فوتو:baq.kz
بٷگٸن مەجٸلٸستە «تٷركٸستان قالاسىنىڭ ەرەكشە مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.قارالىپ جاتقان زاڭ جوباسىندا تٷركٸستان قالاسىنىڭ ۇلتتىق قولٶنەر شەبەرلەرٸ ٷشٸن بيۋدجەتتەن شىعىنداردىڭ بٸر بٶلٸگٸ ٶتەۋ قاراستىرىلۋدا.
دەپۋتات ۇلاسبەك سەدٸبەكۇلى: “نەگە ٶتەماقى تەك قولٶنەر سالاسىمەن شەكتەلٸپ وتىر? نەگە ول باسقا ٶنەر سالاسىن قامتىمايدى? زاڭ جوباسىندا قاراستىرىلعان مەملەكەتتٸك قولداۋعا قانشا كەسٸپكەر يە بولادى?” - دەدٸ.
دەپۋتاتتىڭ سۇراعىنا مەدەنيەت جەنە اقپارات ۆيتسە-مينيسترٸ ەۆگەنيي كوچەتوۆ جاۋاپ بەرٸپ, ايماقتىڭ كرەاتيۆتٸ ەكونوميكاسىن دامىتۋ ٷشٸن قولٶنەرشٸلەرگە سۋبسيدييا بەرۋ ماڭىزدى. ۆيتسە-مينيستردٸڭ سٶزٸنشە قازاقستاندا كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا سالاسىندا 42 922 سۋبەكتٸ تٸركەلگەن. ونىڭ ٸشٸندە 30 پايىزى حالىق قولٶنەرٸ باعىتى بويىنشا تٸركەلگەن, بٸراق تٷركٸستان وبلىسىندا بارلىق كرەاتيۆتٸ بيزنەستٸڭ 72 پايىزىن قولٶنەرشٸلەر قۇرايدى.
ودان بٶلەك دەپۋتات ۇلاسبەك سەدٸبەكۇلى تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمدٸگٸ قاراجاتتى تولىق ٶتەي الا ما جەنە ونىڭ مٶلشەرٸ قانداي, دەگەن مەسەلەگە توقتالىپ: “جوعارىدا اتالعان قاراجاتتى جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن تاۋىپ بەرە الاسىزدار ما?”- دەپ سۇرادى.
بۇعان تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ورىنباسارى بەيسەنباي دەۋلەتۇلى بىلاي دەپ جاۋاپ بەردٸ:
“جالپى تٷركٸستان قالاسىندا قولٶنەرشٸلەر قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر فورماتىندا جۇمىس ٸستەيدٸ. ول جەردە 125 تەن استام جەرگٸلٸكتٸ قولٶنەرشٸلەر تٸركەلگەن. تۇراقتى كٷندەلٸكتٸ كەسٸپ رەتٸندە اينالىساتىن ازاماتتاردىڭ سانى 40 تان اسادى. زاڭ جوباسىندا كٶرسەتٸلەتٸن ٶزگەرٸستەرگە سەيكەس تٶلەنەتٸن تٶلەماقى كٶلەمٸ 10 پايىزدان 25 پايىزعا دەيٸن ەسەپتەلٸپ وتىر. بۇل بٸزدٸڭ العاشقى ەسەبٸمٸز بويىنشا 80 ميلليون تەڭگەنٸ قۇرايدى. بۇل قاراجاتتى جەرگٸلٸكتٸ, قالا بيۋدجەتٸنەن تاۋىپ بەرۋگە مٷمكٸندٸگٸمٸز بار,”- دەدٸ بەيسەنباي دەۋلەتۇلى.
“اراق ٸشۋگە, ساتۋعا, اراق ٸشٸپ لەيلٸپ كٶشەدە جٷرۋگە زاڭنىڭ اياسىندا تيىم سالساق. ٶيتكەنٸ, تٷركٸستاندى بٸلەسٸز رۋحاني استانا دەپ وتىرمىز. بٷكٸل قازاق وسى جەردەن رۋح الۋى كەرەك. ول جەردە بٸزدٸڭ بابالارىمىز, ەۋليە, باتىر, بيلەرٸمٸز جاتىر. ەرتەڭ شەتەلدەن قوناقتار كەلگەن كەزدە بٸزدٸڭ ازاماتتارىمىز اراق ٸشٸپ الدىنان شىعاتىن بولسا ۇيات قوي. سوندىقتان وسى زاڭنىڭ اياسىندا “اراقسىز قالا”, “رۋحاني قالا” دەپ اراققا تيىم سالۋعا بولا ما?”, -دەدٸ ارداق نازاروۆ.
دەپۋتاتتىڭ بٸلدٸرگەن ۇسىنىسىنا تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمٸ ورىنباسارى بەيسەنباي دەۋلەتۇلى پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, تٷركٸستان وبلىسىندا “ٸشٸمدٸكسٸز اۋىل” دەگەن ارنايى جوبا جارييالانعانىن ايتتى. بۇل جوباعا قازٸرگٸ تاڭدا 30-دان استام اۋىل قوسىلىپ وتىر. اتالعان مەسەلە اياسىندا تٷركٸستان قالاسىنىڭ زييالى قاۋىممەن, اقساقالدارمەن جەنە قوعامدىق بەلسەندٸلەرٸمەن تالقىلاۋلار ٶتكٸزٸلگەن. ودان بٶلەك تٷركٸستان قالاسىنىڭ باستى باعىتى رۋحاني باعىتپەن قاتار تۋريستٸك باعىتتى دا قامتىپ وتىر دەيدٸ ول.
“بيزنەس قاۋىمداستىقتىڭ ٶكٸلدەرٸ تاراپىنان ول مەسەلەگە دە تٷرلٸ كٶزقاراس تۋىنداپ وتىر. اتالعان مەسەلە ورىندى. الداعى ۋاقىتتا زاڭ جوباسى قابىلدانىپ جاتقاننان كەيٸن, بۇل مەسەلەنٸ دە تيٸستٸ زاڭ نورمالارى اياسىندا قاراستىرۋ قاجەت دەپ سانايمىز,”- دەدٸ ەكٸم ورىنباسارى.
سونداي-اق, ارداق نازاروۆ تٷركٸستاندا ورنالاسقان ياسساۋي كەسەنەسٸنٸڭ جاعدايى تۋرالى دا پٸكٸر بٸلدٸردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا قازٸرگٸ تاڭدا كەسەنەنٸڭ قابىرعالارى ىلعال كەسٸرٸنەن تٷسٸپ, قۇلاۋ قاۋپٸ بار. 600 جىل بۇرىن سالىنعان كەسەنەنٸڭ كەيبٸر جەرلەرٸندە تۇز پايدا بولىپ, عيماراتتىڭ كەيپٸن بۇزىپ وتىر.
“كەسەنەنٸڭ كەيبٸر جەرلەرٸنەن, تٶبەسٸنەن سىلاق قۇلاعان, بۇل مەسەلەنٸڭ بارلىعى بٸرنەشە جىلدان بەرٸ كٶتەرٸلٸپ كەلە جاتىر. مەسەلەنٸ شەشۋگە مەدەنيەت مينيسترلٸگٸ قانداي جۇمىستار اتقارىپ وتىر? قابىلدانىپ وتىرعان زاڭ اياسىندا كەسەنەگە قول سۇعۋشىلىق نەمەسە ساقتالۋى قامتاماسىز ەتٸلگەن بە?”-دەپ سۇرادى دەپۋتات.
تٷركٸستان تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ كيەلٸ ورنى بولعاندىقتان, قوعام بەلسەندٸلەرٸ اراسىندا 2021-2022 جىلدان باستاپ كەسەنەلەردٸڭ جاي-كٷيٸنە الاڭداۋشىلىق تۋىندادى دەيدٸ مەدەنيەت جەنە اقپارات ۆيتسە-مينيسترٸ ەۆگەنيي كوچەتوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا زەرتتەۋلەر نەتيجەسٸندە كەسەنەنٸڭ كونستيتۋتسيياسىندا ىلعالدىقتىڭ ارتقانى بايقالعان. ودان بٶلەك زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ ەسكەرتكٸشكە قاۋٸپ تٶنگەنٸن كٶرسەتكەن.
“جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸمەن بٶلٸسەيٸن: «كەسەنە اۋماعىنا ورناتىلعان جاسىل جەلەكتەر, اعاشتار مەن گازونداردى سۋارۋ ەسكەرتكٸشتٸڭ جاعدايىنا ەسەر ەتەدٸ. اتالعان جۇمىستاردى توقتاتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸز» -دەلٸنگەن. وسى ورىندا تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمدٸگٸ سۋارۋ جۇمىستارىن توقتاتتى. قۇجاتتاماعا سەيكەس رەستاۆراتسييالاۋ جۇمىستارى جالعاسادى”-دەدٸ ۆيتسە-مينيستر ەۆگەنيي كوچەتوۆ.
“زاڭدا رەزەرۆات دەگەن ۇعىم ەنگٸزٸلۋدە. بۇل قالا ٸشٸندە تاريحي مۇرامەن ەسكەرتكٸشتەردٸ ساقتاۋدىڭ ارنايى ايماعى. وسى نورما, مەحانيزم قالاي جۇمىس ٸستەيدٸ? حالىق, تۇرعىندار وسى ايماقتى ناسيحاتتاۋدا ىنتالاندىرۋ جۇمىستارى بولا ما? بۇل نورمانى, بۇل تەجٸريبەنٸ باسقا قالالاردا دا قولدانۋعا بولا ما?”,-دەپ سۇرادى اناس احاتۇلى.
بۇعان مەدەنيەت جەنە اقپارات ۆيتسە-مينيسترٸ ەۆگەنيي كوچەتوۆ “رەزەرۆات” ۇعىمى زاڭ جوباسىندا جاڭا بولىپ وتىرعانىن ايتتى.
“رەزەرۆات ايماعى ارحيتەكتۋرا ەسكەرتكٸشتەرٸن قامتيدى. بۇل ەسكەرتكٸشتەردٸڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ. وسى جۇمىستى مەدەنيەت مينيسترلٸگٸ قاداعالايدى,”- دەدٸ ول.
دەپۋتات اناس احاتۇلى تٷركٸستانداعى بيزنەس ورتالىقتارى مەن تٷرلٸ ورىنداردا نامازحانا مەن دەرەتحانالاردىڭ قانشالىقتى قامتىلعانى مەن ولاردىڭ سانى, قۇرىلىس جٷرگٸزگەن كەزدە وسىنداي تالاپتار قويىلا ما دەپ, تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارىنا ساۋال جولدادى.
“تٷركٸستان قالاسىنداعى تۋريزم وبەكتٸلەرٸ مەن بيزنەس ورتالىقتارى نامازحانالارمەن زاماناۋي دەرەتحانالارمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن بە? قانشا پايىز? ەگەر قامتاماسىز ەتٸلمەسە وندا الداعى ۋاقىتتا ىنتالاندىرۋ تەتٸكتەرٸ بولا ما?”
تٷركٸستان وبلىسى رەسمي ٶكٸلدەرٸنٸڭ جاۋابىنا قاراعاندا قالا اۋماعىندا 37 مەشٸت بار. ولاردىڭ بارلىعىندا تيٸستٸ مٷمكٸندٸكتەر جاسالعان. ودان بٶلەك بيزنەس ورتالىقتارى مەن تۋريستٸك ورىنداردا دٸني رەسٸمدەردٸ ورىنداۋعا ارنالعان بٶلمەلەر, نامازحانالار قاراستىرىلعان.
“كەسەنەنٸڭ جاقىن اۋماعىندا ورنالاسقان كەرۋەن ساراي كەشەنٸنٸڭ اۋماعىندا ارنايى ناماز وقۋ بٶلمەلەرٸ جايعاستىرىلعان. الداعى ۋاقىتتا سالىناتىن نىساندارعا بۇل مەسەلە ۇسىنىس رەتٸندە بەرٸلٸپ كەلەدٸ. سەبەبٸ كەلگەن تۋريستەر تٷركٸستان قالاسىندا دٸني رەسٸمدەردٸ ٶتكٸزگٸسٸ كەلەدٸ. بٸز وعان مٷمكٸندٸگٸنشە بارلىق جاعدايدى جاساۋعا تىرىسامىز,”-دەپ جاۋاپ بەردٸ بەيسەنباي دەۋلەتۇلى.
تٷركٸستاننىڭ جەكە ەلتاڭباسى بولا ما?
دەپۋتات رينات زايتوۆ زاڭنىڭ ٸشٸندە "مەن تٷسٸنبەيتٸن كٶپ نەرسەلەر بار" دەپ شٷيلٸكتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا “تٷركٸستان قالاسىنىڭ جەكە ەلتاڭباسى بولادى” دەۋٸ. ونىڭ تٷسٸنٸگٸ بويىنشا ەلتاڭبا بٸرەۋ اق بولۋى كەرەك.
“ەلدە تٷركٸستان باسقا مەملەكەت بولىپ بٶلٸنەيٸن دەپ جاتىر ما?”- دەدٸ بايانداماشىعا.
دەپۋتتاتتىڭ بۇل مەلٸمدەمەسٸنە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ نۇرلان سەرٸكۇلى “بۇل جەردە سينونيم سٶزدەر قولدانىلعان بولۋى مٷمكٸن”- دەپ جاۋاپ بەردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا “ەلتاڭبا دەگەن جوق, بۇل جەردە نىشان دەگەن بار. ول قالانىڭ ەمبلەماسى” ەكەن.
ايتا كەتەيٸك “تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەرەكشە مەرتەبەسٸ تۋرالى” قر زاڭ جوباسىن بٸرٸنشٸ وقىلىمدا قارالىپ جاتقان زاڭعا 93 دەپۋتات قاتىسىپ, ونىڭ دەرلٸك 100 پايىزى وڭ داۋىس بەردٸ. 92 دەپۋتات جاقتادى, بٸر دەپۋتات قالىس قالدى.
