شەبەرلٸك پەن شەجٸرە توعىسقان شەبەرحانا

فوتو: دەۋلەت شوقپاروۆتىڭ جەكە مۇراعاتىنان

قازاق حالقىنىڭ تٶل مۇراسى – قولٶنەردٸ ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتكٸزۋدە ٷلكەن ەڭبەك سٸڭٸرٸپ جٷرگەن دەۋلەت شوقپاروۆ – ۇستا دەركەمباي شوقپارۇلىنىڭ ۇلى, ەرٸ اتى كٶپكە بەلگٸلٸ قولٶنەر مۋزەيٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى, ديرەكتورى. الماتى وبلىسى ەڭبەكشٸقازاق اۋدانىنا قاراستى اقشي اۋىلىندا ورنالاسقان بۇل مۋزەيدٸڭ اشىلعانىنا بيىل 20 جىلعا جۋىقتاپتى, دەپ حابارلايدى Ult.kz. 

مۇرانىڭ مەكەنٸ – تۋعان توپىراق

ەلگە ەڭبەگٸ سٸڭگەن ەكەسٸنٸڭ اماناتىن ارقالاپ, ٶنەردٸڭ ٶرٸسٸن كەڭەيتۋ جولىندا تەر تٶگٸپ جٷرگەن دەۋلەت مىرزادان ٶنەر شاڭىراعىنىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸ جايىندا سۇرادىق. 

اقشيدەگٸ بۇل مۋزەيگە ەكە اماناتىن اياق استى ەتپەي, ونىڭ ۇلى دەۋلەت دەركەمبايۇلى جەتەكشٸلٸك ەتٸپ وتىر. ول قولىنىڭ يكەمٸ بار جاستاردى قولٶنەرگە باۋلىپ جٷر. اسىلدىڭ تۇياعىنان ەيگٸلٸ قولٶنەر شەبەرٸنٸڭ اتىنداعى مۋزەيدٸڭ اۋىلدىق جەردە اشىلۋ سەبەبٸن سۇرادىق.

«ەكەم وسى اۋىلدا تۋعان. شوقپار اتامىز مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ وتىمەن كٸرٸپ, كٷلٸمەن شىعىپ, قىزمەتٸندە بولعان. قولى قالت ەتكەندە ۇستالىق كەسٸپپەن دە اينالىسىپ تۇرعان. ال جۇماگٷل ەجەمٸز ينتەرناتتىڭ اسپازى بولعان. سوناۋ سوعىس جىلدارى تۇمانباي اتامىز ٸرگەدەگٸ «كازاتكوم» اۋىلىندا تەمٸر ۇستانىڭ تاپشىلىعىنان ەكەسٸ شوقپاردى سوندا جٸبەرٸپتٸ. ەكەم «كازاتكومدا» 8-سىنىپتى بٸتٸرگەن بويدا الماتىعا كەتەدٸ. وقۋىن اياقتاعان سوڭ, شىعارماشىلىققا دا بەت بۇرادى», – دەيدٸ دەۋلەت شوقپاروۆ.

فوتو: دەۋلەت شوقپاروۆتىڭ جەكە مۇراعاتىنان

قولٶنەرگە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸگٸ مەن ىجداھاتتىلىعىنىڭ ارقاسىندا ول قازاقتىڭ جوعالعان مۇرالارىن قايتا تٸرٸلتٸپ, نەبٸر ەرەكشە بۇيىمداردى جارىققا شىعاردى. 1996 جىلى 50 جاسقا تولۋىنا وراي, اۋىلداعى يەسٸز تۇرعان بٸر عيماراتتى جەكە مەنشٸككە الىپ, ونى مۋزەي مەن شەبەرحاناعا اينالدىرۋدى قولعا الادى. قالاداعى پەتەرلەردٸڭ تارلىعىنان گٶرٸ, كەڭ دالانى, تۋعان توپىراقتى تاڭداعان ول تۋعان جەرگە قونىس اۋدارىپ, ٶمٸرٸنٸڭ سوڭعى ون جىلىن وسىندا ٶتكٸزەدٸ.

«ەكەم تۋعان اۋىلىنا مۋزەي جەنە قولٶنەر مەكتەبٸن اشسام دەگەن ارمانىن ارقالاي كەلدٸ. الدىنا ٷلكەن ماقسات قويىپ, تٸرنەكتەپ جٷرٸپ 2,5 مىڭعا جۋىق ەكسپونات جينادى. كەيٸن ەكەمنٸڭ ارمانى ورتا جولدا قالماسىن دەپ, شەكٸرتتەرٸمەن بٸرگە مۋزەي اشۋدى قولعا الدىق. بۇل يگٸ باستامانىڭ سەتتٸ ٸسكە اسۋىنا سول تۇستاعى الماتى وبلىسىنىڭ باسشىسى سەرٸك ٷمبەتوۆ بارىنشا قولداۋ بٸلدٸردٸ», – دەگەن ۇستانىڭ ۇلى مۋزەيدٸڭ قۇرىلىمى تۋرالى ەڭگٸمەلەپ بەردٸ.

التى زالعا جايعاسقان مۋزەي

6 زالدان تۇراتىن مۋزەي عيماراتىنىڭ اۋدانى 375 شارشى مەتر. ال جەر اۋماعى 3 گەكتاردى الىپ جاتىر. مۋزەي زالدارى دەركەمباي شوقپارۇلىنىڭ بالالىق شاعىنان باستاپ, ستۋدەنتتٸك, وتباسىلىق جەنە ەسكەردەگٸ ٶمٸرٸنەن سىر شەرتەتٸن ەكسپوناتتاردان باستالىپ, قولٶنەر شەبەرٸنٸڭ شىعارماشىلىق ەڭبەكتەرٸ, قازاق حالقىنىڭ تٷرلٸ ماتەريالدان جاسالعان ٷي جيھازدارى مەن ىدىس-اياقتارى, ۇلتىمىزعا تەن ساز اسپاپتارى مەن زەرگەرلٸك, ساياتشىلىق ٶنەرگە قاتىستى بۇيىمدار ٶز ورنىن تاپقان. ال ەڭ سوڭعى التىنشى زالدى دٷكەن دەۋگە دە كەلەدٸ. وندا قازٸرگٸ شەبەرلەردٸڭ قولىنان شىققان تۋىندىلاردى ساتىپ الا الاسىز.

فوتو: دەۋلەت شوقپاروۆتىڭ جەكە مۇراعاتىنان

مۇنداعى كەدەسىيلارعا كٶبٸنە شەتەلدەن ساپارلاپ كەلگەن تۋريستەر كٶپ قىزىعادى ەكەن.
د.شوقپاروۆ تا ٶنەردەن قۇرالاقان ەمەس. ەكە ٸزٸن جالعاستىرىپ كەلەدٸ. كەزٸندە ت.جٷرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ٶنەر اكادەميياسىندا دەرٸس وقىپ, شەكٸرت تەربيەلەگەن. ول ۇلتتىق ٶنەردٸڭ ٶرٸستەۋٸنە ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوسۋدى قۇپ كٶرٸپ, ەرٸ ەكە اماناتىن ارقالاپ, بٷگٸندە شەكٸرتتەرٸن ٷلگٸلٸ ٸسكە ٷيلەسٸرٸپ, مۋزەي جۇمىسىن جانداندىرىپ وتىر. 

«مەن بالا كٷنٸمنەن ۇلتىمىزدىڭ قولٶنەرٸن يگەرٸپ, تاريحىن تانۋعا جاقىن بولدىم. سول سەبەپتٸ دە, ٶنەردٸڭ قادٸرٸن تٷسٸنەتٸن, بابالار مۇراسىن قىزعىشتاي قورعاپ, ونى كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاي الاتىن قولى شەبەر جاندار يىق تٸرەستٸرە ەڭبەك ەتٸپ جٷرمٸز», – دەيدٸ د.دەركەمبايۇلى.

مۋزەيدە بٷگٸندە 10 ادام تۇراقتى جۇمىس ٸستەيدٸ ەكەن. ولار ۇلتتىق قولٶنەردٸ ناسيحاتتاپ, جاس ٶسكٸنگە شەبەرلٸك ساباقتارىن ٶتكٸزٸپ, تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ كٶرمەلەرگە ٷزبەي قاتىسىپ وتىرادى. قازٸر دەستٷرلٸ قولٶنەردٸڭ دامۋىنا جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتقان مۋزەي قورىندا 3 مىڭعا جۋىق جەدٸگەر بار ەكەن. ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ – ۇستا دەركەمبايدىڭ التىن قولىنان شىققان اسىل تۋىندىلار. ودان كەيٸنگٸلەرٸ ونىڭ جەر-جاھاندى كەزٸپ, كٶزمايىن تاۋىسىپ جيعان جەدٸگەرلەرٸ ەكەن. دەۋلەت شوقپاروۆ ەكەدەن ميراس بولىپ قالعان سول كٶنە مۇرانى كەلەر ۇرپاققا جەتكٸزۋدٸ – باستى پارىزى سانايدى.

جاڭا بەلەستەر – جاڭا جوسپارلار

مۋزەي ۇجىمى قولٶنەردٸ ناسيحاتتاۋ باعىتىندا تٷرلٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرىپ كەلەدٸ. جۋىردا قوناەۆ قالاسىندا ٶتكەن قولٶنەر كٶرمە-جەرمەڭكەسٸنە قاتىسىپ, حالىقپەن تٸكەلەي بايلانىس ورناتتى. مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان شەبەرلٸك ساباقتار, تانىمدىق ەكسكۋرسييالار جيٸ ۇيىمداستىرىلادى. ۇلتتىق زەرگەرلٸك بۇيىمدار مەن تۇرمىستىق زاتتاردىڭ جاسالۋ جولى مەن قولدانۋ ەرەكشەلٸكتەرٸ تانىستىرىلىپ, جاس بۋىنعا مۇراگەرلٸك تەربيە بەرٸلەدٸ.

بيىلعى اۋقىمدى جوبانىڭ بٸرٸ – نيۋ-يورك قالاسىندا ٶتەتٸن نۇرعيسا تٸلەنديەۆتٸڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان مەدەني شارا. وسى حالىقارالىق جيىنعا مۋزەي ۇجىمى كٶشپەلٸ كٶرمەسٸمەن بارۋعا دايىندالىپ جاتىر ەكەن.

فوتو: دەۋلەت شوقپاروۆتىڭ جەكە مۇراعاتىنان

شيكٸزات بار, بٸراق...

قازاقتىڭ اتا كەسٸبٸ – مال شارۋاشىلىعىنا نەگٸزدەلگەن قولٶنەر بٷگٸندە قايتا جاڭعىرىپ كەلەدٸ. الايدا شيكٸزاتتى ۇقساتۋ مەسەلەسٸ ەلٸ دە ٶزەكتٸ بولىپ تۇر.

«قازٸر مالدىڭ ەتٸ مەن سٷتٸن پايدالانعانىمىزبەن, تەرٸسٸ مەن مٷيٸزٸ قوقىسقا كەتٸپ جاتىر. بۇل – ٷلكەن قاتەلٸك. بٸز ٶزٸمٸز باستاما كٶتەرٸپ, تەرٸدەن تٷرلٸ زاماناۋي بۇيىم جاساۋعا بولاتىنىن دەلەلدەپ جٷرمٸز», – دەيدٸ مۋزەي ديرەكتورى.

ٶتكەن جىلى «قازاقتىڭ تەرٸ ٶڭدەۋ دەستٷرٸ» اتتى كٸتاپ جارىق كٶرٸپ, وندا تەرٸنٸ ٶڭدەۋدەن باستاپ, دايىن بۇيىم جاساۋدىڭ تەحنولوگيياسى ەگجەي-تەگجەيلٸ جازىلدى. ەندٸ وسى بٸلٸم ٶندٸرٸس سالاسىنا ەنگٸزٸلسە, ٷلكەن سەرپٸلٸس بولارى سٶزسٸز.

فوتو: دەۋلەت شوقپاروۆتىڭ جەكە مۇراعاتىنان

ٶنەر مەن ٶلەڭ قاتار ٶرٸلگەن

ۇستا دەركەمباي – تەك تەمٸر مەن اعاشتىڭ عانا شەبەرٸ ەمەس, ول – اقىن دا. ونىڭ ەتنوگرافييالىق ٶلەڭدەرٸ «زامانا اعىمى» اتتى جيناققا توپتاستىرىلىپ, 2021 جىلى جارىق كٶرگەن. «بييالاي», «امانات», «قاشاۋ» سەكٸلدٸ ٶلەڭدەرٸندە قازاق تۇرمىسى مەن ۇلتتىق رۋح تەرەڭ سۋرەتتەلەدٸ. سونىمەن قاتار بالالارعا ارنالعان جۇمباقتار, باتا-تٸلەكتەر دە جيناققا ەنگەن.

ۇلتتىق ٶنەردٸڭ ۇيىتقىسى

مۋزەي بٷگٸندە الماتى وبلىسىنداعى ٷزدٸك مەدەني وشاقتاردىڭ بٸرٸنە اينالعان. كٶشپەلٸ كٶرمەلەرمەن قازاقستاننىڭ ەر ٶڭٸرٸن ارالاپ, شەت ەلدەرگە دە تانىلىپ جٷر. 2023 جىلى العاش رەت وبلىستىق دەڭگەيدە رەسپۋبليكالىق شەبەرلەر فەستيۆالٸن ٶتكٸزگەن. وعان ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن كەلگەن 40-قا جۋىق شەبەر قاتىسىپ, ٶز ٶنەرٸن ورتاعا سالدى.

«قولٶنەر – ۇلتتىڭ رۋحى مەن تاريحىنىڭ ايناسى. بٸز وسى قۇندىلىقتى ساقتاپ قالۋعا جەنە بولاشاققا جەتكٸزۋگە بار كٷشٸمٸزدٸ سالامىز», – دەپ سٶزٸن تٷيٸندەدٸ ەيگٸلٸ ۇستانىڭ ۇلى, مۋزەي ديرەكتورى دەۋلەت شوقپاروۆ.