فوتو: تۋريزم جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ
بيىلعى اتىراۋدا ٶتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنت تٸلٸمٸزدٸڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتە تٷسۋ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ باستى باعىتى بولىپ قالا بەرەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. بۇعان قوسا, كٸتاپحانا ٸسٸن ٶركەندەتۋگە بەي-جاي قاراۋعا بولمايتىنىن اتاپ ٶتٸپ, كٶپ ۇزاماي الماتى مەن استانادا تەۋلٸك بويى جۇمىس ٸستەيتٸن زاماناۋي كٸتاپحانالار بوي كٶتەرەتٸنٸن جەتكٸزدٸ.قازٸر قازاقستاننىڭ جەتٸ تومنان تۇراتىن جاڭا اكادەمييالىق تاريحىن جازۋ جۇمىستارى جٷيەلٸ جٷرٸپ جاتىر. بۇل ٸسكە 250 عالىم, ونىڭ ٸشٸندە 60 شەتەلدٸك مامان اتسالىسىپ جاتىر. اتالعان ەڭبەكتٸڭ دەربەس تومى جوشى ۇلىسىنا ارنالادى.
قازٸر ەلٸمٸزدەگٸ مەكتەپ كٸتاپحانالارىندا 130 ميلليوننان استام كٸتاپ بار. بٸراق ونداعى كٶركەم ەدەبيەتتٸڭ ٷلەسٸ ماردىمسىز. شىن مەنٸندە, كٸتاپ وقيتىن ەل زييالى ۇلتقا اينالادى. بٸز جاس ۇرپاقتىڭ كٸتاپقا قۇشتارلىعىن وياتۋىمىز كەرەك. سوندىقتان «بالالار كٸتاپحاناسى» اتتى جاڭا باعدارلاما قولعا الىندى. قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ تٷرلٸ كەزەڭدەرٸن جەنە جانرلارىن قامتيتىن ارنايى تٸزٸم جاسالادى. سول تٸزٸمدەگٸ كٸتاپتار بارلىق بالاعا قولجەتٸمدٸ بولادى.
ال بىلتىر قازاقستان يۋنەسكو-نىڭ دٷنيەجٷزٸلٸك مۇرالار كوميتەتٸنە مٷشە بولىپ سايلاندى. پرەزيدەنت جەراستى مەشٸتتەرٸن جەنە تىلسىم تابيعاتىمەن شەتەلدٸكتەردٸڭ ەرەكشە قىزىعۋشىلىقتارىن تۋعىزعان ٷستٸرت قورىعىن يۋنەسكو-نىڭ مۇرالار تٸزبەسٸنە ەنگٸزۋ جٶنٸندە تاپسىرما بەردٸ.
بۇعان قوسا, مەملەكەت باسشىسى ەشكٸٶلمەس جوتاسىنداعى, ارپاٶزەن, قۇلجاباسى, ساۋىسقاندىق سايلارىنداعى دالا ٶركەنيەتٸنٸڭ سان مىڭ جىلدىق شەجٸرەسٸ سانالاتىن تاڭبالى تاستاردى (پەتروگليفتەردٸ) قورعاۋعا الۋ ٷشٸن تيٸستٸ شارالار قابىلداۋدى, سونداي-اق جالپى تاريحي-مەدەني مۇرامىزدى ساقتاۋ ٷشٸن ارحەولوگييالىق قىزمەتتٸ جٷيەلەۋدٸ تاپسىردى.
قازاقستاننىڭ مەدەنيەتٸ تاريحي كەزەڭنٸڭ مەدەني جەنە رۋحاني مۇرالارىن تەرەڭٸرەك زەرتتەۋمەن دە ەرەكشەلەنەدٸ. وسى ماقساتتا الماتىدا «التىن وردا جەنە ونىڭ مۇراگەرلەرٸنٸڭ اراب جازۋلى ەپيگرافيكاسى» اتتى حالىقارالىق سەمينار ٶتتٸ.
قازاقستاننىڭ اۋماعى التىن وردانىڭ جەنە ونىڭ مۇراگەر مەملەكەتتەرٸنٸڭ قۇرامىنا كٸرگەندٸكتەن, بۇل جەرلەردە اراب جازۋى قولدانىلعان ەپيگرافيكالىق ەسكەرتكٸشتەر كٶپتەپ كەزدەسەدٸ.
التىن وردا كەزەڭٸندەگٸ اراب جازۋلى ەپيگرافيكا تاريحي وقيعالار مەن تۇلعالار تۋرالى ماڭىزدى اقپاراتتى ساقتايدى. جازبا ەسكەرتكٸشتەر ارقىلى قازاقستاننىڭ ٶتكەنٸن, سول كەزدەگٸ ساياسي جەنە مەدەني ٶمٸردٸ زەرتتەۋگە بولادى. بۇل مەملەكەتتٸڭ جەنە ونىڭ مۇراگەرلەرٸنٸڭ بيلەۋشٸلەرٸ, ولاردىڭ ساياسي ٸستەرٸ, سوعىستار مەن بەيبٸت كەلٸسٸمدەرٸ تۋرالى دەرەكتەر بەرەدٸ.
اراب جازۋى يسلام مەدەنيەتٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸ رەتٸندە كەڭٸنەن قولدانىلعاندىقتان, بۇل ەپيگرافيكالىق ەسكەرتكٸشتەر قازاقستان جەرٸندە يسلام دٸنٸنٸڭ تارالۋىن جەنە ونىڭ ەسەرٸن كٶرسەتەدٸ. مۇسىلمان دەستٷرلەرٸنٸڭ, دٸني مەتٸندەردٸڭ جەنە قۇران اياتتارىنىڭ جازىلۋى قازاقستانداعى يسلام مەدەنيەتٸنٸڭ قالىپتاسۋ تاريحىن اشادى.
اراب جازۋىنىڭ تارالۋى تەك دٸني جەنە ساياسي ماڭىزى بار قۇبىلىس قانا ەمەس, سونىمەن قاتار جازۋ مەدەنيەتٸنٸڭ دامۋىنا ەسەر ەتتٸ. اراب جازۋى قازاق حالقىنىڭ جازبا مەدەنيەتٸنٸڭ العاشقى كەزەڭدەرٸندە ماڭىزدى رٶل اتقاردى. بۇل جازبالار قازاق تٸلٸنٸڭ قالىپتاسۋ تاريحىنداعى جەنە اراب, تٷركٸ تٸلدەرٸنٸڭ بايلانىسىن زەرتتەۋدە قۇندى دەرەككٶز بولىپ تابىلادى.
التىن وردا دەۋٸرٸندە قازاقستان اۋماعى ساۋدا, مەدەني جەنە ديپلوماتييالىق قاتىناستاردىڭ ماڭىزدى ورتالىعىنا اينالدى. ەپيگرافيكالىق ەسكەرتكٸشتەر ورتا ازييا, كاۆكاز, تاياۋ شىعىس جەنە ەۋروپا حالىقتارىمەن مەدەني الماسۋدىڭ دەلەلٸ رەتٸندە قىزمەت ەتەدٸ. بۇل جازبالار ارقىلى قازاقستاننىڭ باسقا ٶركەنيەتتەرمەن بايلانىسى تۋرالى مەلٸمەتتەر الۋعا بولادى.
ەپيگرافيكالىق مۇرالار قازاقستاننىڭ مەدەني-تاريحي تۋريزمٸن دامىتۋ ٷشٸن ماڭىزدى. ارحەولوگييالىق قازبالاردان تابىلعان اراب جازۋلى قۇلپىتاستار مەن عيماراتتار تۋريستەردٸ تارتىپ, قازاقستاننىڭ باي تاريحىن حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىستىرۋعا ىقپال ەتەدٸ.
قازاقستاننىڭ تاريحي مۇراسىن زەرتتەۋ ونىڭ ۇلتتىق بٸرەگەيلٸگٸن نىعايتۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. اراب جازۋى بار ەسكەرتكٸشتەر ٶتكەندٸ ەسكە سالىپ, قازاق حالقىنىڭ رۋحاني جەنە مەدەني تاريحىنا تەرەڭ بويلاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ رەتٸندە مۇنداي تاريحي جەدٸگەرلەردٸ زەرتتەۋ ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋعا ىقپال ەتەدٸ.
سونىمەن قاتار قازاقستاندا قايىرىمدىلىق مەدەنيەتٸ دامىپ كەلەدٸ. ەل تۇرعىندارىنىڭ 30 پايىزعا جۋىعى قايىرىمدىلىق اكتسييالارىنا بەلسەندٸ قاتىسادى. 2023 جىلدىڭ ٶزٸندە قايىرىمدىلىق جاساۋشىلار مەن ەرٸكتٸلەر 1 ميلليون ازاماتقا كٶمەك بەردٸ. ەلٸمٸزدەدە قاراپايىم بەلسەندٸ ازاماتتاردى بٸرٸكتٸرگەن ەرٸكتٸلەر ۇيىمدارى مەن باستامالار سانىنىڭ ٶسۋٸ بايقالادى. قازاقستاندا 740 ۆولونتەرلٸك ۇيىم جەنە 1800 باستاماشىل توپ جۇمىس ٸستەيدٸ.
«بۇل فاكتورلار قايىرىمدىلىق سالاسىندا وڭ ديناميكانى قالىپتاستىرىپ, تۇراقتى دامۋىنا ىقپال ەتەدٸ. ەلەۋمەتتٸك ينۆەستيتسييالاردىڭ ماڭىزدىلىعىن ۇعىنىپ, قوعام ٶمٸرٸن جاقسارتۋعا ٶز ٷلەسٸن قوسۋعا ۇمتىلاتىن قاراپايىم قازاقستاندىقتار مەن ۇيىمدار سانى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدٸ», - دەلٸنگەن قر مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸندە.
