyz. Buǵan qazir biik-biik tas úilerde turatynymyz da áser etetin shyǵar. Búgin baratyn úiimizdiń ielerine telefon soǵyp: «Úilerińe barýǵa bola ma? Ózderiń úidesińder me?» deitindei kúnge jettik. Al buryn ár qazaqtyń qarasha úiine kim kelse de, esigi ashyq bolǵan. Sol sebepten ulttyq salt-dástúrlerimizdi jańǵyrtý asa mańyzdy. Meniń oiymsha, ulttyq kiim kiip, ulttyq qundylyqtarymyzdy dáripteýdi tek Naýryz toiy men Astana kúni merekesine artýdy doǵarý kerek. Biz kúndelikti ulttyq kiimimizdi kiip, ulttyq oiynymyzdy oinap, án-jyrymyzdy aitsaq nur ústine nur bolar edi»,- deidi Esenai Iliiasov. Sonymen qatar, kópshilikke esimi tanymal «Nomad» shabandozdar ujymy usynǵan «At jalynda» atty shabandozdar dýmany da áserli boldy. Bul kórinister Astana kúniniń ulttyq merekege ainalǵanynyń belgisi degen oi túidik.
Ámirlan Álimjan.
