Foto: Aqorda
Memleket basshysy 2024 jyly 30 shildedegi "Qazaqstan Respýblikasynyń 2029 jylǵa deiingi Ulttyq damý josparyn bekitý týraly" jarlyqqa qol qoidy.
Joba ázirleýshileri Memleket basshysy 2023 jyly Qazaqstan halqyna joldaýynda turaqty, sapaly jáne inkliýzivti ósý traektoriiasyna shyǵý úshin ekonomikalyq damýdyń jańa paradigmasyn iske asyrý qajettigi týraly aitqanyn eske saldy.
"2023 jyly Memleket basshysy óziniń Qazaqstan halqyna Joldaýynda ornyqty, sapaly jáne inkliýzivti ósý traektoriiasyna shyǵý maqsatynda ekonomikalyq damýdyń jańa paradigmasyn iske asyrý qajettigin belgilep berdi. "Ortasha tabys tuzaǵynan" qutylý jáne Qazaqstannyń tabysy joǵary elder qataryna ornyǵýy úshin berik institýtsionaldyq jáne áleýmettik- ekonomikalyq negizderdi qalyptastyrý – orta merzimdi kezeńge arnalǵan damýdyń negizgi maqsattary", – delingen qujatta.
Sondai-aq protektsionizm men shekteý sharalarynyń kúsheiýi aiasynda qatar bastalǵan jahandyq tizbekter men saýda-ekonomikalyq bailanystardy qaita qurý úrdisi álemdik ekonomikanyń ósý áleýetiniń tómendeýine, joǵary infliatsiianyń uzaq tsikline jáne investitsiialar úshin joǵary básekelestikke ákeldi.
Mundai jaǵdailarda Qazaqstan ekonomikasynyń eksporttyq-shikizat modeli biýdjet kiristerin qalyptastyrý jáne ony ártaraptandyrýǵa investitsiia salý múmkindigi turǵysynan shekteledi.
"2014 jyldan bastap ulttyq ekonomikanyń ortasha jyldyq ósý qarqyny baiaýlady jáne búginde 5%-dan az. Asa jetkiliksiz investitsiialaý, innovatsiianyń jáne ekonomika ónimdiliginiń tómen deńgeileri aiasynda bul joiylyp bara jatqan negizgi qorlardy damytý jáne ornyn toltyrý úshin jetkiliksiz. Bul rette 2022 jyly JIÓ-niń 15%-dan astamy jáne Qazaqstan eksportynyń 70%-y mineraldyq shikizatpen bailanysty salalarǵa tiesili boldy", – delingen jarlyqta.
Iske asyrýdyń negizgi qaǵidattary
Qurylymdyq jańarý jáne ekonomikanyń turaqty ósýi - qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa jáne elimizdiń 2029 jylǵa deiingi ulttyq damý josparynyń maqsattaryn oryndaýǵa bailanysty bolatyn irgeli mindet.
Osyǵan bailanysty, ulttyq damý jospary aiasynda ekonomikalyq qaita qurýlardyń negizinde jatqan bes birizdi qaǵidattary aiqyndaldy. Bul qaǵidattar orta merzimdi paiymnyń qundylyq baǵdarlaryn belgileidi jáne damý basymdyqtary men kútiletin nátijelerde kórinis tabady.
Jahandyq básekege qabilettilikti arttyrý jáne taýarlar men qyzmetterdiń sapasyn jaqsartý úshin básekelestikti yryqtandyrý jáne yntalandyrý.
Kásipkerlikti qorǵaý jáne damytý, sondai-aq ekonomikanyń ósýi úshin ony jetkilikti investitsiialarmen qamtamasyz etýge múmkindik beretin investorlar úshin túsinikti, boljamdy jáne tartymdy ekonomikalyq saiasat.
Sapaly bilim berýdi qamtamasyz etýge jáne kásipkerlik pen shyǵarmashylyq bastamany qoldaýǵa basa nazar aýdara otyryp, qazaqstandyqtardyń áleýetin ashý.
Innovatsiialyq belsendilikti keńeitý, salalar men kásiporyndardy jańǵyrtý jáne tsifrlandyrý arqyly ekonomikanyń ónimdiligi men kúrdeliligin arttyrýǵa basa nazar aýdarý.
Óńirlerdiń damýynda asa úlken alshaqtyqtarǵa jol bermeý jáne óńirlerdiń óz áleýetin jáne úlken ekonomikalyq derbestigin iske asyrýy úshin jaǵdailar jasaý.
Ulttyq damý jospary josparlanǵan nátijeler men iske asyrý tetikteriniń ortaqtyǵy negizinde 4 blokqa toptastyrylǵan damýdyń 17 baǵytyn qamtidy.
Qujattaǵy jospardyń tásilderi Birikken Ulttar Uiymynyń 2030 jylǵa deiingi kezeńge arnalǵan negizgi kún tártibi sanalatyn Ornyqty damý maqsattaryna qol jetkizý úshin ótpeli úderisterdi jedeldetýge baǵyttalǵan.
Árbir baǵyt úshin 2029 jylǵa arnalǵan nysanaly indikatorlar men olardyń mánderi, sondai-aq tiisti kútiletin nátijeler tizimimen qoldaý kórsetiletin damýdyń negizgi basymdyqtary aiqyndalǵan. Bul rette, Qazaqstan Respýblikasynyń 2029 jylǵa deiingi ulttyq damý jospary aldaǵy jyldary iske asyrý úshin sharalardyń tolyq tizimin berý mindetin qoimaitynyn, sondyqtan maqsatqa qol jetkizý quraldarynda Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti (budan ári - Úkimet) men jaýapty organdardy shektemeitinin atap ótý mańyzdy.
Ulttyq damý josparynyń strategiialyq baǵyttaryna qol jetkizý úshin eldiń áleýmettik-ekonomikalyq damýynyń 39 kórsetkishin qamtityn negizgi ulttyq indikatorlardyń kartasy qalyptastyryldy, olardyń dekompozitsiiasy Memlekettik josparlaý júiesine sáikes salalar men óńirler bólinisinde júrgiziletin bolady. Negizgi ulttyq indikatorlar kartasyna sondai-aq azamattardyń ál-aýqatynyń deńgeiin jáne áleýmettik igilikterdiń sapasyn ólsheý boiynsha birqatar kórsetkishter engizilgen.
Qujat sheńberinde sapaly institýtsionaldyq jaqsarýdy monitoringteý úshin halyq pen biznes arasynda áleýmettik saýalnamalar júrgiziledi.
Densaýlyq saqtaý
Bul baǵyttyń negizgi maqsaty halyqtyń densaýlyǵynyń jalpy deńgeiin arttyrý jáne ortasha ómir súrý uzaqtyǵyn 77 jasqa deiin arttyrý. Densaýlyq saqtaý salasyn 2029 jylǵa deiin damytý aýrýshańdyqtyń aldyn alýǵa jáne ólim-jitimdi azaitýǵa, mindetti meditsinalyq saqtandyrý júiesin jetildirýge, onyń tartymdylyǵyn, sondai-aq meditsinalyq kómektiń sapasy men qoljetimdiligin arttyrýǵa baǵyttalmaq.
Bilim jáne ǵylym
Salany 2029 jylǵa deiin damytý mektepke deiingi bilim berýdiń qoljetimdiligin, orta bilim berý sapasyn arttyrýǵa, eńbek naryǵynyń qajettilikterin qanaǵattandyrý úshin TjKB júiesin jetildirýge, joǵary bilim deńgeiin álemdik standarttarǵa deiin kóterýge jáne ulttyq ǵylym úlgisin jańartýǵa baǵyttalady. Irgeli bilimge, tsifrlyq tehnologiialarǵa jáne qolaily bilim berý infraqurylymyna teń qoljetimdilikke negizdelgen joǵary sapaly bilim berý júiesi qurylady.
Áleýmettik qorǵaý
Bul salany 2029 jylǵa deiin damytý qoldaýdyń ataýlylyǵyn kúsheitýge, azamattardyń zeinetaqy jinaqtaryn ulǵaitýǵa jáne inkliýzivti qoǵam qurýǵa baǵyttalmaq. Bul kedeishilik deńgeiin tómendetýge múmkindik beredi.
Jaily orta
Halyq úshin jaily orta men ómir súrý sapasyn damytýdyń negizgi basymdyqtary básekelestik artyqshylyqtarǵa negizdelgen turaqty ekonomikalyq ósýdi yntalandyrý, aglomeratsiialardy damytý, tirek aýyldar negizinde aýyldyq jerlerde infraqurylym men qyzmetterge qoljetimdilikti arttyrý, aqyldy eldi mekenderdi damytý jáne tótenshe jaǵdailarǵa daiyndyqty arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Ekonomikanyń berik irgetasy
2029 jylǵa qarai munai-gaz ónerkásibi ekonomika qurylymyndaǵy mańyzdylyǵyn saqtaidy. Bul munai óndirý kólemderiniń ulǵaiýy, sondai-aq taýarlyq gaz óndirý kólemderiniń aitarlyqtai artýy yqpal etedi.
Energetika
Ónerkásipti damytýdyń basymdyqtary infraqurylymdy jańǵyrtý men keńeitýge investitsiialardy yntalandyrý, sondai-aq ekonomikanyń energiia tiimdiligin arttyrý jónindegi is-sharalardy aýqymdy iske asyrý arqyly energetikalyq qaýipsizdikti jáne kómirtegi beitaraptyǵy boiynsha mindettemelerdi oryndaýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Mineraldy shikizat bazasy
Eldiń eksporttyq áleýetin iske asyrýǵa jáne ishki naryqtyń qajettilikterin qanaǵattandyrýǵa múmkindik beretin jumys istep turǵan jáne jańa óndiristerdiń óndiris jáne onyń básekege qabilettiligin damytý baǵyttalaǵan. Bul ónerkásip óniminiń aitarlyqtai ósýine ákelýi tiis.
Kólik-logistika kesheni
Transkaspii halyqaralyq kólik baǵdarynyń mýltimodaldiligi men baǵdaryn damytý, sondai-aq qazaqstandyq kásiporyndar úshin tranzittik tasymaldar men eksporttyq múmkindikter kólemin ulǵaitý úshin "Soltústik - Ońtústik" baǵytynyń aýqymyn keńeitý basym mindetter sanalady. Qazaqstan arqyly tranzittik tasymaldaý kólemi 2029 jylǵa qarai 26,7 mln tonnadan 43 mln tonnaǵa deiin jáne 1,1 mln jiyrma fýttyq ekvivalentten (JFE) 2,0 mln JFE-ge deiin ulǵaiady.
Agroónerkásiptik keshen
Bul sala áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń barlyq sanattary boiynsha azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý, mal sharýashylyǵy jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaita óńdeý ónimderiniń eksporttyq áleýetin ashý, sondai-aq ónimdi jumyspen qamtýdy jáne jumysshylardyń ál-aýqatynyń laiyqty deńgeiin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Tsifrlyq jáne kreativti ekonomika
Eldiń innovatsiialyq áleýetin jan-jaqty damytýǵa jáne ony sapaly jańa deńgeige kóshirýge, sondai-aq olardyń el ekonomikasyna qosatyn úlesin kezeń-kezeńimen arttyra otyryp, kreativti indýstriialardy damytýǵa erekshe basymdyq beriledi.
Týrizm
2029 jylǵa qarai Astana jáne Almaty qalalary (sonyń ishinde Almaty taý klasteri), Mańǵystaý, Túrkistan jáne Býrabai kýrorttyq aimaǵy siiaqty týristik baǵyttardy damytýǵa jáne sheteldik týristerdi turaqty tartýǵa basymdyq beriledi.
