Foto:baq.kz
Búgin Májiliste «Túrkistan qalasynyń erekshe mártebesi týraly» Zań jobasy qaraldy, dep habarlaidy Ult.kz.Qaralyp jatqan zań jobasynda Túrkistan qalasynyń ulttyq qolóner sheberleri úshin biýdjetten shyǵyndardyń bir bóligi óteý qarastyrylýda.
Depýtat Ulasbek Sádibekuly: “Nege ótemaqy tek qolóner salasymen shektelip otyr? Nege ol basqa óner salasyn qamtymaidy? Zań jobasynda qarastyrylǵan memlekettik qoldaýǵa qansha kásipker ie bolady?” - dedi.
Depýtattyń suraǵyna Mádeniet jáne aqparat vitse-ministri Evgenii Kochetov jaýap berip, aimaqtyń kreativti ekonomikasyn damytý úshin qolónershilerge sýbsidiia berý mańyzdy. Vitse-ministrdiń sózinshe Qazaqstanda kreativti indýstriia salasynda 42 922 sýbekti tirkelgen. Onyń ishinde 30 paiyzy halyq qolóneri baǵyty boiynsha tirkelgen, biraq Túrkistan oblysynda barlyq kreativti biznestiń 72 paiyzyn qolónershiler quraidy.
Odan bólek depýtat Ulasbek Sádibekuly Túrkistan oblysy ákimdigi qarajatty tolyq ótei ala ma jáne onyń mólsheri qandai, degen máselege toqtalyp: “Joǵaryda atalǵan qarajatty jergilikti biýdjetten taýyp bere alasyzdar ma?”- dep surady.
Buǵan Túrkistan oblysynyń ákimi orynbasary Beisenbai Dáýletuly bylai dep jaýap berdi:
“Jalpy Túrkistan qalasynda qolónershiler qoǵamdyq birlestikter formatynda jumys isteidi. Ol jerde 125 ten astam jergilikti qolónershiler tirkelgen. Turaqty kúndelikti kásip retinde ainalysatyn azamattardyń sany 40 tan asady. Zań jobasynda kórsetiletin ózgeristerge sáikes tólenetin tólemaqy kólemi 10 paiyzdan 25 paiyzǵa deiin eseptelip otyr. Bul bizdiń alǵashqy esebimiz boiynsha 80 million teńgeni quraidy. Bul qarajatty jergilikti, qala biýdjetinen taýyp berýge múmkindigimiz bar,”- dedi Beisenbai Dáýletuly.
“Araq ishýge, satýǵa, araq iship láilip kóshede júrýge zańnyń aiasynda tiym salsaq. Óitkeni, Túrkistandy bilesiz rýhani astana dep otyrmyz. Búkil qazaq osy jerden rýh alýy kerek. Ol jerde bizdiń babalarymyz, áýlie, batyr, bilerimiz jatyr. Erteń shetelden qonaqtar kelgen kezde bizdiń azamattarymyz araq iship aldynan shyǵatyn bolsa uiat qoi. Sondyqtan osy zańnyń aiasynda “araqsyz qala”, “rýhani qala” dep araqqa tiym salýǵa bola ma?”, -dedi Ardaq Nazarov.
Depýtattyń bildirgen usynysyna Túrkistan oblysy ákimi orynbasary Beisenbai Dáýletuly pikir bildirip, Túrkistan oblysynda “ishimdiksiz aýyl” degen arnaiy joba jariialanǵanyn aitty. Bul jobaǵa qazirgi tańda 30-dan astam aýyl qosylyp otyr. Atalǵan másele aiasynda Túrkistan qalasynyń ziialy qaýymmen, aqsaqaldarmen jáne qoǵamdyq belsendilerimen talqylaýlar ótkizilgen. Odan bólek Túrkistan qalasynyń basty baǵyty rýhani baǵytpen qatar týristik baǵytty da qamtyp otyr deidi ol.
“Biznes qaýymdastyqtyń ókilderi tarapynan ol máselege de túrli kózqaras týyndap otyr. Atalǵan másele oryndy. Aldaǵy ýaqytta zań jobasy qabyldanyp jatqannan keiin, bul máseleni de tiisti zań normalary aiasynda qarastyrý qajet dep sanaimyz,”- dedi ákim orynbasary.
Sondai-aq, Ardaq Nazarov Túrkistanda ornalasqan Iassaýi kesenesiniń jaǵdaiy týraly da pikir bildirdi. Onyń aitýynsha qazirgi tańda keseneniń qabyrǵalary ylǵal kesirinen túsip, qulaý qaýpi bar. 600 jyl buryn salynǵan keseneniń keibir jerlerinde tuz paida bolyp, ǵimarattyń keipin buzyp otyr.
“Keseneniń keibir jerlerinen, tóbesinen sylaq qulaǵan, bul máseleniń barlyǵy birneshe jyldan beri kóterilip kele jatyr. Máseleni sheshýge mádeniet ministrligi qandai jumystar atqaryp otyr? Qabyldanyp otyrǵan zań aiasynda kesenege qol suǵýshylyq nemese saqtalýy qamtamasyz etilgen be?”-dep surady depýtat.
Túrkistan túrki áleminiń kieli orny bolǵandyqtan, qoǵam belsendileri arasynda 2021-2022 jyldan bastap kesenelerdiń jai-kúiine alańdaýshylyq týyndady deidi Mádeniet jáne aqparat vitse-ministri Evgenii Kochetov. Onyń aitýynsha zertteýler nátijesinde keseneniń konstitýtsiiasynda ylǵaldyqtyń artqany baiqalǵan. Odan bólek zertteý nátijeleri eskertkishke qaýip tóngenin kórsetken.
“Júrgizilgen zertteý nátijelerimen bóliseiin: «Kesene aýmaǵyna ornatylǵan jasyl jelekter, aǵashtar men gazondardy sýarý eskertkishtiń jaǵdaiyna áser etedi. Atalǵan jumystardy toqtatý kerek dep esepteimiz» -delingen. Osy orynda Túrkistan oblysy ákimdigi sýarý jumystaryn toqtatty. Qujattamaǵa sáikes restavratsiialaý jumystary jalǵasady”-dedi vitse-ministr Evgenii Kochetov.
“Zańda rezervat degen uǵym engizilýde. Bul qala ishinde tarihi muramen eskertkishterdi saqtaýdyń arnaiy aimaǵy. Osy norma, mehanizm qalai jumys isteidi? Halyq, turǵyndar osy aimaqty nasihattaýda yntalandyrý jumystary bola ma? Bul normany, bul tájiribeni basqa qalalarda da qoldanýǵa bola ma?”,-dep surady Anas Ahatuly.
Buǵan mádeniet jáne aqparat vitse-ministri Evgenii Kochetov “Rezervat” uǵymy zań jobasynda jańa bolyp otyrǵanyn aitty.
“Rezervat aimaǵy arhitektýra eskertkishterin qamtidy. Bul eskertkishterdiń saqtalýyn qamtamasyz etedi. Osy jumysty Mádeniet ministrligi qadaǵalaidy,”- dedi ol.
Depýtat Anas Ahatuly Túrkistandaǵy biznes ortalyqtary men túrli oryndarda namazhana men dárethanalardyń qanshalyqty qamtylǵany men olardyń sany, qurylys júrgizgen kezde osyndai talaptar qoiyla ma dep, Túrkistan oblysy ákiminiń orynbasaryna saýal joldady.
“Túrkistan qalasyndaǵy týrizm obektileri men biznes ortalyqtary namazhanalarmen zamanaýi dárethanalarmen qamtamasyz etilgen be? Qansha paiyz? Eger qamtamasyz etilmese onda aldaǵy ýaqytta yntalandyrý tetikteri bola ma?”
Túrkistan oblysy resmi ókilderiniń jaýabyna qaraǵanda qala aýmaǵynda 37 meshit bar. Olardyń barlyǵynda tiisti múmkindikter jasalǵan. Odan bólek biznes ortalyqtary men týristik oryndarda dini rásimderdi oryndaýǵa arnalǵan bólmeler, namazhanalar qarastyrylǵan.
“Keseneniń jaqyn aýmaǵynda ornalasqan Kerýen sarai kesheniniń aýmaǵynda arnaiy namaz oqý bólmeleri jaiǵastyrylǵan. Aldaǵy ýaqytta salynatyn nysandarǵa bul másele usynys retinde berilip keledi. Sebebi kelgen týrister Túrkistan qalasynda dini rásimderdi ótkizgisi keledi. Biz oǵan múmkindiginshe barlyq jaǵdaidy jasaýǵa tyrysamyz,”-dep jaýap berdi Beisenbai Dáýletuly.
Túrkistannyń jeke eltańbasy bola ma?
Depýtat Rinat Zaitov zańnyń ishinde "men túsinbeitin kóp nárseler bar" dep shúilikti. Onyń aitýynsha “Túrkistan qalasynyń jeke eltańbasy bolady” deýi. Onyń túsinigi boiynsha eltańba bireý aq bolýy kerek.
“Álde Túrkistan basqa memleket bolyp bólineiin dep jatyr ma?”- dedi baiandamashyǵa.
Depýttattyń bul málimdemesine Ulttyq ekonomika ministri Nurlan Serikuly “bul jerde sinonim sózder qoldanylǵan bolýy múmkin”- dep jaýap berdi. Onyń aitýynsha “Eltańba degen joq, bul jerde nyshan degen bar. Ol qalanyń emblemasy” eken.
Aita keteiik “Túrkistan oblysynyń erekshe mártebesi týraly” QR zań jobasyn birinshi oqylymda qaralyp jatqan zańǵa 93 depýtat qatysyp, onyń derlik 100 paiyzy oń daýys berdi. 92 depýtat jaqtady, bir depýtat qalys qaldy.
