Aqlima apa men Álima apa sońǵy otyz jyldan astam ýaqyttan beri Parijde turady. Ekeýi aýyldas, búldirshin kezden qurby, syrlas. Qalyń frantsýzdyń ortasynda jutylyp ketpei, qazaqy qalpyn, ulttyq saltyn saqtap otyrǵan aiaýly da, ardaqty qos qajy ana óńine sózi sai naǵyz qazaqty kórse: «Mine, tunyq qazaq osyndai bolady ǵoi!..» dep tamsanyp qoiady eken. Osylaisha, ol kisilermen didar ǵanibet, pikir almasý kezinde talai tarihtyń betin paraqtap qana qoimai, sonymen qatar ózim biletin «taza qazaq», «shala qazaq» degenge sózderge endi «tunyq qazaq» degen jańa sóz tirkesin qosyp alyp, til bailyǵymdy molaita túskenime qýanyshty boldym.
Aqlima apa Pákistanda týyp, Túrkiiada ósip, Parijde ornyqqan jan. Ómirinde eshqashan da Qazaqstandy kórmese de, jany qazaq, oiy qazaq, sózi qazaq. Úsh uldyń anasy, on shaqty nemereniń ájesi bolyp úlgergen onyń qazir qolynda – erekshe esimdi Aiqut atty kenje uly. Qonaǵyna ystyq baýyrsaǵyn pisirip, qoldan jaiylǵan qamyryn salyp, et asyp bergendi unatatyn ol, «Parijge elden qazaq kelipti» degendi estise alyp-ushyp turady eken. Qazaqy qannyń kúshtiligi osy bolsa kerek. Al Qazaqstanda týyp, Qazaqstanda ósip, bir aýyz qazaqsha bilmei, ókinishke qarai, nemerelerine bir aýyz ulttyq dúnie aita almastan ómiriniń sońǵy aialdamalaryna kelip qalǵan kei apalardan Aqlima apanyń basty ereksheligi osy der edik. Bul joly da ol kisi aq dastarhanyn jaiyp, bizdi zor qonaqjailyqpen qarsy aldy. «Parijde elden kelgen, qazaqylyǵyn saqtaǵan baýyrlarymdy kórsem qýanyp, úiime shaqyryp turam. Bul jaqta jaǵdaiy joq qyrǵyzdar kóp kezigip jatady. Solarǵa otaǵasym ekeýmiz kezinde kóp kómektestik, úisiz júrgenge baspanammen bólisip, tamaǵy joqtarǵa dastarhanymdy jaidym. Biraq nege ekenin bilmedim, olar kishkene qaiyrymsyzdaý bolady eken, keibiri renjitip ketti. Meili. Qudaidan qaitady ǵoi», deidi apamyz kúlimdep.
66 jastaǵy Aqlima apanyń kezinde ata-anasynan úirengen maqal-mátelderdi aýyzeki tilde jii paidalanyp turatynyn baiqadym. Qanmen kelip, súiekke sińgen, sanada bekigen qazaqy qalyptyń bul da bir dáleli bolsa kerek. Buryn óz basym estimegen, osy Aqlima apa aitqanda tuńǵysh ret qulaǵym shalǵan maqal-máteldi qoiyn dápterime túrtip otyrdym:
- Jaman júrseń shańdy aiaq der,
Jaqsy júrseń salpy aiaq der. (Nemese adamǵa eshqashan jaqpaisyń).
- Peiilmen bir shyny sý berseń – bir serke soiǵanmen teń. (Nemese eń bastysy, kóńil túzý bolsyn).
- Turmysynda túk kórmegen – tutam qazy jemegen. (Nemese teksiz adamnan qaiyr joq)
- Jylai-jylai kún keshirer, Laq mańyrap tań keshirer. (Nemese qorǵansyzdyń kúnin kim túsiner?)
Álima apa da erekshe jan. Jalǵyz qyzy Bahardy Qazaqstanda qarajorǵa biin qaita jańǵyrtqan, isi qazaqqa tanymal Aryslan atanyń ulyna uzatyp, búginde er jetip qalǵan eki nemereniń ájesi atanyp otyrǵan ol – álemniń kóp elin aralaǵan saiahatshy. Alaida, qansha elde bolsa da, óz eliniń tarihy men turmysyn umytpai, kózdiń qarashyǵyndai saqtap keledi eken. Kezinde áke-sheshesi ózge on myńdaǵan qazaq siiaqty, Altaidan Gimalai taýyn ózge de aýyldastarymen asyp ótip, Tahlamahan shólinde talai týysynan airylyp, Pákistanǵa, odan ári Túrkiiaǵa baryp turaqtaǵan. Álima apanyń atasy ataqty Qoishy batyr on eki el kerei qazaǵyn Qytaidyń ozbyr saiasatyna qurban etpei alyp shyǵam degende qolǵa túsip, izkesýshiler aldynda qaýipti óz moinyna alyp, qýǵynshylardy negizgi kóshten basqa jaqqa adastyryp, kóshtiń dúiim jurtyn aman saqtap, ózi qurban bolǵan esil er eken. Ázil-qaljyńdy jaqsy kóretin Aqlima apanyń biz estip-bilmegen maqal-mátelderi men turaqty sóz tirkesteri de satiraǵa tunyp turdy. «Maqal-mátelderińizben, qazaqtyń shymshyma sózderimen bólise otyryńyz» degende, Álima apamyz sóz máiegin aǵytyp kep jiberdi. Úlgergenimshe jazyp aldym. (Buǵan túsindirme sóz jazbadym, bárin de ózi aityp tur):
- Ul tabatyn qatynǵa ýlap-shýlap qyz taptyrdyńdar.
- Biz kórmegen bas-siraq pa edi?..
- Bul kebis – kigen kebis, murnyna sigen kebis.
- Deniń saý bolsa, ashtan ólmeisiń, kóshten qalmaisyń.
- Kúlgen kúle jeter, Etegin túre jeter.
- Aityp sóz ótpeidi eken, Uryp taiaq ótpeidi eken.
- Berse – je, ursa – qash.
Eki apanyń qasynda bolyp, ómir joly men dana sózin qaǵazǵa túsirgen:
Alma Sailaýqyzy,
Parij
