سۋرەت: اقوردا
وسى كٷندەرٸ ەلوردادا قازاقستاننىڭ تٶراعالىعىمەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سامميتٸ ٶتٸپ جاتىر. سوناۋ 1996 جىلى «شانحاي بەستٸگٸ» دەگەن اتاۋمەن نەگٸزٸ قالانعان ۇيىم, ەندٸ بٷگٸننەن باستاپ «شانحاي وندىعىنا» اينالدى. جەر شارىنىڭ 43%-ى قونىستانعان اۋماقتى الىپ جاتقان بۇل ۇيىمنان ٶڭٸرلٸك گەوساياساتتى ٶزگەرتۋگە ىقپال ەتە الادى ما دەگەن ٷمٸتٸمٸز كٶپ. ساراپشى ەلدوس جۇماعۇلوۆ وسىلاي دەپ وي بٶلٸستٸ.
وسىدان كەيٸن ساراپشى ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بٸرٸ - ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋدە قانداي جۇمىستار اتقارىلعانىنا كەڭٸنەن توقتالدى.
"مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازٸر ەلەمدٸك ەكونوميكادا جاعىمسىز ٷردٸستەر بەلەڭ الا باستادى. بۇل جاعدايدى دٷنيەجٷزٸلٸك بانك الدىن الا بولجاپ, بيىل جاھاندىق ەكونوميكانىڭ ٶسٸم قارقىنى بەسەڭدەيتٸنٸن ايتىپتى. وسى جاعدايدى نازارعا العان توقاەۆ سامميتتە ەلەم ەكونوميكاسىنىڭ ٶسٸمٸنە سەرپٸن بەرەتٸن جاڭا باعىت جەنە مٷلدە باسقا دامۋ پاراديگماسى قاجەت دەگەن ۇسىنىس ايتتى.
«ساۋدا-ەكونوميكالىق كووپەراتسييانى كەڭەيتۋ, كاپيتال مەن تەحنولوگييانىڭ ەركٸن قوزعالىسىنا جاعداي جاساۋ, كليماتتىڭ سىن-قاتەرلەرٸمەن كٷرەسۋ – شانحاي ۇيىمىنىڭ ماڭىزدى مٸندەتتەرٸ. ٶزارا ساۋدا-ساتتىقتىڭ ارتۋى شىۇ كەڭٸستٸگٸ ٷشٸن ورتاق ٷردٸسكە اينالىپ كەلەدٸ. مەسەلەن, قازاقستاننىڭ شىۇ ەلدەرٸمەن ساۋدا كٶلەمٸ ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 6,5 پايىزعا ٶستٸ. شىۇ-عا مٷشە ەلدەردٸڭ تەحنولوگييالىق بازاسى ٷلكەن جەنە ەكونوميكانىڭ بارلىق ماڭىزدى سەكتورلارىن دامىتۋ ٷشٸن وراسان زور نارىعى بار»- دەپ اتاپ ٶتتٸ.
بۇل رەتتە, ارنايى سالىق, كەدەن جەنە كٶشٸ-قون رەجيمدەرٸنٸڭ ەزٸرلەنۋٸ اتالعان باعىتتا ٸلگەرٸلەۋگە ايتارلىقتاي سەپتٸگٸن تيگٸزەتٸنٸ سٶزسٸز. سوندىقتان قازاقستان شىۇ اياسىندا ەكونوميكالىق جەڭٸلدٸكتەر بازاسىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس بٸلدٸرٸپ وتىر. بۇعان قوسا, ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى تالقىلاپ, بەكٸتۋ ٷشٸن بٸرىڭعاي الاڭ قۇرۋ قاجەتتٸگٸ ايقىندالا تٷستٸ", - دەيدٸ ول.
ول پرەزيدەنتتٸڭ بۇل ۇسىنىستى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ بازاسىندا جٷزەگە اسىرۋعا بولادى دەگەن پٸكٸرٸمەن كەلٸسەتٸنٸن ايتادى. ٶيتكەنٸ, احقو رەزيدەنتتەرٸنٸڭ 20 پايىزى – شىۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ كومپانييالارى. قارجى ورتالىعى شەتەلدٸك ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساي الادى. بۇل ٷشٸن دە, ينۆەستورلار ٷشٸندە تيٸمدٸ بولماق, دەيدٸ ساراپشى.
وسىدان كەيٸن ەلدوس جۇماعۇلوۆ سامميتتە توقاەۆ توقتالعان ەكٸنشٸ ماڭىزدى مەسەلەگە نازار اۋداردى. ول - تيٸمدٸ دەلٸزدەر مەن سەنٸمدٸ تاسىمال تٸزبەكتەرٸن قۇرۋ ارقىلى كٶلٸك بايلانىستارىن نىعايتۋ.
«بٸز قىتايدىڭ «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» مەگاجوباسىن, ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعدارىن جەنە «سولتٷستٸك – وڭتٷستٸك», «ورتالىق ازييا – وڭتٷستٸك ازييا» باعىتتارى بويىنشا ترانسەۋرازييالىق دەلٸزدٸ ودان ەرٸ بٸرلەسە دامىتۋعا باسا مەن بەرەمٸز. بۇل جوسپارلاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن شىۇ اياسىندا ستراتەگييالىق پورتتار مەن لوگيستيكالىق ورتالىقتاردىڭ سەرٸكتەستٸك جەلٸسٸن قۇرۋ جٶنٸندە ناقتى شارالار قابىلداۋ ماڭىزدى», - دەيدٸ مەملەكەت باسشىسى.
توقاەۆتىڭ بۇل مەسەلەگە ەرەكشە مەن بەرٸپ وتىرعان سەبەبٸ - بٸز ەۋرازييا كٸندٸگٸندە ورنالاسقان ەلٸمٸز. سولتٷستٸك پەن وڭتٷستٸكتٸ, باتىس پەن شىعىستى بايلانىستىرىپ وتىرمىز. قىتايدان ەۋروپاعا جاسالاتىن جەرٷستٸ ترانزيتتٸك تاسىمالدىڭ 85 پايىزعا جۋىعى قازاقستان اۋماعى ارقىلى ٶتەدٸ ەكەن. وسىنى تيٸمدٸ پايدالانۋ جاعىن جان-جاقتى ويلاستىرىپ جاتىر. بۇل ٶز كەزەگٸندە قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدا دامۋىنا جاقسى مٷمكٸندٸك", - دەيدٸ ساراپشى.
جۇماعۇلوۆ تاياۋدا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى چجان مين قازاقستاننىڭ بٸر جىلدىق جۇمىسىن جوعارى باعالاپ, قازاقستاننىڭ شىۇ-عا تٶراعالىعى كەزەڭٸندە ەكولوگييالىق مەسەلەلەرگە ەرەكشە مەن بەرگەنٸن دە اتاپ ٶتتٸ. ايتۋىنشا, قازاقستان تاراپىنىڭ باستاماسىمەن عىلىمي-تەحنيكالىق ەكولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك, بيوالۋاندىق, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ, قالدىقتاردى باسقارۋ سيياقتى باعىتتارعا باسىمدىق بەرٸلگەن. بۇل باعىتتا قازاقستان ٷندەۋٸنە شىۇ-نا مٷشە ەلدەر قۇلاق اسۋعا مٷددەلٸ بولىپ وتىر.
"قازاقستاننىڭ شىۇ-نا قاتىسۋىنىڭ ماڭىزدى اسپەكتٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ - مەدەنيەت, بٸلٸم, عىلىم جەنە تۋريزم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق بولىپ تابىلادى. شىۇ-نا قاتىسۋ ەكونوميكالىق, ساياسي, مەدەني جەنە بٸلٸم بەرۋ سالالارىندا ٷلكەن پايدا ەكەلەتٸنٸ انىق. مۇنىڭ بەرٸ ەلدٸڭ حالىقارالىق ارەناداعى ۇستانىمىن نىعايتۋعا, دامۋ مەن ىنتىماقتاستىق ٷشٸن مٷمكٸندٸكتەردٸ كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەدٸ", - دەپ اتاپ ٶتتٸ ساراپشى.
