فوتو: اقوردا
مەملەكەت باسشىسى 2024 جىلى 30 شٸلدەدەگٸ "قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2029 جىلعا دەيٸنگٸ ۇلتتىق دامۋ جوسپارىن بەكٸتۋ تۋرالى" جارلىققا قول قويدى.
جوبا ەزٸرلەۋشٸلەرٸ مەملەكەت باسشىسى 2023 جىلى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا تۇراقتى, ساپالى جەنە ينكليۋزيۆتٸ ٶسۋ تراەكتوريياسىنا شىعۋ ٷشٸن ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا پاراديگماسىن ٸسكە اسىرۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى ايتقانىن ەسكە سالدى.
"2023 جىلى مەملەكەت باسشىسى ٶزٸنٸڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ورنىقتى, ساپالى جەنە ينكليۋزيۆتٸ ٶسۋ تراەكتوريياسىنا شىعۋ ماقساتىندا ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا پاراديگماسىن ٸسكە اسىرۋ قاجەتتٸگٸن بەلگٸلەپ بەردٸ. "ورتاشا تابىس تۇزاعىنان" قۇتىلۋ جەنە قازاقستاننىڭ تابىسى جوعارى ەلدەر قاتارىنا ورنىعۋى ٷشٸن بەرٸك ينستيتۋتسيونالدىق جەنە ەلەۋمەتتٸك- ەكونوميكالىق نەگٸزدەردٸ قالىپتاستىرۋ – ورتا مەرزٸمدٸ كەزەڭگە ارنالعان دامۋدىڭ نەگٸزگٸ ماقساتتارى", – دەلٸنگەن قۇجاتتا.
سونداي-اق پروتەكتسيونيزم مەن شەكتەۋ شارالارىنىڭ كٷشەيۋٸ اياسىندا قاتار باستالعان جاھاندىق تٸزبەكتەر مەن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى قايتا قۇرۋ ٷردٸسٸ ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ ٶسۋ ەلەۋەتٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە, جوعارى ينفلياتسييانىڭ ۇزاق تسيكلٸنە جەنە ينۆەستيتسييالار ٷشٸن جوعارى بەسەكەلەستٸككە ەكەلدٸ.
مۇنداي جاعدايلاردا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ەكسپورتتىق-شيكٸزات مودەلٸ بيۋدجەت كٸرٸستەرٸن قالىپتاستىرۋ جەنە ونى ەرتاراپتاندىرۋعا ينۆەستيتسييا سالۋ مٷمكٸندٸگٸ تۇرعىسىنان شەكتەلەدٸ.
"2014 جىلدان باستاپ ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ورتاشا جىلدىق ٶسۋ قارقىنى باياۋلادى جەنە بٷگٸندە 5%-دان از. اسا جەتكٸلٸكسٸز ينۆەستيتسييالاۋ, يننوۆاتسييانىڭ جەنە ەكونوميكا ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ تٶمەن دەڭگەيلەرٸ اياسىندا بۇل جويىلىپ بارا جاتقان نەگٸزگٸ قورلاردى دامىتۋ جەنە ورنىن تولتىرۋ ٷشٸن جەتكٸلٸكسٸز. بۇل رەتتە 2022 جىلى جٸٶ-نٸڭ 15%-دان استامى جەنە قازاقستان ەكسپورتىنىڭ 70%-ى مينەرالدىق شيكٸزاتپەن بايلانىستى سالالارعا تيەسٸلٸ بولدى", – دەلٸنگەن جارلىقتا.
ٸسكە اسىرۋدىڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارى
قۇرىلىمدىق جاڭارۋ جەنە ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ٶسۋٸ - قازاقستاندىقتاردىڭ ەل-اۋقاتىن جاقسارتۋعا جەنە ەلٸمٸزدٸڭ 2029 جىلعا دەيٸنگٸ ۇلتتىق دامۋ جوسپارىنىڭ ماقساتتارىن ورىنداۋعا بايلانىستى بولاتىن ٸرگەلٸ مٸندەت.
وسىعان بايلانىستى, ۇلتتىق دامۋ جوسپارى اياسىندا ەكونوميكالىق قايتا قۇرۋلاردىڭ نەگٸزٸندە جاتقان بەس بٸرٸزدٸ قاعيداتتارى ايقىندالدى. بۇل قاعيداتتار ورتا مەرزٸمدٸ پايىمنىڭ قۇندىلىق باعدارلارىن بەلگٸلەيدٸ جەنە دامۋ باسىمدىقتارى مەن كٷتٸلەتٸن نەتيجەلەردە كٶرٸنٸس تابادى.
جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ جەنە تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن بەسەكەلەستٸكتٸ ىرىقتاندىرۋ جەنە ىنتالاندىرۋ.
كەسٸپكەرلٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ ٶسۋٸ ٷشٸن ونى جەتكٸلٸكتٸ ينۆەستيتسييالارمەن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ينۆەستورلار ٷشٸن تٷسٸنٸكتٸ, بولجامدى جەنە تارتىمدى ەكونوميكالىق ساياسات.
ساپالى بٸلٸم بەرۋدٸ قامتاماسىز ەتۋگە جەنە كەسٸپكەرلٸك پەن شىعارماشىلىق باستامانى قولداۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ ەلەۋەتٸن اشۋ.
يننوۆاتسييالىق بەلسەندٸلٸكتٸ كەڭەيتۋ, سالالار مەن كەسٸپورىنداردى جاڭعىرتۋ جەنە تسيفرلاندىرۋ ارقىلى ەكونوميكانىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸ مەن كٷردەلٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارۋ.
ٶڭٸرلەردٸڭ دامۋىندا اسا ٷلكەن الشاقتىقتارعا جول بەرمەۋ جەنە ٶڭٸرلەردٸڭ ٶز ەلەۋەتٸن جەنە ٷلكەن ەكونوميكالىق دەربەستٸگٸن ٸسكە اسىرۋى ٷشٸن جاعدايلار جاساۋ.
ۇلتتىق دامۋ جوسپارى جوسپارلانعان نەتيجەلەر مەن ٸسكە اسىرۋ تەتٸكتەرٸنٸڭ ورتاقتىعى نەگٸزٸندە 4 بلوكقا توپتاستىرىلعان دامۋدىڭ 17 باعىتىن قامتيدى.
قۇجاتتاعى جوسپاردىڭ تەسٸلدەرٸ بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ كەزەڭگە ارنالعان نەگٸزگٸ كٷن تەرتٸبٸ سانالاتىن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن ٶتپەلٸ ٷدەرٸستەردٸ جەدەلدەتۋگە باعىتتالعان.
ەربٸر باعىت ٷشٸن 2029 جىلعا ارنالعان نىسانالى ينديكاتورلار مەن ولاردىڭ مەندەرٸ, سونداي-اق تيٸستٸ كٷتٸلەتٸن نەتيجەلەر تٸزٸمٸمەن قولداۋ كٶرسەتٸلەتٸن دامۋدىڭ نەگٸزگٸ باسىمدىقتارى ايقىندالعان. بۇل رەتتە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2029 جىلعا دەيٸنگٸ ۇلتتىق دامۋ جوسپارى الداعى جىلدارى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن شارالاردىڭ تولىق تٸزٸمٸن بەرۋ مٸندەتٸن قويمايتىنىن, سوندىقتان ماقساتقا قول جەتكٸزۋ قۇرالدارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ (بۇدان ەرٸ - ٷكٸمەت) مەن جاۋاپتى ورگانداردى شەكتەمەيتٸنٸن اتاپ ٶتۋ ماڭىزدى.
ۇلتتىق دامۋ جوسپارىنىڭ ستراتەگييالىق باعىتتارىنا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ 39 كٶرسەتكٸشٸن قامتيتىن نەگٸزگٸ ۇلتتىق ينديكاتورلاردىڭ كارتاسى قالىپتاستىرىلدى, ولاردىڭ دەكومپوزيتسيياسى مەملەكەتتٸك جوسپارلاۋ جٷيەسٸنە سەيكەس سالالار مەن ٶڭٸرلەر بٶلٸنٸسٸندە جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى. نەگٸزگٸ ۇلتتىق ينديكاتورلار كارتاسىنا سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ دەڭگەيٸن جەنە ەلەۋمەتتٸك يگٸلٸكتەردٸڭ ساپاسىن ٶلشەۋ بويىنشا بٸرقاتار كٶرسەتكٸشتەر ەنگٸزٸلگەن.
قۇجات شەڭبەرٸندە ساپالى ينستيتۋتسيونالدىق جاقسارۋدى مونيتورينگتەۋ ٷشٸن حالىق پەن بيزنەس اراسىندا ەلەۋمەتتٸك ساۋالنامالار جٷرگٸزٸلەدٸ.
دەنساۋلىق ساقتاۋ
بۇل باعىتتىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنىڭ جالپى دەڭگەيٸن ارتتىرۋ جەنە ورتاشا ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىن 77 جاسقا دەيٸن ارتتىرۋ. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن 2029 جىلعا دەيٸن دامىتۋ اۋرۋشاڭدىقتىڭ الدىن الۋعا جەنە ٶلٸم-جٸتٸمدٸ ازايتۋعا, مٸندەتتٸ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋگە, ونىڭ تارتىمدىلىعىن, سونداي-اق مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ ساپاسى مەن قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالماق.
بٸلٸم جەنە عىلىم
سالانى 2029 جىلعا دەيٸن دامىتۋ مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋدٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن, ورتا بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن قاناعاتتاندىرۋ ٷشٸن تجكب جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋگە, جوعارى بٸلٸم دەڭگەيٸن ەلەمدٸك ستاندارتتارعا دەيٸن كٶتەرۋگە جەنە ۇلتتىق عىلىم ٷلگٸسٸن جاڭارتۋعا باعىتتالادى. ٸرگەلٸ بٸلٸمگە, تسيفرلىق تەحنولوگييالارعا جەنە قولايلى بٸلٸم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىنا تەڭ قولجەتٸمدٸلٸككە نەگٸزدەلگەن جوعارى ساپالى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ قۇرىلادى.
ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ
بۇل سالانى 2029 جىلعا دەيٸن دامىتۋ قولداۋدىڭ اتاۋلىلىعىن كٷشەيتۋگە, ازاماتتاردىڭ زەينەتاقى جيناقتارىن ۇلعايتۋعا جەنە ينكليۋزيۆتٸ قوعام قۇرۋعا باعىتتالماق. بۇل كەدەيشٸلٸك دەڭگەيٸن تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
جايلى ورتا
حالىق ٷشٸن جايلى ورتا مەن ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ باسىمدىقتارى بەسەكەلەستٸك ارتىقشىلىقتارعا نەگٸزدەلگەن تۇراقتى ەكونوميكالىق ٶسۋدٸ ىنتالاندىرۋ, اگلومەراتسييالاردى دامىتۋ, تٸرەك اۋىلدار نەگٸزٸندە اۋىلدىق جەرلەردە ينفراقۇرىلىم مەن قىزمەتتەرگە قولجەتٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ, اقىلدى ەلدٸ مەكەندەردٸ دامىتۋ جەنە تٶتەنشە جاعدايلارعا دايىندىقتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
ەكونوميكانىڭ بەرٸك ٸرگەتاسى
2029 جىلعا قاراي مۇناي-گاز ٶنەركەسٸبٸ ەكونوميكا قۇرىلىمىنداعى ماڭىزدىلىعىن ساقتايدى. بۇل مۇناي ٶندٸرۋ كٶلەمدەرٸنٸڭ ۇلعايۋى, سونداي-اق تاۋارلىق گاز ٶندٸرۋ كٶلەمدەرٸنٸڭ ايتارلىقتاي ارتۋى ىقپال ەتەدٸ.
ەنەرگەتيكا
ٶنەركەسٸپتٸ دامىتۋدىڭ باسىمدىقتارى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ مەن كەڭەيتۋگە ينۆەستيتسييالاردى ىنتالاندىرۋ, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ ەنەرگييا تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالاردى اۋقىمدى ٸسكە اسىرۋ ارقىلى ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ جەنە كٶمٸرتەگٸ بەيتاراپتىعى بويىنشا مٸندەتتەمەلەردٸ ورىنداۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
مينەرالدى شيكٸزات بازاسى
ەلدٸڭ ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸن ٸسكە اسىرۋعا جەنە ٸشكٸ نارىقتىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن قاناعاتتاندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جۇمىس ٸستەپ تۇرعان جەنە جاڭا ٶندٸرٸستەردٸڭ ٶندٸرٸس جەنە ونىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن دامىتۋ باعىتتالاعان. بۇل ٶنەركەسٸپ ٶنٸمٸنٸڭ ايتارلىقتاي ٶسۋٸنە ەكەلۋٸ تيٸس.
كٶلٸك-لوگيستيكا كەشەنٸ
ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعدارىنىڭ مۋلتيمودالدٸلٸگٸ مەن باعدارىن دامىتۋ, سونداي-اق قازاقستاندىق كەسٸپورىندار ٷشٸن ترانزيتتٸك تاسىمالدار مەن ەكسپورتتىق مٷمكٸندٸكتەر كٶلەمٸن ۇلعايتۋ ٷشٸن "سولتٷستٸك - وڭتٷستٸك" باعىتىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋ باسىم مٸندەتتەر سانالادى. قازاقستان ارقىلى ترانزيتتٸك تاسىمالداۋ كٶلەمٸ 2029 جىلعا قاراي 26,7 ملن توننادان 43 ملن تونناعا دەيٸن جەنە 1,1 ملن جيىرما فۋتتىق ەكۆيۆالەنتتەن (جفە) 2,0 ملن جفە-گە دەيٸن ۇلعايادى.
اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەن
بۇل سالا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ بارلىق ساناتتارى بويىنشا ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, مال شارۋاشىلىعى جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن قايتا ٶڭدەۋ ٶنٸمدەرٸنٸڭ ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸن اشۋ, سونداي-اق ٶنٸمدٸ جۇمىسپەن قامتۋدى جەنە جۇمىسشىلاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ لايىقتى دەڭگەيٸن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
تسيفرلىق جەنە كرەاتيۆتٸ ەكونوميكا
ەلدٸڭ يننوۆاتسييالىق ەلەۋەتٸن جان-جاقتى دامىتۋعا جەنە ونى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كٶشٸرۋگە, سونداي-اق ولاردىڭ ەل ەكونوميكاسىنا قوساتىن ٷلەسٸن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ارتتىرا وتىرىپ, كرەاتيۆتٸ يندۋسترييالاردى دامىتۋعا ەرەكشە باسىمدىق بەرٸلەدٸ.
تۋريزم
2029 جىلعا قاراي استانا جەنە الماتى قالالارى (سونىڭ ٸشٸندە الماتى تاۋ كلاستەرٸ), ماڭعىستاۋ, تٷركٸستان جەنە بۋراباي كۋرورتتىق ايماعى سيياقتى تۋريستٸك باعىتتاردى دامىتۋعا جەنە شەتەلدٸك تۋريستەردٸ تۇراقتى تارتۋعا باسىمدىق بەرٸلەدٸ.
