اقليما اپا مەن ەليما اپا سوڭعى وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرٸ پاريجدە تۇرادى. ەكەۋٸ اۋىلداس, بٷلدٸرشٸن كەزدەن قۇربى, سىرلاس. قالىڭ فرانتسۋزدىڭ ورتاسىندا جۇتىلىپ كەتپەي, قازاقى قالپىن, ۇلتتىق سالتىن ساقتاپ وتىرعان اياۋلى دا, ارداقتى قوس قاجى انا ٶڭٸنە سٶزٸ ساي ناعىز قازاقتى كٶرسە: «مٸنە, تۇنىق قازاق وسىنداي بولادى عوي!..» دەپ تامسانىپ قويادى ەكەن. وسىلايشا, ول كٸسٸلەرمەن ديدار عانيبەت, پٸكٸر الماسۋ كەزٸندە تالاي تاريحتىڭ بەتٸن پاراقتاپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار ٶزٸم بٸلەتٸن «تازا قازاق», «شالا قازاق» دەگەنگە سٶزدەرگە ەندٸ «تۇنىق قازاق» دەگەن جاڭا سٶز تٸركەسٸن قوسىپ الىپ, تٸل بايلىعىمدى مولايتا تٷسكەنٸمە قۋانىشتى بولدىم.
اقليما اپا پەكٸستاندا تۋىپ, تٷركييادا ٶسٸپ, پاريجدە ورنىققان جان. ٶمٸرٸندە ەشقاشان دا قازاقستاندى كٶرمەسە دە, جانى قازاق, ويى قازاق, سٶزٸ قازاق. ٷش ۇلدىڭ اناسى, ون شاقتى نەمەرەنٸڭ ەجەسٸ بولىپ ٷلگەرگەن ونىڭ قازٸر قولىندا – ەرەكشە ەسٸمدٸ ايقۇت اتتى كەنجە ۇلى. قوناعىنا ىستىق باۋىرساعىن پٸسٸرٸپ, قولدان جايىلعان قامىرىن سالىپ, ەت اسىپ بەرگەندٸ ۇناتاتىن ول, «پاريجگە ەلدەن قازاق كەلٸپتٸ» دەگەندٸ ەستٸسە الىپ-ۇشىپ تۇرادى ەكەن. قازاقى قاننىڭ كٷشتٸلٸگٸ وسى بولسا كەرەك. ال قازاقستاندا تۋىپ, قازاقستاندا ٶسٸپ, بٸر اۋىز قازاقشا بٸلمەي, ٶكٸنٸشكە قاراي, نەمەرەلەرٸنە بٸر اۋىز ۇلتتىق دٷنيە ايتا الماستان ٶمٸرٸنٸڭ سوڭعى ايالدامالارىنا كەلٸپ قالعان كەي اپالاردان اقليما اپانىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ وسى دەر ەدٸك. بۇل جولى دا ول كٸسٸ اق داستارحانىن جايىپ, بٸزدٸ زور قوناقجايلىقپەن قارسى الدى. «پاريجدە ەلدەن كەلگەن, قازاقىلىعىن ساقتاعان باۋىرلارىمدى كٶرسەم قۋانىپ, ٷيٸمە شاقىرىپ تۇرام. بۇل جاقتا جاعدايى جوق قىرعىزدار كٶپ كەزٸگٸپ جاتادى. سولارعا وتاعاسىم ەكەۋمٸز كەزٸندە كٶپ كٶمەكتەستٸك, ٷيسٸز جٷرگەنگە باسپاناممەن بٶلٸسٸپ, تاماعى جوقتارعا داستارحانىمدى جايدىم. بٸراق نەگە ەكەنٸن بٸلمەدٸم, ولار كٸشكەنە قايىرىمسىزداۋ بولادى ەكەن, كەيبٸرٸ رەنجٸتٸپ كەتتٸ. مەيلٸ. قۇدايدان قايتادى عوي», دەيدٸ اپامىز كٷلٸمدەپ.
66 جاستاعى اقليما اپانىڭ كەزٸندە اتا-اناسىنان ٷيرەنگەن ماقال-مەتەلدەردٸ اۋىزەكٸ تٸلدە جيٸ پايدالانىپ تۇراتىنىن بايقادىم. قانمەن كەلٸپ, سٷيەككە سٸڭگەن, سانادا بەكٸگەن قازاقى قالىپتىڭ بۇل دا بٸر دەلەلٸ بولسا كەرەك. بۇرىن ٶز باسىم ەستٸمەگەن, وسى اقليما اپا ايتقاندا تۇڭعىش رەت قۇلاعىم شالعان ماقال-مەتەلدٸ قويىن دەپتەرٸمە تٷرتٸپ وتىردىم:
- جامان جٷرسەڭ شاڭدى اياق دەر,
جاقسى جٷرسەڭ سالپى اياق دەر. (نەمەسە ادامعا ەشقاشان جاقپايسىڭ).
- پەيٸلمەن بٸر شىنى سۋ بەرسەڭ – بٸر سەركە سويعانمەن تەڭ. (نەمەسە ەڭ باستىسى, كٶڭٸل تٷزۋ بولسىن).
- تۇرمىسىندا تٷك كٶرمەگەن – تۇتام قازى جەمەگەن. (نەمەسە تەكسٸز ادامنان قايىر جوق)
- جىلاي-جىلاي كٷن كەشٸرەر, لاق ماڭىراپ تاڭ كەشٸرەر. (نەمەسە قورعانسىزدىڭ كٷنٸن كٸم تٷسٸنەر?)
ەليما اپا دا ەرەكشە جان. جالعىز قىزى باحاردى قازاقستاندا قاراجورعا بيٸن قايتا جاڭعىرتقان, يسٸ قازاققا تانىمال ارىسلان اتانىڭ ۇلىنا ۇزاتىپ, بٷگٸندە ەر جەتٸپ قالعان ەكٸ نەمەرەنٸڭ ەجەسٸ اتانىپ وتىرعان ول – ەلەمنٸڭ كٶپ ەلٸن ارالاعان ساياحاتشى. الايدا, قانشا ەلدە بولسا دا, ٶز ەلٸنٸڭ تاريحى مەن تۇرمىسىن ۇمىتپاي, كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلەدٸ ەكەن. كەزٸندە ەكە-شەشەسٸ ٶزگە ون مىڭداعان قازاق سيياقتى, التايدان گيمالاي تاۋىن ٶزگە دە اۋىلداستارىمەن اسىپ ٶتٸپ, تاحلاماحان شٶلٸندە تالاي تۋىسىنان ايرىلىپ, پەكٸستانعا, ودان ەرٸ تٷركيياعا بارىپ تۇراقتاعان. ەليما اپانىڭ اتاسى اتاقتى قويشى باتىر ون ەكٸ ەل كەرەي قازاعىن قىتايدىڭ وزبىر ساياساتىنا قۇربان ەتپەي الىپ شىعام دەگەندە قولعا تٷسٸپ, ٸزكەسۋشٸلەر الدىندا قاۋٸپتٸ ٶز موينىنا الىپ, قۋعىنشىلاردى نەگٸزگٸ كٶشتەن باسقا جاققا اداستىرىپ, كٶشتٸڭ دٷيٸم جۇرتىن امان ساقتاپ, ٶزٸ قۇربان بولعان ەسٸل ەر ەكەن. ەزٸل-قالجىڭدى جاقسى كٶرەتٸن اقليما اپانىڭ بٸز ەستٸپ-بٸلمەگەن ماقال-مەتەلدەرٸ مەن تۇراقتى سٶز تٸركەستەرٸ دە ساتيراعا تۇنىپ تۇردى. «ماقال-مەتەلدەرٸڭٸزبەن, قازاقتىڭ شىمشىما سٶزدەرٸمەن بٶلٸسە وتىرىڭىز» دەگەندە, ەليما اپامىز سٶز مەيەگٸن اعىتىپ كەپ جٸبەردٸ. ٷلگەرگەنٸمشە جازىپ الدىم. (بۇعان تٷسٸندٸرمە سٶز جازبادىم, بەرٸن دە ٶزٸ ايتىپ تۇر):
- ۇل تاباتىن قاتىنعا ۋلاپ-شۋلاپ قىز تاپتىردىڭدار.
- بٸز كٶرمەگەن باس-سيراق پا ەدٸ?..
- بۇل كەبٸس – كيگەن كەبٸس, مۇرنىنا سيگەن كەبٸس.
- دەنٸڭ ساۋ بولسا, اشتان ٶلمەيسٸڭ, كٶشتەن قالمايسىڭ.
- كٷلگەن كٷلە جەتەر, ەتەگٸن تٷرە جەتەر.
- ايتىپ سٶز ٶتپەيدٸ ەكەن, ۇرىپ تاياق ٶتپەيدٸ ەكەن.
- بەرسە – جە, ۇرسا – قاش.
ەكٸ اپانىڭ قاسىندا بولىپ, ٶمٸر جولى مەن دانا سٶزٸن قاعازعا تٷسٸرگەن:
الما سايلاۋقىزى,
پاريج
