فوتو: dknews.kz
ناۋرىز – قازاق حالقى ٷشٸن تەك كٶكتەم مەرەكەسٸ عانا ەمەس, جاڭارۋ مەن جاقسىلىقتىڭ باستاۋى سانالاتىن ەرەكشە كٷن. بۇل كٷنٸ ادامدار بٸر-بٸرٸنە اق تٸلەكتەر ايتىپ, ٷلكەندەردەن باتا الادى. قازاق قوعامىندا باتا – ٸزگٸ نيەت پەن رۋحاني تەربيەنٸڭ بەلگٸسٸ. ەسٸرەسە ناۋرىز مەرەكەسٸندە ايتىلاتىن باتانىڭ ورنى بٶلەك. ەتنوگرافييالىق دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, «ناۋرىز باتا» قازاقتىڭ كٶنە دەستٷرلەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى.ەتنوگرافييالىق ەڭبەكتەردە ناۋرىز كٷنٸ اۋىل ادامدارى بٸر-بٸرٸنٸڭ ٷيٸنە قوناققا بارىپ, مەرەكەلٸك داستارحان باسىندا جينالعانى ايتىلادى. سول كەزدە اۋىلدىڭ قادٸرلٸ اقساقالدارى نەمەسە شەشەن قارييالارى باتا بەرگەن. بۇل باتا تەك بٸر ادامعا عانا ەمەس, بٷكٸل اۋىلعا, ەل-جۇرتقا ارنالاتىن بولعان. حالىق سەنٸمٸندە اقساقالدىڭ باتاسى – بەرەكە مەن ىرىس ەكەلەتٸن قاسيەتتٸ تٸلەك.
زەرتتەۋشٸلەردٸڭ ايتۋىنشا, ناۋرىز مەرەكەسٸندە بەرٸلەتٸن باتانىڭ مازمۇنى كٶبٸنە ەلدٸڭ اماندىعىن, جەردٸڭ بەرەكەسٸن, مالدىڭ كٶبەيۋٸن تٸلەۋگە باعىتتالعان. Stud.kz سايتىنداعى ەتنوگرافييالىق دەرەكتەردە ناۋرىز باتاسىنىڭ ٷلگٸسٸ رەتٸندە مىناداي سٶزدەر كەلتٸرٸلەدٸ:
«ٶركەنٸڭ ٶسسٸن!
ەر كٷنٸڭ ناۋرىز كٷنٸندەي بەرەكەلٸ بولسىن!
ۇلىڭ وڭعا, قىزىڭ قىرعا قونسىن!
ايىڭ تۋسىن وڭىنان,
جۇلدىزىڭ تۋسىن سولىڭنان!
باق بەرسٸن, قىدىر دارىسىن!»
بۇل باتادا قازاق حالقىنىڭ دٷنيەتانىمى ايقىن كٶرٸنەدٸ. ياعني ادامنىڭ ٶمٸرٸ بەرەكەلٸ بولىپ, بالالارى ٶسٸپ-ٶنسٸن, جولى اشىق بولسىن دەگەن ٸزگٸ نيەت جاتىر. سونىمەن قاتار «قىدىر دارىسىن» دەگەن تٸلەك تە جيٸ ايتىلادى. حالىق نانىمىندا قىدىر اتا – جاقسىلىق پەن بەرەكەنٸڭ سيمۆولى. ناۋرىز تٷنٸ ەل ارالاپ, ادامدارعا قۇت-بەرەكە دارىتادى دەگەن سەنٸم بار.
فولكلورلىق جەنە تاريحي دەرەكتەردە ناۋرىزداعى باتا دەستٷرٸ تۋرالى كٶپتەگەن مەلٸمەتتەر كەزدەسەدٸ. قازاقتىڭ بەلگٸلٸ فولكلور جيناۋشىسى مەشھٷر-جٷسٸپ كٶپەيۇلى دا ٶز جازبالارىندا ناۋرىز مەرەكەسٸندە حالىقتىڭ جينالىپ, ٷلكەندەردەن باتا العانىن اتاپ ٶتكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل كٷنٸ ايتىلعان ەربٸر جاقسى تٸلەك حالىق ٷشٸن ەرەكشە مەنگە يە بولعان. باتادان كەيٸن جينالعان جۇرت «ەۋمين» دەپ قابىلداپ, اقساقالدىڭ تٸلەگٸن قوشتاعان.
باتا بەرۋ دەستٷرٸ قازاق قوعامىندا تەك دٸني نەمەسە رەسٸمدٸك ماعىنامەن شەكتەلمەيدٸ. ول – تەربيەلٸك مەنٸ بار رۋحاني قۇندىلىق. ٷلكەننٸڭ باتاسىن الۋ – جاس ۇرپاققا ٶنەگە, ٷلكەنگە قۇرمەت كٶرسەتۋ مەدەنيەتٸنٸڭ كٶرٸنٸسٸ. سوندىقتان ناۋرىز مەرەكەسٸندە باتا الۋ حالىق ٷشٸن ٷلكەن مەرتەبە سانالعان.
ناۋرىز باتاسىنىڭ تاعى بٸر ەرەكشەلٸگٸ – ونىڭ مازمۇنىندا بٸرلٸك پەن تاتۋلىققا ٷندەيتٸن سٶزدەردٸڭ كٶپ بولۋى. قازاق حالقى بۇل مەرەكەنٸ «ۇلىستىڭ ۇلى كٷنٸ» دەپ اتاعان. «ۇلىس» سٶزٸ حالىق, ەل دەگەن ماعىنانى بٸلدٸرەدٸ. ياعني بۇل مەرەكە بٷكٸل ەلدٸڭ ورتاق قۋانىشى سانالعان. سوندىقتان باتالاردا «ەل امان بولسىن», «جەرٸمٸزگە بەرەكە ورناسىن», «جۇرت تىنىش بولسىن» دەگەن تٸلەكتەر جيٸ كەزدەسەدٸ.
ەرتەدە ناۋرىز مەرەكەسٸندە اۋىل ادامدارى رەنٸشتەرٸن ۇمىتىپ, تاتۋلاسۋعا تىرىسقان. اراز ادامدار بٸر-بٸرٸمەن قول الىسىپ, جاڭا جىلدى تازا كٶڭٸلمەن قارسى العان. مۇنداي كەزدە اقساقالداردىڭ باتاسى ادامداردى بٸرلٸككە شاقىراتىن رۋحاني كٷشكە اينالعان.
بٷگٸندە ناۋرىز مەرەكەسٸن تويلاۋ دەستٷرٸ جاڭارىپ, تٷرلٸ مەدەني شارالارمەن تولىقتى. دەگەنمەن, باتا بەرۋ دەستٷرٸ ٶزٸنٸڭ ماڭىزىن جوعالتقان جوق. قاي ٶڭٸردە بولماسىن مەرەكەلٸك داستارحان باسىندا ٷلكەندەر جاستارعا اق باتاسىن بەرٸپ جاتادى. بۇل – عاسىرلار بويى ساقتالىپ كەلە جاتقان ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ بەلگٸسٸ.
قازاق حالقى ٷشٸن باتا – تەك سٶز ەمەس, ول – نيەت, تٸلەك, رۋحاني قۋات. ال ناۋرىز كٷنٸ ايتىلعان باتا حالىق تٷسٸنٸگٸندە ەرەكشە قاسيەتتٸ سانالعان. سەبەبٸ دەل وسى كٷنٸ ايتىلعان اق تٸلەكتەر جاڭا جىلدىڭ العاشقى يگٸ سٶزٸ رەتٸندە قابىلدانعان.
سوندىقتان ناۋرىز مەرەكەسٸندە باتا بەرۋ دەستٷرٸ – قازاق حالقىنىڭ مەدەنيەتٸ مەن دٷنيەتانىمىن ايقىندايتىن ماڭىزدى مۇرالاردىڭ بٸرٸ. ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ كەلە جاتقان بۇل دەستٷر حالقىمىزدىڭ رۋحاني بايلىعى رەتٸندە ەلٸ دە ٶمٸر سٷرە بەرەدٸ.
