ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا باسا ايتىلعان «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن قولداپ, ەلجاندى, جۇرتىن سٷيگەن ازاماتتاردىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ەگٸندٸبۇلاق اۋىلىندا «تۋعان جەرگە تاعزىم» مەرەكەلٸك جيىنى اتالىپ ٶتتٸ.
ەركە بۇلاق جاعاسىندا بۇلا ٶسكەن بٸر كەزدەگٸ بالدىرعاندار بۇل كٷندەرٸ ەر سالانىڭ تٸزگٸنٸن ۇستاپ وتىرعان اتپال ازاماتتار. قاسيەتتٸ قارا توپىراعىنا اۋناپ, سامال جەلٸمەن جارىسا ەرجەتكەن تٷلەكتەرٸنٸڭ قولداۋىمەن اۋىلعا كٸرەبەرٸس تۇسقا ورناتىلعان ەڭسەلٸ بەلگٸنٸڭ اشىلۋى – اۋىل مەرەيٸن ٶسٸرٸپ تاستادى. بەلگٸنٸڭ سىزبا نۇسقاسىن جاساعان اۋىلدىڭ تۋماسى, قازاقستان سەۋلەتشٸلەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ ٷسەن جۇماگەلدين, ال, اۋىل اتىن التىن ەرٸپتەرمەن بەدەرلەگەن جەكە كەسٸپكەر بەكبولات ىبىراەۆ بولاتىن. وسىنداي سەۋلەتتٸ تۋىندىنى تۇرعىزۋدا الىس-جاقىنداعى اۋىل ازاماتتارى جۇدىرىقتاي جۇمىلا كٸرٸسٸپ, اۋىزبٸرلٸك تانىتتى. ەلدٸڭ ەلدٸگٸن ايشىقتاپ تۇراتىن اۋىل قاقپاسىنداي وسىناۋ بەلگٸنٸ سالتاناتتى تٷردە اشقان اقىن, ارداگەر ۇستاز, اقبەتتاۋدىڭ ابىزى, باياناۋىل اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى زەكەباي سولتانباەۆ پەن ەل اعاسى, قارت ۇستاز رامازان جۇمابەكوۆ اۋىل تاريحىنان ەڭگٸمە قوزعاپ, ٶتكەن كٷندەردەن سىر شەرتتٸ. مۇسا مىرزا مەشٸتٸنٸڭ باس يمامى سايان قاجى قوجين مارقۇمدار رۋحىنا قۇران باعىشتاپ, دۇعا تٸلەدٸ.
اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قۋانىشى ەسەلەنە تٷسٸپ, مەرەكەلٸك جيىن تۋعان جەردەن جىراقتا جٷرٸپ اۋىل اتىن اسقاقتاتىپ جٷرگەن ٶنەرپازداردىڭ «تۋعان ەلگە تاعزىم» كونتسەرتتٸك باعدارلاماسىمەن جالعاسىن تاپتى. «كٶڭٸلاشار» كٷيٸمەن ساحناعا كٶتەرٸلگەن قوس جٷرگٸزۋشٸنٸڭ ٶزدەرٸ دە, سٶزدەرٸ دە كٶڭٸل كٸربٸڭٸن جازىپ, جٷرەك قۇلپىن اشتى. ٶڭٸرٸمٸزگە تانىمال ايتىس اقىنى امانگەلدٸ ەگٸنباي مەن 2016 جىلعى پاۆلودار وبلىسىنىڭ «ناۋرىز ارۋى» بايقاۋىنىڭ «باس جٷلدەگەرٸ» كارينا تٶلەۋ دە ەگٸندٸبۇلاق اۋىلىنىڭ دارىندى ۇل-قىزدارى. كيەلٸ ٶلكە, قۇتتى مەكەن ەگٸندٸبۇلاق اۋىلى الاقانداي بولعانىمەن الاتاۋداي تۇلعالارىمەن شوقتىعى بٶلەك, مەرەيٸ اسقاق اۋىل. بٸرلٸگٸ بەرٸك, ىنتىماعى جاراسىپ ەڭبەگٸ مەن ەلدٸگٸ ٶزگەگە ٶنەگە بولعان ٶرەسٸ بيٸك, ٶرٸسٸ كەڭ اۋىل. سونىڭ ايعاعى – تەربيە اتتى تۇمادان تامىرى سۋارىلعان بەيتەرەك اۋىلدىڭ ساياسىندا ٶتكەن وسىناۋ دٷبٸرلٸ توي. مەرەكەگە وراي ارنايى بايانداما جاساعان ساتىبالدى مەرگەنباەۆ ٶتكەنگە وي جٷگٸرتتٸ.
سىرتتاعى اۋىل ازاماتتارىنىڭ ابىرويى – تۋعان ەلدٸڭ ماساتتانار ماقتانىشى. اۋىلىم دەپ ەلٸمٸزدٸڭ ەر ٶڭٸرٸنەن اعىلعان ەگٸندٸنٸڭ ەركە پەرزەنتتەرٸ بارىن سالدى, ٶنەرلەرٸن ورتاعا سالدى. مەرەكەلٸك كونتسەرت شىمىلدىعىن ارناۋ جىرىمەن اشقان اقىن, اۋدانىمىزدىڭ ماقتانىشى, «التىن دومبىرا» يەگەرٸ اسپانبەك شۇعاتاەۆ كٶزكٶرگەن اۋىل ازاماتتارىن ۇتىمدى تەڭەۋلەرٸمەن, استارلى ەزٸلدەرٸمەن جىرعا قوسىپ, جەرلەستەر كٶڭٸلٸنەن شىقتى. بارقىت داۋىستى باعلان ەنشٸ جۇماجان پارۋوۆ ورىنداعان «ارقانىڭ ارۋى» ەنٸ قىزعالداقتاي قىزداردى ەسپەتتەسە, تارعىن جانبەكٸروۆ شىرقاعان «بٸزدٸڭ ەلدٸڭ جٸگٸتتەرٸ» ەنٸ بٸلەكتٸ دە جٷرەكتٸ ۇلداردىڭ ازاماتتىعىن ەيگٸلەدٸ.
كونتسەرت بارىسىندا «ٶتكەنگە كٶز جٷگٸرتپەي بولاشاقتى بولجاۋ قيىن» دەمەكشٸ, اۋىل تاريحىنان ساۋالدار قويىلىپ, جاۋابىن دۇرىس تاپقان ادامدارعا باعالى سىيلىقتار تابىس ەتٸلدٸ. بۇل – ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ كٶرەگەندٸلٸگٸن تانىتتى. سولايشا جاس جەتكٸنشەكتەرگە تۋعان جەر تاريحىن تاعىلىممەن تانىتقان اۋىل ازاماتتارى سٷيسٸنتتٸ بٸزدٸ. اۋىل تۇرعىندارى ٷشٸن جاسالعان توسىن سىناقتىڭ تاعى بٸرٸ – كونتسەرت بارىسىندا ۇيىمداستىرىلعان ەگٸندٸبۇلاق اۋىلىنا ارنالعان جىر مٷشەيراسى بولدى. تۋعان جەر قادٸرٸن ارتتىرعان جىر شۋماقتارى لەك-لەگٸمەن اعىلدى. جاسى دا, جاسامىسى دا اياداي عانا اۋىلىنا جىر ارنادى.
«دەۋرەن كٶشٸپ بارادى» ەنٸن ورىنداعان ٶڭٸرٸمٸزگە تانىمال ايتىسكەر اقىن اسىعات تۇرعانبەك بەيدٸبەك بي ايتقانداي, تٸرلٸك باسقا بولعانمەن تٸلەك بٸر ەكەنٸن, بارماق باسقا بولعانمەن, بٸلەك بٸر ەكەنٸن تاعى بٸر دٷركٸن ۇعىندىرىپ ٶتتٸ. اقىن-ۇستاز تاڭات احاتوۆ «كەرەكۋ-بايان جۇلدىزدارى» تەرمەسٸن ورىنداپ, تۋعان جەرٸمٸزدٸڭ قۇتتى قۇرساعىندا جاراتىلعان ۇلى دانالارىمىزدى دەرٸپتەدٸ. ايماقتىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردىڭ جەڭٸمپازى ەگٸندٸبۇلاق اۋىلىنان شىققان سەدٸعازيندەردٸڭ «اق كٶگەرشٸن» وتباسىلىق انسامبٸلٸنٸڭ بەلدٸ مٷشەسٸ, بەلگٸلٸ اكتەر مەدەت سەدٸعازين داۋىلپاز اقىن يسا بايزاقوۆتىڭ «جەلدٸرمەسٸن» ورىنداپ جينالعان جۇرتتى جەلپٸنتٸپ تاستادى.
حالىق ەنٸ «جيىرما بەستٸ» ورىنداعان قانات ەبدٸعومار, «بايان گٷلدەرٸن» جايقالتقان نۇرقۋات سەدٸعازين, «قازاقتاي ەل قايدا?!» دەپ رۋحتانعان جانات ەبەنوۆ, «اسىل انالارعا» قۇرمەت تانىتقان قوبىلان بولات, «بايانىم» دەپ تەبٸرەنگەن ەرالى ەبەنوۆ, «قۇستار ەنٸن» سىزىلتقان نۇرتۋعان قادىر, «سەن سىيعا تارتقان ورامال» ەنٸن تامىلجىتقان قۇرالاي مۇقاشەۆا, «ەكە-انا» دەپ پەرزەنتتٸك ٸلتيپاتىن بٸلدٸرگەن شىڭعىس اسىعاتۇلى ەگٸندٸبۇلاق اۋىلىنىڭ ابىرويىن الىستا ارقالاپ جٷرگەن ٶنەر مايتالماندارى.
تۋعان جەر – ەر ادامنىڭ تٷپقازىعى. رۋحىنىڭ بەسٸگٸ. اۋىل – تامىرى تەرەڭگە جايىلعان قازاقى دەستٷرٸمٸزدٸڭ قايماعى بۇزىلماعان ورداسى. سول التىن وردانىڭ قادٸرٸ مەن قاسيەتٸن اسپانداتقان, اسقاقتاتقان ەگٸندٸبۇلاق اۋىلىنىڭ اتىمتاي ازاماتتارى ەلباسى ساياساتىن بەرٸك قولدايتىندارىن ٸسٸمەن دەلەلدەدٸ. اۋىل كٷنٸن دٷبٸرلەتٸپ تويلاپ جاتقان ەگٸندٸبۇلاقتىقتاردىڭ قۋانىشىن بٶلٸسۋگە ارنايى كەلگەن مەرتەبەلٸ مەيماندار مەرەكە مەنٸن استارلاي تٷستٸ. باياناۋىل اۋدانىنا ارنايى ٸس-ساپارمەن كەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتتارى نۇرلان مەجيتۇلى ەبدٸروۆ جەنە مەيرام قۇدايبەرگەنۇلى پٸشەمباەۆ جەنە باياناۋىل اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ ورازگەلدٸ ەلٸعازىۇلى قايىرگەلدينوۆ سٶز الىپ, اۋىل تۇرعىندارىن قۇتتىقتادى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اۋىزبٸرلٸگٸ مەن ٸسكەرلٸگٸن كٶرگەن قادٸرلٸ قوناقتار «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تٸك دەگەن وسى بولار» – دەپ اتتانىستى.
مەرەكەلٸك كونتسەرتتٸ اۋداندىق, وبلىستىق بايقاۋلاردىڭ جەڭٸمپازى, ٷلكەن ساحنالاردا ٶنەرلەرٸن كٶرسەتٸپ, ەل ىقىلاسىنا بٶلەنگەن ۇجىم ەگٸندٸبۇلاق مەكتەبٸنٸڭ جانىنان قۇرىلعان «ەگٸندٸم – ەنٸم» انسامبٸلٸ زەكەباي سولتانباەۆتىڭ «ەگٸندٸبۇلاق ۆالسٸ» ەنٸمەن اياقتادى.
دارحاندىعى دالاسىمەن ٶلشەنگەن, اسقارلىعى داستارحانىمەن ٶلشەنگەن, اسى باردا بەرٸپ جٷرٸپ ەل تانىعان, اتى باردا جەلٸپ جٷرٸپ جەر تانىعان ەگٸندٸبۇلاقتىقتاردىڭ كەڭ پەيٸلٸمەن جايىلعان داستارحاندى قىدىر ارالاپ بەرەكە ٷلەستٸرٸپ جٷرگەندەي بولدى. تٷسكٸ استان كەيٸن سەل تىنىققان دۋمانسٷيگٸش قاۋىم سپورتتىق جارىستارعا كەزەك بەردٸ.
ٶنەر مەن سپورتتى قاتار الىپ جٷرگەن اۋىل جاستارى بٸر كٸسٸدەي جۇمىلا اتسالىسقان دودا قىزۋ ەرٸ تارتىستى ٶتتٸ. الدىمەن ٶتكەن جاياۋ جارىس, جاس جەلاياقتاردىڭ شىدامدىلىعىن سىنعا سالدى. ەكٸ جاس كاتەگوريياسى بويىنشا ۇلدار جەنە قىزدار اراسىندا ٶتكەن ۇشقىرلار جارىسىندا ەڭ ٷزدٸكتەرٸ توپ جاردى. جٷرەكتٸ جٸگٸتتەر اراسىندا ٶتكەن بيٸكتٸگٸ ون مەتر باعاناعا ٶرمەلەۋ جارىسى دا ٶتە تارتىسقا تولى بولدى. جىلدامدىق پەن ەپتٸلٸكتٸ تالاپ ەتەتٸن وسىناۋ سىندا ناعىز ەر جٸگٸتتەر جاسىنداي جارقىلدادى. قازاقتىڭ ۇلتتىق سپورتى ارقان تارتىستا ەرلەر جەنە ەيەلدەر كٷش سىناستى. بۇندا ەرلەر قاۋىمى بٸلەكتٸلٸگٸن تانىتسا, نەزٸك جاندىلار قاۋىمى ەلييا مەن مەنشٷكتەي قايسار قازاق قىزدارىنىڭ جالعاسى ەكەنٸن كٶرسەتە الدى. كٸر تاسىن كٶتەرۋ سايىسى دا جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى. وسىنداي دٷلدٸلدەر دوداسىن شەبەرلٸكپەن اتقارعان ەبدٸحاميت سۇڭقاربەكوۆ, ماقسۇت تٷسٸپوۆ, قۇدايبەرگەن سەرعازين, داستان مەرگەنباەۆ, ەردەن قاليۇلىنىڭ ەڭبەكتەرٸ – اۋىل تىنىسىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ عانا.
بارشا قاۋىمنىڭ قىزىعا ەرٸ جٸگەرلەنە تاماشالاعان سايىسى پالۋانداردىڭ بەلدەسۋٸ بولدى. الدىمەن بوزكٸلەمگە جاس جەتكٸنشەكتەر كٶتەرٸلدٸ. بەس سالماق دەرەجەسٸ بويىنشا بەلدەسكەن جاس بالعىندار تاۋداي تالابىمەن جەنە جٸگەرٸمەن تامساندىردى. سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن ناسيحاتتاۋدا, دەنٸ ساۋ ۇرپاق تەربيەلەۋدە ايانباي ەڭبەك جاساپ جاتقان اۋىلدىڭ ەڭبەگٸ ەلەۋلٸ. بولاشاق قاجىمۇقاندار ٶسٸپ كەلە جاتقانىن كٶرٸپ بٸز دە بٸر مارقايدىق. مىڭ مارقايدىق. بۇدان ەرٸ 70 كەلٸگە دەيٸنگٸ ەرەسەكتەر شىعىپ جٷرەكتٸلٸكتەرٸ مەن بٸلەكتٸلٸكتەرٸن تانىتتى. بۇل سىندا باعى مەن بابى قاتار كەلگەن مايقايىڭدىق ەراسىل سىزدىقوۆ توپ جاردى. ەكٸنشٸ جەنە ٷشٸنشٸ ورىندارعا ەگٸندٸبۇلاقتىڭ نامىسىن قورعاعان ريزابەك ەلي مەن ايتۋعان قادىر يە بولدى. باياعىنىڭ باتىرلارىنداي جٸگٸتتٸڭ ەرٸك-جٸگەرٸن تانىتار بەسەكە – تٷيە پالۋان كٷرەسٸ. ون ساڭلاق سپورتشى توپقا تٷسكەن جارىسقا اۋدانىمىزدىڭ 1970 جىلعى تٷيە پالۋانى فايزوللا مەجيتوۆ باتاسىن بەرٸپ, سەتتٸلٸك تٸلەدٸ. بۇل سىندا بارلىق قارسىلاستارىن قوعاداي جاپىرىپ, حاس شەبەرلٸگٸن تانىتقان قوس باتىر ەكٸباستۇزدىق يسلام ماحامبەتوۆ پەن ەربولات ەلۋباەۆ جەڭٸس تۇعىرىنا قاتار كٶتەرٸلٸپ, جٷلدەنٸ تەڭدەي بٶلٸستٸ. قازاق كٷرەسٸنەن ۇيىمداستىرىلعان تۋرنيرگە باۋىرجان كٷلجان, ٶمٸرتاي شەرٸپجانوۆ, جاسقايرات مەڭدٸباەۆ تٶرەشٸلٸك ەتتٸ.
ەردٸڭ باعىن اشاتىن استىنداعى تۇلپارى ەكەنٸن باعزىدان بٸلەمٸز. قۇلاگەرٸن باپتاعان اقان سەرٸ جٸگٸتتٸڭ تٶرەسٸ ەدٸ, شٸركٸن! اۋىزدىعىمەن قۇس تٸستەگەن, شاشاسىنا شاڭ جۇقپاعان دٷلدٸلدەر الامانى دەسە قىزىقپايتىن جان از. اۋىل كٷنٸنە ارنايى ٶتكٸزٸلگەن تۇلپارلار بەيگەسٸنە دە اقان بابامىزدىڭ جولىن جالعاعان سەرٸ جٸگٸتتەر ٶڭٸرٸمٸزدٸڭ ەر قيىرىنان جينالىپتى. ۇيىمداستىرىلعانى – 10 شاقىرىمدىق قۇنان بەيگە جەنە 25 شاقىرىمدىق الامان بەيگە. الدىمەن ٶتكەن قۇنان بەيگەدە قۇندىكٶلدٸك تەمٸرتاي ارىستانبەكوۆتىڭ «قارشىعاسى» دارا شاپتى. ٷستٸندەگٸ شاباندوزى دٸنيسلام ساعىناەۆ جٷيرٸگٸنٸڭ بابىن تانىتتى. مەرە سىزىعىن ەكٸنشٸ بولىپ كەسكەن قاراجارلىق اسىعات ارىسباەۆتٸىڭ «قۇلاگەرٸ». شاباندوز بالا ەرمەك سٷلەيمەنوۆكە از عانا باق بۇيىرمادى. ٷشٸنشٸ بولىپ جەتكەن كٷركەلٸلٸك اتبەگٸ باقىتجان جٷنٸسوۆتىڭ «سىلدىرى». جاس شاباندوز بەكزات ەبدٸناسىر قانداي بولسا دا ماقتاۋعا لايىقتى.
حاس جٷيرٸكتەردٸڭ الامان بەيگەسٸ ٶتە تارتىستى ٶتتٸ. جەتٸ اينالىم بويى بەيگەنٸڭ الدىن بەرمەگەن اقشيلٸك التىنبەك بايكيننٸڭ «بوتاكٶزٸ» وق بويى وزىق شىقتى. ٷستٸندەگٸ شاباندوزى الماس بالا جٷيرٸگٸنٸڭ الدىنا قارا سالدىرمادى. ناعىز تۇلپارعا لايىق شابىس كٶرسەتكەن «بوتاكٶز» «BlueStar» كومپانيياسىنىڭ ديرەكتورى, اۋىلدىڭ تۋماسى قوبىلان قوجين تاعايىنداعان جٷلدەمەن قانجىعاسىن مايلادى. ەكٸنشٸ ورىننان كٶرٸنگەن سٷيٸندٸك احمەتجانوۆتىڭ تۇلپارى «شىراق» كٶپشٸلٸكتٸ سٷيسٸنتتٸ. ايماۋىتوۆ اۋىلىنىڭ جاس شاباندوزى سەرجان سەيٸتقۇلوۆ اقىرعى ەكٸ اينالىمدا استىنداعى تۇلپارىنىڭ ەكٸنشٸ تىنىسىن اشىپ جٷلدەنٸ جۇلىپ الدى. قۇندىكٶل اۋىلىنىڭ اتبەگٸسٸ تٶلەۋحان جاقىپوۆتىڭ «قاراقۇسى» مەرە سىزىعىن ٷشٸنشٸ بولىپ كەستٸ. ٷستٸندەگٸ شاباندوزى – ريزات قۇنانباەۆ. الامان بەيگەگە 17 جىل اۋدانىمىزدا بەيگەنٸڭ الدىن بەرمەگەن ەيگٸلٸ «سويداقتىڭ» يەسٸ, «اۋىلىمنىڭ قونعان جەرٸ جۋسان با ەكەن?! جۋسانمەنەن بەلٸمدٸ بۋسام با ەكەن?! ٶتٸپ كەتكەن جيىرما بەسٸمدٸ, سويداعىما مٸنٸپ قۋسام با ەكەن?!» – دەپ جىرلاعان بولات اتامىزدىڭ ۇلى ەلٸمجان كٷلدين, يسلام ەمٸرحانوۆ, مەۋليت سۇڭقاربەكوۆ, تەمٸرتاي ارىستانبەكوۆ تٶرەلٸك ەتسە, ەرالى ەبەنوۆ كومەنتاتورلىق جاسادى. بارلىق جەڭٸمپازدار اۋىل ازاماتتارى دايىنداعان جٷلدەلەرمەن ماراپاتتالدى. بي كەشٸمەن ساباقتالعان مەرەكەلٸك جيىن, ەسەرلٸ وتشاشۋمەن اياقتالدى.
بەرەكە-بٸرلٸگٸن ايعاقتاعان اۋىل ازاماتتارىنىڭ وسىناۋ باستاماسى كەلەشەك جاس ۇرپاق بويىنا ەلجاندىلىق قاسيەتتٸ سٸڭٸردٸ دەپ ويلايمىز. ەكەمٸز اتىن سۋارعان, انامىز كەلٸپ سۋ العان ەركە بۇلاقتىڭ جاعاسى – ۇلتتىق بولمىسىمىز بەن رۋحىمىزدىڭ ۇياسى.
ەلامان قابدٸلەشٸم
