ەربٸر تۋىندىسىندا تەرەڭ وي مەن ەرەكشە فيلوسوفييا بايقالاتىن نازاربەك ورازبەكوۆتىڭ ەندەرٸ تىڭداۋشىنى بەيجاي قالدىرمايدى. "زاۋال", "لاپىلدا", "جىن ۇرادى" سىندى شىعارمالارى قازاق مۋزىكاسىنىڭ التىن قورىنان لايىقتى ورىن الارى سٶزسٸز. دەگەنمەن, ەندەردٸڭ اۆتورى ەرٸ ورىنداۋشىسى ٶز شىعارماشىلىعىنان ٷلكەن داڭق كٷتپەي, قاراپايىمدىلىعىن ساقتايدى. "جەرتٶلەدە مۋزىكا جازىپ, ٶز ەلەمٸمدە جٷرە بەرۋدٸ ۇناتامىن" دەيدٸ ول. Ult.kz تٸلشٸسٸ ەنشٸ-كومپوزيتورمەن سۇحباتتاسىپ, تىڭدارماندى ونىڭ شىعارماشىلىق ەلەمٸمەن جاقىنىراق تانىستىرۋدى ماقسات ەتتٸ.
– نازاربەك, جەلٸدە سٸز تۋرالى مەلٸمەت ٶتە از ەكەن. ٶزٸڭٸزدٸ تولىعىراق تانىستىرىپ ٶتەسٸز بە? قاي جاقتىڭ تۋماسىسىز? مۋزىكالىق بٸلٸمٸڭٸز تۋرالى ايتىپ ٶتسەڭٸز.
– مەن ٶزٸم نەگٸزٸ قاراعاندىنىڭ تۋماسىمىن. انام-ەكەم قارقارالى جاقتان بولعانىمەن, ٶزٸم قاراعاندىنىڭ اينالاسىندا, ٷش تٶبە اۋىلىندا دٷنيەگە كەلدٸم. 5-سىنىپتان باستاپ قاراعاندىداعى مامانداندىرىلعان مۋزىكا مەكتەپ-ينتەرناتىندا «دەستٷرلٸ ەن مەكتەبٸ» ماماندىعىندا وقىدىم. مەكتەپتەن كەيٸن الماتىداعى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتورييادا «دەستٷرلٸ ەن» ماماندىعى بويىنشا جوعارى بٸلٸم الدىم.
– سٸزدٸ كٶپتەگەن حيت ەندەردٸڭ اۆتورى رەتٸندە بٸلەمٸز. ەندەرٸڭٸز تەرەڭ ماعىنالى, فيلوسوفييالىق دەسە بولادى. ەننٸڭ سٶزدەرٸن ٶزٸڭٸز جازاسىز با? نەمەسە قاي اۆتورلارمەن جۇمىس ٸستەيسٸز?
– ەندەرٸمنٸڭ ەۋەنٸن دە, سٶزٸن دە ٶزٸم جازامىن. 2013 جىلى ٶنەر جولىنا ەندٸ كەلٸپ جاتقاندا, «قازاقستان داۋىسىنا» قاتىسىپ باستاعاندا «كٶڭٸل شٸركٸن» دەگەن ەنمەن شىققانمىن. ول ەننٸڭ اۆتورى سەكەن مۇساعاليەۆ. 2015 جىلدان باستاپ ەندەرٸمنٸڭ ەۋەنٸمەن قاتار, سٶزٸن دە جازا باستادىم. وسىلايشا ٶزٸمە ەڭ ىستىق «زاۋال» ەنٸ دٷنيەگە كەلدٸ. بۇل ەن مەنٸڭ اۆتورلىق قىر-سىرىمدى اشتى دەپ ويلايمىن. سودان كەيٸنگٸ «لاپىلدا», «ٷرەي» ەندەرٸمنٸڭ سٶزٸن ٶزٸم جازدىم. ەندەرٸم بۇل مەنٸڭ سىرىم, ٸشكٸ شەرٸم دەپ ايتسام بولادى. وسى ەۋەن, ەن جازۋ ارقىلى مەن شەرٸمدٸ تارقاتامىن.
– جۋىردا «تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ تانىمال مۋزىكاسى تۋرالى» دەگەن ەنتسيكلوپەدييالىق كٸتاپ جارىق كٶردٸ. كٶپتەگەن ەنشٸنٸڭ ەسٸمٸ ەندٸ كٸتاپقا. بٸراق سٸزدٸڭ ەسٸمٸڭٸز جوق ەكەنٸن بايقادىق. سٸزدٸ بۇل مەسەلە تولعاندىرمادى ما? لايىقتى باعالانباي جٷرمٸن دەگەن وي تۋىنداماي ما?
– جوق, ونداي مەسەلە تولعاندىرمايدى. مەن جەرتٶلەدە, ٶز ەلەمٸمدە ٶزٸممەن-ٶزٸم جٷرگەن اداممىن. ەشكٸممەن جارىسقىم كەلمەيدٸ. مەن عۇمىرىمدى مۋزىكاعا ارناعان اداممىن. اتاققۇمارلىق, بٸرەۋمەن جارىسۋ - ول ٶنەر بولمايتىن سيياقتى. وعان قاتتى قىزىعۋشىلىعىم جوق. «انا كٸتاپقا ەنبەي قالىپپىن, انا جەرگە نەگە شاقىرمادى» دەگەن وي مەنٸ تولعاندىرمايدى. جەرتٶلەدە مۋزىكامدى, ەنٸمدٸ جازامىن, جاياۋ جٷرەمٸن. ەنشٸلەرمەن دە اسا ارالاسپايمىن. ەۋەنمەن, ەنمەن سىرلاسقاندى ۇناتامىن.
2020 جىلى «ٶنەر قايراتكەرٸ» مە, سونداي بٸر اتاق بەرسەك دەپ ەدٸك دەپ بٸر رەت حابارلاستى. ٶزٸم باس تارتتىم. «جىن ۇرادى» دەگەن ەنٸمدەگٸدەي, بۇل اتاقتى بەرٸ الا بەرسە, ونىڭ نە مەنٸ قالادى? كٸتاپ اۆتورلارى مەن تۋرالى بٸلمەيتٸن شىعار, ودا تۇرعان ەشتەڭە جوق, بۇل مەنٸ تٸپتٸ قىنجىلتپايدى.
لايىقتى باعالانۋ تۋرالى, تىڭدارماندار ٶز باعاسىن بەرە جاتار. مەنٸڭ تىڭدارماندارىم ورىسشا ايتقاندا «تسەنيتەلدەر» عوي. مەنٸڭ ەنٸمدٸ 100 ادامنىڭ ٸشٸندە 2 ادام سٷيٸپ, تٷسٸنٸپ تىڭداسا مەن ٷشٸن سول دا باقىت. ماعان كەيدە "ەنٸڭٸزدەن مىناداي وي تٷيدٸم, سونى مەڭزەدٸڭٸز بە?" دەپ جازىپ جاتادى. سونداي پٸكٸرلەردٸڭ ٶزٸ ماعان جەتٸپ جاتىر. سوندىقتان لايىقتى باعالانباي جٷرمٸن دەگەن دە وي تۋىندامايدى. بەرٸ جاقسى, پوزيتيۆ, ەشكٸمگە ٶكپە-رەنٸشٸم جوق.
– سۇحباتتارىڭىزدىڭ بٸرٸندە توي ەنشٸلەرٸنە دەگەن رەنٸشٸڭٸز بايقالادى. «جەڭٸل-جەلپٸ ەندەرمەن جەڭٸل اقشا تابۋعا قۇمار» دەگەندەي وي ايتىپسىز. قالاي ويلايسىز, تويعا شىقپاي-اق, تەرەڭ ماعىنالى ەندەر ايتىپ, قازاقستاندا تابىستى بولۋعا بولا ما? سٸز ٶزٸڭٸز تويدا ەن ايتاسىز با?
– بٸزگە تويدىڭ ساحناسى مەن ٶنەر الاڭىن شاتاستىرىپ الماۋ كەرەك سيياقتى. سونىڭ ارا-جٸگٸن انىقتاپ, سەزەتٸن بولسا جاقسى بولار ەدٸ. ساحنانى تويدىڭ ەنشٸلەرٸ جاۋلاپ الدى دەسەم بولادى. تويدىڭ ەنٸ تويدا شىرقالۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. تويعا ادام نە ٷشٸن بارادى? كٶڭٸل كٶتەرۋ ٷشٸن بارادى. ٶزٸم دە تويعا بارعاندا توي ەندەرٸنە بيلەيمٸن. ال ساحناعا كەلگەندە, كەشكە كەلگەندە ەدەمٸ ەۋەن, ەستٸ, ساپالى, سانالى دٷنيە تىڭداعىم كەلەدٸ. بٸزدٸڭ ساحنا تويعا اينالىپ كەتكەن سيياقتى. بۇل مەنٸڭ جەكە پٸكٸرٸم.
تەرەڭ, ماعىنالى ەندەر ورىنداپ, قازاقستاندا تابىستى بولۋ ەلٸ دە قيىن. ٶنەرگە عاشىق, ارتىنان ەستٸ, ساپالى دٷنيە قالدىرۋدى ويلاعان ادام سول مۋزىكاسىمەن باي عوي. توي ەندەرٸن ورىنداۋ دا كەيبٸرەۋٸنە ۇناۋى مٷمكٸن. بٸراق بٸز ارا-جٸگٸن اجىراتىپ وتىرساق, نۇر ٷستٸنە نۇر.
مەن دە اراسىندا تويعا شىعىپ تۇرامىن. مەن نەگٸزٸ بالا كەزدەن تويدا جٷرگەن اداممىن. 4-5 سىنىپتان دومبىرامدى ارقالاپ تويعا شىعاتىنمىن. العاشقى گونورارىم 1500 تەڭگە بولاتىن. 2013 جىلعا دەيٸن تويعا شىعىپ جٷرٸپ, سوسىن بەسەڭدەتتٸم. قازٸر تولىعىمەن شىعارماشىلىقپەن اينالىسىپ جٷرگەندٸكتەن, تاڭداپ بارامىن تويعا. ٶنەرٸڭدٸ تٷسٸنەتٸن, باعالاي الاتىن ادامدار بولسا بارامىن جەنە كٶبٸنە دومبىرامەن ەندەر ورىندايمىن. سوسىن بيلەتۋ ٷشٸن «لاپىلدا», «كٶڭٸل شٸركٸن» ەندەرٸمدٸ ورىندايمىن. قازٸر مەن تويدان ەمەس, كٶبٸنە كينويندۋسترييادان نەپاقا تاۋىپ جٷرمٸن. كينوكومپوزيتورمىن دەسەم بولادى. قازٸر وتاندىق فيلمدەر عانا ەمەس, شەتەلدٸك تۋىندىلارعا دا ەۋەن جازامىن. نەگٸزگٸ تابىسىم سول.
– «جۇلدىزدى جەكپە-جەككە» دەستٷرلٸ ەندەردٸ وسىلاي دا شىرقاۋعا بولادى» دەگەندٸ دەلەلدەۋ ٷشٸن باردىم دەپسٸز. ەدٸلقازىلار القاسىنا رەنٸشٸڭٸز بارىن دا جەتكٸزدٸڭٸز. بٸراق 4 جىلدان كەيٸن «جۇلدىزدى جۇپقا» قاتىستىڭىز. بۇل جوباعا قانداي ماقساتپەن باردىڭىز? نەتيجەسٸ كٶڭٸلٸڭٸزدەن شىقتى ما?
– نەگٸزٸ «جۇلدىزدى جەكپە-جەكتەن» ٶزٸم لەززات العان ەدٸم. سەبەبٸ بۇعان دەيٸن داۋىسىمدى جوعالتىپ الىپ, كٶپ جىل ساحنادان شەتتەپ قالعان بولاتىنمىن. سٶيتٸپ, وسى جوباعا قاتىسقانىمنان راحاتتاندىم. يە, ەدٸلقازىلارعا رەنٸشٸم بولىپ, بٸر سۇحباتتا ەموتسييامەن ايتىپ تاستاپپىن. بٸراق ونىڭ بەرٸ ارتتا قالدى, قازٸر ەشكٸمگە رەنٸشٸم جوق. مەن تەك ٶزٸمدٸ تٷزەۋٸم كەرەك, سونى تٷسٸندٸم. باسقالار اياقتان شالسا دا, رەنٸشٸم بولماۋى كەرەك. تەرٸس پٸكٸر, اياقتان شالۋ دەگەننٸڭ بەرٸن ەلەمەي, ٶزٸممەن عانا جۇمىس ٸستەۋٸم كەرەك. «جىن ۇرادى» ەنٸمدە ايتقانداي, كەرەكسٸز ويمەن ميىمدى بىلعاعىم كەلمەيدٸ. قازٸر ۋاقىتتى كەرٸ اينالدىرسا, سول سۇحباتتا سەل جۇمساقتاۋ ايتار ما ەدٸم.
«جۇلدىزدى جۇپ» مەن ٷشٸن دەمالىس بولدى. كەيٸنگٸ كەزدە كينويندۋستريياعا قاتتى كەتٸپ قالعان ەدٸم, وسى جوبا ارقىلى ساحناعا قايتا ورالىپ, ەن ايتىپ, شىعارماشىلىعىمدى قولعا الدىم. جوبا ٶتە ۇنادى, تانىمايتىن ەنشٸلەرمەن تانىسىپ, ارقا-جارقا بولدىق. سوڭىنا دەيٸن بارماساق تا, ارشات ەكەۋمٸز ساحنادا ٶمٸر سٷردٸك. ەكەۋمٸزدە دە فينالعا جەتەيٸك دەگەن وي بولعان جوق, ساحناعا شىعىپ راحاتتانامىز, شوۋ جازايمىز, كٶرەرمەنگە كٶڭٸل كٷي سىيلايمىز دەگەن ماقسات بولدى. ەرينە, فينالعا جەتسەك تە جاقسى بولار ەدٸ, بٸراق ەندٸ وسى نەتيجە دە جامان ەمەس. بەرٸ ۇنادى ماعان. «جۇلدىزدى جۇپ» كەزٸندە ٶزٸمە باسقا قىرىمنان قاراي باستادىم, ٶزٸمدەگٸ قاتەلٸكتەردٸ كٶردٸم, ٶزٸم ٷشٸن كٶپ نەرسە تٷسٸندٸم. ۇيىمداستىرۋشىلارعا دا, كٶرەرمەنگە دە كٶپ راقمەتٸمدٸ ايتامىن.
– بٸراز جىل «داۋىسىمدى جوعالتىپ, ساحناعا شىعا الماي قالدىم» دەپسٸز. وسى جىلداردا كٷيزەلٸسكە تٷسكەن كەزٸڭٸز بولدى ما? قالاي شىقتىڭىز? بۇل كٷرەستە مۋزىكا سٸزگە قالاي كٶمەكتەستٸ?
– يە, داۋىسىمدى جوعالتىپ, كٷيزەلٸسكە تٷسكەنٸم بار. جاتار الدىندا كٶزٸمە جاس الىپ, «وسىمەن ەندٸ بەرٸ بٸتتٸ مە» دەپ كٷيزەلگەن كەزٸم بولدى. ٶيتكەنٸ مەنٸڭ نەگٸزگٸ اسپابىم – داۋىسىم ەكەنٸن تٷسٸندٸم سول كەزدە. بٸراق قازٸر كٷيزەلٸستەن ٶزٸمدٸ الشاق ۇستايمىن. كٷيزەلٸسكە ۋاقىت جوعالتقىم كەلمەيدٸ. كٶڭٸل كٷيٸم تٷسٸپ بارا جاتسا ٶزٸمدٸ جۇمىسقا ارنايمىن, قولىمدى بوس قىلدىرمايمىن. ەشتەڭەگە ۋاقىت بولمايتىنداي, جۇمىسقا باسىممەن كٸرٸپ كەتەمٸن. مۋزىكا ەردايىم جانىما ەم.
– «Tiri» دەگەن ەنٸڭٸز پسيحولوگيياداعى بالا بەينەگە ارنالعان دەپسٸز. «لاپىلدا» دەگەن ەنٸڭٸز پوزيتيۆكە جەتەلەيتٸن زاماناۋي تاماشا ەندەردٸڭ بٸرٸ. پسيحولوگييالىق تاعى قانداي مەسەلەلەردٸ كٶتەرگٸڭٸز كەلەدٸ? وتان تۋرالى ەندەر جازۋ ويىڭىزدا جوق پا? ماحاببات تۋرالى ەندەرٸڭٸز از ەكەنٸن بايقادىق...
– «Tiri» دەگەن ەن پسيحولوگيياداعى بالا بەينەگە ەمەس, ول ٸشتەگٸ تٷبٸر, ٶزەك, رۋحاني دٷنيە. ٸشٸمدەگٸ بالا بەينەنٸ وياتۋ دەۋگە بولادى. بالا بەينە كٸرشٸكسٸز بولادى عوي, تازا, پەك. سول بالا بەينەنٸ وياتۋ. جەنە بۇل جەردە ٶزەك جايلى ايتىلادى. جالپى پسيحودەليكا ماعان قىزىق تاقىرىپ. ەۋەننٸڭ ٶزٸندە استارلى بٸر ەڭگٸمە بولادى. «نەسٸنە» دەگەن ەنٸم بار, ودا ەكٸ-اق جول, ونى كٶبٸ تٷسٸنبەيدٸ, بٸراق ول جەردە ەۋەن «سٶيلەپ تۇرادى». بٸر ينسترۋمەنت سٶيلەپ جاتادى, باسقا ينسترۋمەنت جاۋاپ بەرٸپ جاتۋى مٷمكٸن. مەن «تريپتيح» دەگەن البوم دايىنداپ جاتىرمىن. ٸشٸنە ٷش ەن كٸرەتٸن بولادى, ادامنىڭ ٷش كٷيٸ تۋرالى. نەگٸزٸ ٷش ەن دە دايىن, بٸراق ەلٸ ۋاقىتى كەلمەگەن سيياقتى. وسى جىلدىڭ اياعىندا نەمەسە كەلەسٸ جىلى شىعارعىم كەلەدٸ. سەبەبٸ تىندارمان دا دايىن بولۋى كەرەك سيياقتى. شىعارماشىلىعىمدا ەرەكشە ورىن الاتىن ٷش ەن بولايىن دەپ تۇر. جانىمدى سالىپ جازعان ٷش ەن. بٸراق ول كٶپشٸلٸككە ارنالماعان مۋزىكا. ەكٸنٸڭ بٸرٸ تٷسٸنبەيتٸن سيياقتى. بٸراق ونى جازىپ جاتقاندا جانىم راحاتتاندى. شىققان سوڭ باعاسىن بەرەرسٸزدەر.
وتان تۋرالى ەندەر جازۋ ويدا بار. 2023 جىلى پاريجگە بارىپ كەلگەن سوڭ ەلٸمە دەگەن كٶزقاراسىم ٶزگەردٸ. قازٸر سول تۋرالى ويلاپ جٷرمٸن, بٸراق باسقاشا بەرگٸم كەلٸپ جٷر, ٶزٸمنٸڭ راكۋرسىمنان ۇسىنسام دەيمٸن.
ماحاببات تۋرالى ەندەرٸم از. سەبەبٸ عاشىق بولعان كەزٸم از. جٷرگەن قىزىم دا از. شىن سەزٸنٸپ جازعان بٸر ەندەرٸم بار. بەلكٸم بيىل ۇسىنىپ قالارمىن وسى تاقىرىپتا.
سۇحباتتاسقان انارا باۋىرجانقىزى
