فوتو: ەكولوگييا مينيسترلٸگٸ
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە قىس مەزگٸلٸندە كيٸكتەردٸڭ ەلدٸ مەكەندەرگە كٸرگەن سەتتەرٸ تٷسٸرٸلگەن بەينەجازبالار تارالۋدا. وسىعان بايلانىستى تيٸستٸ كوميتەت جاعدايعا تٷسٸنٸكتەمە بەردٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
ۆەدومستۆو مەلٸمەتٸنشە, قىسقى كەزەڭدە جەكەلەگەن ٶڭٸرلەردە كيٸكتەردٸڭ ٶلۋ جاعدايلارى جەنە ولاردىڭ ەلدٸ مەكەندەرگە ۋاقىتشا جاقىنداۋى تٸركەلەدٸ. ماماندار بۇل قۇبىلىستار تابيعي پروتسەسس ەكەنٸن جەنە بٸرقاتار تابيعي فاكتورلارعا بايلانىستى بولاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
كيٸك – اۋا رايى مەن ازىق قورىنىڭ ٶزگەرۋٸنە ٶتە سەزٸمتال قونىس اۋداراتىن جانۋار. قاتتى اياز, قالىڭ قار, سونداي-اق توپىراق بەتٸندە مۇز قابىعىنىڭ (جۇت) پايدا بولۋى كەزٸندە جانۋارلاردىڭ جايىلىمعا قولجەتٸمدٸلٸگٸ شەكتەلەدٸ. وسىنداي جاعدايدا ەلسٸرەگەن داراقتار دەستٷرلٸ كٶشٸ-قون باعىتىنان اۋىتقىپ, قولايلى ورتا مەن ازىق ٸزدەپ ەلدٸ مەكەندەرگە جاقىنداۋى مٷمكٸن. بۇل — مەجبٷرلٸ مٸنەز-قۇلىق جەنە تابيعي جاعدايلارمەن بايلانىستى.
قازاقستاندىق بيوەرتٷرلٸلٸكتٸ ساقتاۋ قاۋىمداستىعىنىڭ عىلىم جٶنٸندەگٸ ديرەكتورى سەرگەي سكليارەنكو قىستا كيٸكتەر ٷشٸن ەڭ قاۋٸپتٸ كەزەڭ — جۇت ەكەنٸن ايتادى. ونىڭ سٶزٸنشە, قار بەتٸندە مۇز قاباتى پايدا بولعاندا جانۋارلار شٶپكە جەتە المايدى, ال قوسىمشا ازىق بەرۋ تەجٸريبەسٸ ايتارلىقتاي نەتيجە بەرمەيدٸ. كەڭەس كەزەڭٸندە كيٸكتەردٸ ۇشاقتان ازىقتاندىرۋعا تالپىنىستار جاسالعانىمەن, جانۋارلاردىڭ ٷزدٸكسٸز قوزعالىستا بولۋىنا بايلانىستى بۇل شارا تيٸمسٸز بولعان.
عىلىمي دەرەكتەرگە سەيكەس, قولايلى قىستا اتالىق كيٸكتەردٸڭ تابيعي ٶلٸمٸ 5–10% شاماسىندا بولسا, قاتال قىس جاعدايىندا بۇل كٶرسەتكٸش 50–70%-عا دەيٸن جەتۋٸ مٷمكٸن. «جٷگٸرۋ كەزەڭٸنەن» كەيٸن اتالىقتاردىڭ تەك 5–7%-ى كٶكتەمگە دەيٸن جەتەدٸ. پوپۋلياتسييا سانى شامامەن 2 ملن باسقا جەتكەن جاعدايدا, اتالىقتاردىڭ ٷلەسٸ 20% بولسا, قىس باسىندا ولاردىڭ سانى 400 مىڭعا جۋىقتايدى. دەمەك, تابيعي ٶلٸم-جٸتٸمنٸڭ ٶزٸ ونداعان مىڭ باسقا جەتۋٸ ىقتيمال.
ماماندار قىس مەزگٸلٸندە كيٸكتەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸ تابيعي تٷردە قىرىلاتىنىن, الايدا بۇل دالا ەكوجٷيەسٸنٸڭ زاڭدى ٷدەرٸسٸ ەكەنٸن ايتادى. ٶلەكسەلەر تٷلكٸ, قارساق, جىرتقىش قۇستار مەن ٶزگە دە جانۋارلار ٷشٸن ازىق كٶزٸنە اينالىپ, زات پەن ەنەرگييا اينالىمىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ رەتٸندە ەكوجٷيەدەگٸ تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋعا ىقپال ەتەدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا جاعداي تۇراقتى جەنە كوميتەتتٸڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا. عىلىمي ۇيىمدارمەن بٸرلەسٸپ, كيٸكتەردٸڭ جاي-كٷيٸنە كٷندەلٸكتٸ مونيتورينگ جٷرگٸزٸلٸپ, ولاردىڭ كٶشٸ-قونىنا ەسەر ەتەتٸن فاكتورلار ساراپتالۋدا.
