.jpg)
Foto: Dáýlet Shoqparovtyń jeke muraǵatynan
Qazaq halqynyń tól murasy – qolónerdi urpaqtan urpaqqa jetkizýde úlken eńbek sińirip júrgen Dáýlet Shoqparov – usta Dárkembai Shoqparulynyń uly, ári aty kópke belgili qolóner mýzeiiniń negizin qalaýshy, direktory. Almaty oblysy Eńbekshiqazaq aýdanyna qarasty Aqshi aýylynda ornalasqan bul mýzeidiń ashylǵanyna biyl 20 jylǵa jýyqtapty, dep habarlaidy Ult.kz.
Muranyń mekeni – týǵan topyraq
Elge eńbegi sińgen ákesiniń amanatyn arqalap, ónerdiń órisin keńeitý jolynda ter tógip júrgen Dáýlet myrzadan óner shańyraǵynyń tynys-tirshiligi jaiynda suradyq.
Aqshidegi bul mýzeige áke amanatyn aiaq asty etpei, onyń uly Dáýlet Dárkembaiuly jetekshilik etip otyr. Ol qolynyń ikemi bar jastardy qolónerge baýlyp júr. Asyldyń tuiaǵynan áigili qolóner sheberiniń atyndaǵy mýzeidiń aýyldyq jerde ashylý sebebin suradyq.
«Ákem osy aýylda týǵan. Shoqpar atamyz mektep-internattyń otymen kirip, kúlimen shyǵyp, qyzmetinde bolǵan. Qoly qalt etkende ustalyq kásippen de ainalysyp turǵan. Al Jumagúl ájemiz internattyń aspazy bolǵan. Sonaý soǵys jyldary Tumanbai atamyz irgedegi «Kazatkom» aýylynda temir ustanyń tapshylyǵynan ákesi Shoqpardy sonda jiberipti. Ákem «Kazatkomda» 8-synypty bitirgen boida Almatyǵa ketedi. Oqýyn aiaqtaǵan soń, shyǵarmashylyqqa da bet burady», – deidi Dáýlet Shoqparov.
Foto: Dáýlet Shoqparovtyń jeke muraǵatynan
Qolónerge degen súiispenshiligi men yjdahattylyǵynyń arqasynda ol qazaqtyń joǵalǵan muralaryn qaita tiriltip, nebir erekshe buiymdardy jaryqqa shyǵardy. 1996 jyly 50 jasqa tolýyna orai, aýyldaǵy iesiz turǵan bir ǵimaratty jeke menshikke alyp, ony mýzei men sheberhanaǵa ainaldyrýdy qolǵa alady. Qaladaǵy páterlerdiń tarlyǵynan góri, keń dalany, týǵan topyraqty tańdaǵan ol týǵan jerge qonys aýdaryp, ómiriniń sońǵy on jylyn osynda ótkizedi.
«Ákem týǵan aýylyna mýzei jáne qolóner mektebin ashsam degen armanyn arqalai keldi. Aldyna úlken maqsat qoiyp, tirnektep júrip 2,5 myńǵa jýyq eksponat jinady. Keiin ákemniń armany orta jolda qalmasyn dep, shákirtterimen birge mýzei ashýdy qolǵa aldyq. Bul igi bastamanyń sátti iske asýyna sol tustaǵy Almaty oblysynyń basshysy Serik Úmbetov barynsha qoldaý bildirdi», – degen ustanyń uly mýzeidiń qurylymy týraly áńgimelep berdi.
Alty zalǵa jaiǵasqan mýzei
6 zaldan turatyn mýzei ǵimaratynyń aýdany 375 sharshy metr. Al jer aýmaǵy 3 gektardy alyp jatyr. Mýzei zaldary Dárkembai Shoqparulynyń balalyq shaǵynan bastap, stýdenttik, otbasylyq jáne áskerdegi ómirinen syr shertetin eksponattardan bastalyp, qolóner sheberiniń shyǵarmashylyq eńbekteri, qazaq halqynyń túrli materialdan jasalǵan úi jihazdary men ydys-aiaqtary, ultymyzǵa tán saz aspaptary men zergerlik, saiatshylyq ónerge qatysty buiymdar óz ornyn tapqan. Al eń sońǵy altynshy zaldy dúken deýge de keledi. Onda qazirgi sheberlerdiń qolynan shyqqan týyndylardy satyp ala alasyz.
Foto: Dáýlet Shoqparovtyń jeke muraǵatynan
Mundaǵy kádesyilarǵa kóbine shetelden saparlap kelgen týrister kóp qyzyǵady eken.
D.Shoqparov ta ónerden quralaqan emes. Áke izin jalǵastyryp keledi. Kezinde T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademiiasynda dáris oqyp, shákirt tárbielegen. Ol ulttyq ónerdiń óristeýine ólsheýsiz úles qosýdy qup kórip, ári áke amanatyn arqalap, búginde shákirtterin úlgili iske úilesirip, mýzei jumysyn jandandyryp otyr.
«Men bala kúnimnen ultymyzdyń qolónerin igerip, tarihyn tanýǵa jaqyn boldym. Sol sebepti de, ónerdiń qadirin túsinetin, babalar murasyn qyzǵyshtai qorǵap, ony kózdiń qarashyǵyndai saqtai alatyn qoly sheber jandar iyq tirestire eńbek etip júrmiz», – deidi D.Dárkembaiuly.
Mýzeide búginde 10 adam turaqty jumys isteidi eken. Olar ulttyq qolónerdi nasihattap, jas óskinge sheberlik sabaqtaryn ótkizip, túrli deńgeidegi kórmelerge úzbei qatysyp otyrady. Qazir dástúrli qolónerdiń damýyna jumys istep kele jatqan mýzei qorynda 3 myńǵa jýyq jádiger bar eken. Olardyń basym bóligi – usta Dárkembaidyń altyn qolynan shyqqan asyl týyndylar. Odan keiingileri onyń jer-jahandy kezip, kózmaiyn taýysyp jiǵan jádigerleri eken. Dáýlet Shoqparov ákeden miras bolyp qalǵan sol kóne murany keler urpaqqa jetkizýdi – basty paryzy sanaidy.
Jańa belester – jańa josparlar
Mýzei ujymy qolónerdi nasihattaý baǵytynda túrli jobalardy júzege asyryp keledi. Jýyrda Qonaev qalasynda ótken qolóner kórme-jármeńkesine qatysyp, halyqpen tikelei bailanys ornatty. Mektep oqýshylaryna arnalǵan sheberlik sabaqtar, tanymdyq ekskýrsiialar jii uiymdastyrylady. Ulttyq zergerlik buiymdar men turmystyq zattardyń jasalý joly men qoldaný erekshelikteri tanystyrylyp, jas býynǵa muragerlik tárbie beriledi.
Biylǵy aýqymdy jobanyń biri – Niý-Iork qalasynda ótetin Nurǵisa Tilendievtiń 100 jyldyǵyna arnalǵan mádeni shara. Osy halyqaralyq jiynǵa mýzei ujymy kóshpeli kórmesimen barýǵa daiyndalyp jatyr eken.
Foto: Dáýlet Shoqparovtyń jeke muraǵatynan
Shikizat bar, biraq...
Qazaqtyń ata kásibi – mal sharýashylyǵyna negizdelgen qolóner búginde qaita jańǵyryp keledi. Alaida shikizatty uqsatý máselesi áli de ózekti bolyp tur.
«Qazir maldyń eti men sútin paidalanǵanymyzben, terisi men múiizi qoqysqa ketip jatyr. Bul – úlken qatelik. Biz ózimiz bastama kóterip, teriden túrli zamanaýi buiym jasaýǵa bolatynyn dáleldep júrmiz», – deidi mýzei direktory.
Ótken jyly «Qazaqtyń teri óńdeý dástúri» atty kitap jaryq kórip, onda terini óńdeýden bastap, daiyn buiym jasaýdyń tehnologiiasy egjei-tegjeili jazyldy. Endi osy bilim óndiris salasyna engizilse, úlken serpilis bolary sózsiz.
Foto: Dáýlet Shoqparovtyń jeke muraǵatynan
Óner men óleń qatar órilgen
Usta Dárkembai – tek temir men aǵashtyń ǵana sheberi emes, ol – aqyn da. Onyń etnografiialyq óleńderi «Zamana aǵymy» atty jinaqqa toptastyrylyp, 2021 jyly jaryq kórgen. «Biialai», «Amanat», «Qashaý» sekildi óleńderinde qazaq turmysy men ulttyq rýh tereń sýretteledi. Sonymen qatar balalarǵa arnalǵan jumbaqtar, bata-tilekter de jinaqqa engen.
Ulttyq ónerdiń uiytqysy
Mýzei búginde Almaty oblysyndaǵy úzdik mádeni oshaqtardyń birine ainalǵan. Kóshpeli kórmelermen Qazaqstannyń ár óńirin aralap, shet elderge de tanylyp júr. 2023 jyly alǵash ret oblystyq deńgeide respýblikalyq sheberler festivalin ótkizgen. Oǵan elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen 40-qa jýyq sheber qatysyp, óz ónerin ortaǵa saldy.
«Qolóner – ulttyń rýhy men tarihynyń ainasy. Biz osy qundylyqty saqtap qalýǵa jáne bolashaqqa jetkizýge bar kúshimizdi salamyz», – dep sózin túiindedi áigili ustanyń uly, mýzei direktory Dáýlet Shoqparov.
