Árbir týyndysynda tereń oi men erekshe filosofiia baiqalatyn Nazarbek Orazbekovtyń ánderi tyńdaýshyny beijai qaldyrmaidy. "Zaýal", "Lapylda", "Jyn urady" syndy shyǵarmalary qazaq mýzykasynyń altyn qorynan laiyqty oryn alary sózsiz. Degenmen, ánderdiń avtory ári oryndaýshysy óz shyǵarmashylyǵynan úlken dańq kútpei, qarapaiymdylyǵyn saqtaidy. "Jertólede mýzyka jazyp, óz álemimde júre berýdi unatamyn" deidi ol. Ult.kz tilshisi ánshi-kompozitormen suhbattasyp, tyńdarmandy onyń shyǵarmashylyq álemimen jaqynyraq tanystyrýdy maqsat etti.
– Nazarbek, jelide siz týraly málimet óte az eken. Ózińizdi tolyǵyraq tanystyryp ótesiz be? Qai jaqtyń týmasysyz? Mýzykalyq bilimińiz týraly aityp ótseńiz.
– Men ózim negizi Qaraǵandynyń týmasymyn. Anam-ákem Qarqaraly jaqtan bolǵanymen, ózim Qaraǵandynyń ainalasynda, Úsh tóbe aýylynda dúniege keldim. 5-synyptan bastap Qaraǵandydaǵy mamandandyrylǵan mýzyka mektep-internatynda «Dástúrli án mektebi» mamandyǵynda oqydym. Mektepten keiin Almatydaǵy Qurmanǵazy atyndaǵy konservatoriiada «Dástúrli án» mamandyǵy boiynsha joǵary bilim aldym.
– Sizdi kóptegen hit ánderdiń avtory retinde bilemiz. Ánderińiz tereń maǵynaly, filosofiialyq dese bolady. Ánniń sózderin ózińiz jazasyz ba? Nemese qai avtorlarmen jumys isteisiz?
– Ánderimniń áýenin de, sózin de ózim jazamyn. 2013 jyly óner jolyna endi kelip jatqanda, «Qazaqstan daýysyna» qatysyp bastaǵanda «Kóńil shirkin» degen ánmen shyqqanmyn. Ol ánniń avtory Sáken Musaǵaliev. 2015 jyldan bastap ánderimniń áýenimen qatar, sózin de jaza bastadym. Osylaisha ózime eń ystyq «Zaýal» áni dúniege keldi. Bul án meniń avtorlyq qyr-syrymdy ashty dep oilaimyn. Sodan keiingi «Lapylda», «Úrei» ánderimniń sózin ózim jazdym. Ánderim bul meniń syrym, ishki sherim dep aitsam bolady. Osy áýen, án jazý arqyly men sherimdi tarqatamyn.
– Jýyrda «Táýelsiz Qazaqstannyń tanymal mýzykasy týraly» degen entsiklopediialyq kitap jaryq kórdi. Kóptegen ánshiniń esimi endi kitapqa. Biraq sizdiń esimińiz joq ekenin baiqadyq. Sizdi bul másele tolǵandyrmady ma? Laiyqty baǵalanbai júrmin degen oi týyndamai ma?
– Joq, ondai másele tolǵandyrmaidy. Men jertólede, óz álemimde ózimmen-ózim júrgen adammyn. Eshkimmen jarysqym kelmeidi. Men ǵumyrymdy mýzykaǵa arnaǵan adammyn. Ataqqumarlyq, bireýmen jarysý - ol óner bolmaityn siiaqty. Oǵan qatty qyzyǵýshylyǵym joq. «Ana kitapqa enbei qalyppyn, ana jerge nege shaqyrmady» degen oi meni tolǵandyrmaidy. Jertólede mýzykamdy, ánimdi jazamyn, jaiaý júremin. Ánshilermen de asa aralaspaimyn. Áýenmen, ánmen syrlasqandy unatamyn.
2020 jyly «Óner qairatkeri» me, sondai bir ataq bersek dep edik dep bir ret habarlasty. Ózim bas tarttym. «Jyn urady» degen ánimdegidei, bul ataqty bári ala berse, onyń ne máni qalady? Kitap avtorlary men týraly bilmeitin shyǵar, oda turǵan eshteńe joq, bul meni tipti qynjyltpaidy.
Laiyqty baǵalaný týraly, tyńdarmandar óz baǵasyn bere jatar. Meniń tyńdarmandarym oryssha aitqanda «tsenitelder» ǵoi. Meniń ánimdi 100 adamnyń ishinde 2 adam súiip, túsinip tyńdasa men úshin sol da baqyt. Maǵan keide "Ánińizden mynadai oi túidim, sony meńzedińiz be?" dep jazyp jatady. Sondai pikirlerdiń ózi maǵan jetip jatyr. Sondyqtan laiyqty baǵalanbai júrmin degen de oi týyndamaidy. Bári jaqsy, pozitiv, eshkimge ókpe-renishim joq.
– Suhbattaryńyzdyń birinde toi ánshilerine degen renishińiz baiqalady. «Jeńil-jelpi ándermen jeńil aqsha tabýǵa qumar» degendei oi aitypsyz. Qalai oilaisyz, toiǵa shyqpai-aq, tereń maǵynaly ánder aityp, Qazaqstanda tabysty bolýǵa bola ma? Siz ózińiz toida án aitasyz ba?
– Bizge toidyń sahnasy men óner alańyn shatastyryp almaý kerek siiaqty. Sonyń ara-jigin anyqtap, sezetin bolsa jaqsy bolar edi. Sahnany toidyń ánshileri jaýlap aldy desem bolady. Toidyń áni toida shyrqalýy kerek dep esepteimin. Toiǵa adam ne úshin barady? Kóńil kóterý úshin barady. Ózim de toiǵa barǵanda toi ánderine bileimin. Al sahnaǵa kelgende, keshke kelgende ádemi áýen, esti, sapaly, sanaly dúnie tyńdaǵym keledi. Bizdiń sahna toiǵa ainalyp ketken siiaqty. Bul meniń jeke pikirim.
Tereń, maǵynaly ánder oryndap, Qazaqstanda tabysty bolý áli de qiyn. Ónerge ǵashyq, artynan esti, sapaly dúnie qaldyrýdy oilaǵan adam sol mýzykasymen bai ǵoi. Toi ánderin oryndaý da keibireýine unaýy múmkin. Biraq biz ara-jigin ajyratyp otyrsaq, nur ústine nur.
Men de arasynda toiǵa shyǵyp turamyn. Men negizi bala kezden toida júrgen adammyn. 4-5 synyptan dombyramdy arqalap toiǵa shyǵatynmyn. Alǵashqy gonorarym 1500 teńge bolatyn. 2013 jylǵa deiin toiǵa shyǵyp júrip, sosyn báseńdettim. Qazir tolyǵymen shyǵarmashylyqpen ainalysyp júrgendikten, tańdap baramyn toiǵa. Ónerińdi túsinetin, baǵalai alatyn adamdar bolsa baramyn jáne kóbine dombyramen ánder oryndaimyn. Sosyn biletý úshin «Lapylda», «Kóńil shirkin» ánderimdi oryndaimyn. Qazir men toidan emes, kóbine kinoindýstriiadan nápaqa taýyp júrmin. Kinokompozitormyn desem bolady. Qazir otandyq filmder ǵana emes, sheteldik týyndylarǵa da áýen jazamyn. Negizgi tabysym sol.
– «Juldyzdy jekpe-jekke» dástúrli ánderdi osylai da shyrqaýǵa bolady» degendi dáleldeý úshin bardym depsiz. Ádilqazylar alqasyna renishińiz baryn da jetkizdińiz. Biraq 4 jyldan keiin «Juldyzdy jupqa» qatystyńyz. Bul jobaǵa qandai maqsatpen bardyńyz? Nátijesi kóńilińizden shyqty ma?
– Negizi «Juldyzdy jekpe-jekten» ózim lázzat alǵan edim. Sebebi buǵan deiin daýysymdy joǵaltyp alyp, kóp jyl sahnadan shettep qalǵan bolatynmyn. Sóitip, osy jobaǵa qatysqanymnan rahattandym. Iá, ádilqazylarǵa renishim bolyp, bir suhbatta emotsiiamen aityp tastappyn. Biraq onyń bári artta qaldy, qazir eshkimge renishim joq. Men tek ózimdi túzeýim kerek, sony túsindim. Basqalar aiaqtan shalsa da, renishim bolmaýy kerek. Teris pikir, aiaqtan shalý degenniń bárin elemei, ózimmen ǵana jumys isteýim kerek. «Jyn urady» ánimde aitqandai, kereksiz oimen miymdy bylǵaǵym kelmeidi. Qazir ýaqytty keri ainaldyrsa, sol suhbatta sál jumsaqtaý aitar ma edim.
«Juldyzdy jup» men úshin demalys boldy. Keiingi kezde kinoindýstriiaǵa qatty ketip qalǵan edim, osy joba arqyly sahnaǵa qaita oralyp, án aityp, shyǵarmashylyǵymdy qolǵa aldym. Joba óte unady, tanymaityn ánshilermen tanysyp, arqa-jarqa boldyq. Sońyna deiin barmasaq ta, Arshat ekeýmiz sahnada ómir súrdik. Ekeýmizde de finalǵa jeteiik degen oi bolǵan joq, sahnaǵa shyǵyp rahattanamyz, shoý jazaimyz, kórermenge kóńil kúi syilaimyz degen maqsat boldy. Árine, finalǵa jetsek te jaqsy bolar edi, biraq endi osy nátije de jaman emes. Bári unady maǵan. «Juldyzdy jup» kezinde ózime basqa qyrymnan qarai bastadym, ózimdegi qatelikterdi kórdim, ózim úshin kóp nárse túsindim. Uiymdastyrýshylarǵa da, kórermenge de kóp raqmetimdi aitamyn.
– Biraz jyl «daýysymdy joǵaltyp, sahnaǵa shyǵa almai qaldym» depsiz. Osy jyldarda kúizeliske túsken kezińiz boldy ma? Qalai shyqtyńyz? Bul kúreste mýzyka sizge qalai kómektesti?
– Iá, daýysymdy joǵaltyp, kúizeliske túskenim bar. Jatar aldynda kózime jas alyp, «Osymen endi bári bitti me» dep kúizelgen kezim boldy. Óitkeni meniń negizgi aspabym – daýysym ekenin túsindim sol kezde. Biraq qazir kúizelisten ózimdi alshaq ustaimyn. Kúizeliske ýaqyt joǵaltqym kelmeidi. Kóńil kúiim túsip bara jatsa ózimdi jumysqa arnaimyn, qolymdy bos qyldyrmaimyn. Eshteńege ýaqyt bolmaityndai, jumysqa basymmen kirip ketemin. Mýzyka árdaiym janyma em.
– «Tiri» degen ánińiz psihologiiadaǵy bala beinege arnalǵan depsiz. «Lapylda» degen ánińiz pozitivke jeteleitin zamanaýi tamasha ánderdiń biri. Psihologiialyq taǵy qandai máselelerdi kótergińiz keledi? Otan týraly ánder jazý oiyńyzda joq pa? Mahabbat týraly ánderińiz az ekenin baiqadyq...
– «Tiri» degen án psihologiiadaǵy bala beinege emes, ol ishtegi túbir, ózek, rýhani dúnie. Ishimdegi bala beineni oiatý deýge bolady. Bala beine kirshiksiz bolady ǵoi, taza, pák. Sol bala beineni oiatý. Jáne bul jerde ózek jaily aitylady. Jalpy psihodelika maǵan qyzyq taqyryp. Áýenniń ózinde astarly bir áńgime bolady. «Nesine» degen ánim bar, oda eki-aq jol, ony kóbi túsinbeidi, biraq ol jerde áýen «sóilep turady». Bir instrýment sóilep jatady, basqa instrýment jaýap berip jatýy múmkin. Men «Triptih» degen albom daiyndap jatyrmyn. Ishine úsh án kiretin bolady, adamnyń úsh kúii týraly. Negizi úsh án de daiyn, biraq áli ýaqyty kelmegen siiaqty. Osy jyldyń aiaǵynda nemese kelesi jyly shyǵarǵym keledi. Sebebi tyndarman da daiyn bolýy kerek siiaqty. Shyǵarmashylyǵymda erekshe oryn alatyn úsh án bolaiyn dep tur. Janymdy salyp jazǵan úsh án. Biraq ol kópshilikke arnalmaǵan mýzyka. Ekiniń biri túsinbeitin siiaqty. Biraq ony jazyp jatqanda janym rahattandy. Shyqqan soń baǵasyn berersizder.
Otan týraly ánder jazý oida bar. 2023 jyly Parijge baryp kelgen soń elime degen kózqarasym ózgerdi. Qazir sol týraly oilap júrmin, biraq basqasha bergim kelip júr, ózimniń rakýrsymnan usynsam deimin.
Mahabbat týraly ánderim az. Sebebi ǵashyq bolǵan kezim az. Júrgen qyzym da az. Shyn sezinip jazǵan bir ánderim bar. Bálkim biyl usynyp qalarmyn osy taqyrypta.
Suhbattasqan Anara Baýyrjanqyzy
