نوعاي يشان مەشٸتٸ وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ سوزاق اۋدانىندا ورنالاسقان. نىساننىڭ قۇرىلىس جۇمىسى 1902-1903 جىلدار ارالىعىندا جٷرگٸزٸلگەن.
مەشٸت 1981 جىلعى 29 قاڭتاردا شىمكەنت وبلىستىق حالىقتىق دەپۋتاتتار كەڭەسٸ اتقارۋ كوميتەتٸنٸڭ №61 شەشٸمٸمەن مەملەكەتتٸك قورعاۋعا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار سەۋلەت ەسكەرتكٸشٸ رەتٸندە الىنعان.
نوعاي يشاننىڭ ازان شاقىرىپ قويعان ەسٸمٸ شاھياحمەد. قازاق دالاسىنا يسلام دٸنٸن ناسيحاتتاۋشى شاھياحمەد مىرزا مەككەگە بارىپ قاجى اتانىپ, سول ساپارىندا ٸلٸم-بٸلٸم الىپ, «يشان» دەرەجەسٸن يەمدەنەدٸ. شاھياحمەد قازاق ەلٸنە تاتار ەلٸنەن كەلگەندٸكتەن ەل «نوعاي يشان» دەپ اتاپ كەتكەن.
مەشٸتتٸڭ عيماراتى بٸر قاباتتى, جەر بەتٸنەن بيٸكتٸگٸ 12,2 م. مەشٸت عيماراتى سولتٷستٸك-باتىس جاعىنان بيٸكتٸگٸ 4,9 م بولاتىن ايۆانمەن جالعاسادى. نوعاي يشان مەشٸتٸ كٷيدٸرٸلگەن كٸرپٸشتەن تۇرعىزىلسا دا ونىڭ كٶپتەگەن قۇرىلىمدارىنا اعاش پەن تەمٸر پايدالانىلعان. قۇرىلىستىڭ جالپى اۋدانى 32*15 م. مەشٸتتٸڭ وڭتٷستٸك-شىعىس جەنە وڭتٷستٸك-باتىس بٶلٸگٸندەگٸ قاسبەتٸ تٸكتٶرتبۇرىشتى جەنە كٶلدەنەڭ بەلبەۋلەرمەن بەزەندٸرٸلگەن. مەشٸت لودجيياسى شىنىسىنىڭ تور تٷرٸندە سٷيٸر كەسكٸنمەن ورىندالعاندىعىمەن جەنە كٷمبەزٸنٸڭ ٸشكٸ بٶلٸگٸندە سالىنعان ٶرنەكتەرٸمەن ەرەكشەلەنەدٸ. بٷيٸرٸندە شاعىن مۇنارالارى بار كٸرەبەرٸس پورتالى ٶتە قىزىقتى. ونىڭ قۋىس-دەلٸزٸنٸڭ ٷستٸندە اعاشتان تٷيٸن تٷيگەندەي ەتٸپ اسا شەبەرلٸكپەن جاسالعان تور تەرەزەلٸ لودجيياسى بار. عيماراتتىڭ ورتاسىندا ٷلكەن ناماز وقۋ زالى ورنالاسقان. ول شىعىسىنداعى ايۆان-گالەرەيامەن ەسٸك ويىعى ارقىلى بايلانىسادى. گالەرەيا تٶبەسٸنٸڭ ٶرنەكتەلگەن قارىلارىن اعاش باعانالار تٸرەپ تۇر. ناماز بٶلمەلەرٸنٸڭ ٷستٸڭگٸ بٶلٸگٸ ٶرنەكتەرمەن ناقىشتالعان. پيياز ٸسپەتتٸ كٷمبەزشەمەن اياقتالاتىن شاتىرلى تٶبە باس زالدىڭ تٶرت قىرلى پٸشٸنٸن اسقاقتاتىپ تۇر. مەشٸت سەۋلەتٸندە مۇسىلمان ەلەمٸنە تەن دەستٷرلٸ پٸشٸندەر حٸح-حح عاسىرلار ارالىعىنا تەن سەۋلەت ٶنەرٸ ەلەمەنتتەرٸمەن ٷيلەسٸمدٸ ۇشتاستىرىلعان.
مەشٸت 1896 جىلدان 1928 جىلعا دەيٸن جۇمىس ٸستەگەن. 1928 جىلدان باستاپ 1993 جىلعا دەيٸن استىق قويماسى, كلۋب رەتٸندە پايدالانىلعان. 1993 جىلدان باستاپ مەشٸت قىزمەتٸن اتقارىپ تۇر.
مەشٸتتە 1989 جىلعا دەيٸن اعىمداعى جٶندەۋ جۇمىستارى اتقارىلىپ كەلگەن. ال 2017 جىلى مەشٸتتٸ تولىق قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىسىن قازٸرگٸ «قازقايتاجاڭارتۋ» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتٸك كەسٸپورنى اتقاردى.
«قازقايتاجاڭارتۋ» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتٸك كەسٸپورنىنىڭ ماماندارىمەن مەشٸتتٸڭ سىرتقى بٶلٸگٸندەگٸ كٸرپٸشتەرٸ جەنە ايۆان ەدەنٸنٸڭ كٸرپٸشتەرٸ ٸشٸنارا الماستىرىلدى, وسىعان قوسا, ايۆان قۇرىلىمى قايتا قالپىنا كەلتٸرٸلدٸ. شاتىردىڭ جارامسىز كٷيگە تٷسكەن بٶلٸكتەرٸ جاڭارتىلىپ, شاتىر بەتٸ ەسكٸ بوياۋدان تازارتىلىپ, قايتا بويالدى. مەشٸتتٸڭ تەرەزەلەرٸ دە الماستىرىلىپ, سىرلاندى. سۋاعار قۇبىرلار تولىعىمەن الماستىرىلدى. عيماراتتىڭ سىرتقى قابىرعاسىندىعى كٸرپٸشتەردٸڭ جٸكتەرٸن ەرلەۋ جۇمىسى, ٸشكٸ قابىرعاسىن ەسكٸ سىلاقتان تازالاۋ جەنە قايتا سىلاۋ جۇمىستارى تولىعىمەن جٷگٸزٸلٸپ اياقتالدى.
