حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ VIII قۇرىلتايى ٶتتٸ

فوتو: ۇيىمداستىرۋشىلاردان

جۋىردا استانا قالاسى قر پرەزيدەنتتٸك ورتالىعىندا حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ VIII قۇرىلتايى ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.

قۇرىلتايعا قر مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸسٸ كارين ەرلان تىنىمبايۇلى, قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك, قر وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ عاني بەكتايۇلى بەيسەمباەۆ, قر جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ, قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى ايدوس سارىم ەمٸروللاۇلى, Qazaqstan رەسپۋبليكالىق تەلەراديوكورپوراتسيياسىنىڭ باسقارما تٶرايىمى لەززات مۇراتقىزى تانىسباي, IT ساراپشى تيمۋر بەكتۇر, حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتٸ راۋان كەنجەحانۇلى جەنە ۆيتسە-پرەزيدەنتتەر انار فازىلجان, شەرۋباي قۇرمانبايۇلى مەن باسقارما, ورتالىق كەڭەس مٷشەلەرٸ, قور دەمەۋشٸلەرٸ مەن ايماق دەلەگاتتارى قاتىستى.

قر مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸسٸ ەرلان كارين مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومار توقاەۆتىڭ حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ قۇرىلتاي جينالىسىنا قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىدى.

«حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامى ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸگٸن الاردان ەكٸ جىل بۇرىن, قازاق تٸلٸ مەسەلەسٸ ٶتە ٶزەكتٸ بولىپ تۇرعان شاقتا, سوناۋ 1989 جىلى قۇرىلدى. سودان بەرٸ 36 جىل بويى ۇلت مٷددەسٸ ٷشٸن ٷزدٸكسٸز جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. ۇيىمنىڭ باستاۋىندا تۇرعان ەبدۋەلي قايدار, ٶمٸرزاق ايتبايۇلى سيياقتى تۇلعالاردىڭ جولىن كەيٸنگٸ بۋىن  لايىقتى جالعاستىردى. ۇيىم تٸزگٸنٸن بەرٸك ەبدٸعاليۇلى بٸرنەشە جىل ۇستادى. قازٸر راۋان كەنجەحانۇلى ٸلكٸمدٸ ٸستەرگە ۇيىتقى بولۋدا.  حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامى – سالماقتى, ابىروي-بەدەلٸ جوعارى ۇيىم. سٸزدەر تٷرلٸ داۋ-دامايدان بيٸك بولىپ, ەردايىم اۋىزبٸرشٸلٸك تانىتىپ, تابىستى جۇمىس ٸستەپ جٷرسٸزدەر. قازاق تٸلٸ دەگەن قاسيەتتٸ ۇعىمنىڭ اتاۋىن يەلەنٸپ وتىرعان ۇيىمعا مٷشە بولۋ, ونىڭ جۇمىسىنا اتسالىسۋ  – زور مەرتەبە.  قاشاندا وسى ابىروي بيٸگٸندە بولىڭىزدار!», - دەدٸ قر مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸسٸ ەرلان قارين.

حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ باسشىسى راۋان كەنجەحانۇلى 2023-2024 جىلدارعا ارنالعان ٸس-قيمىل جوسپارى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىسقا ەسەپتٸك بايانداما جاسادى.

«بٸزدٸڭ جاڭا كەزەڭدەگٸ جۇمىسىمىزدى جانداندىرىپ, جاڭا كٷش الۋعا سەپتٸك ەتكەن نەگٸزگٸ وقيعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامىنا ەرەكشە ىقىلاس تانىتىپ, باستامالارىمىزدى بارىنشا قولداپ, مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ بٸرٸنشٸ جاناشىرى رەتٸندە تانىلۋى دەر ەدٸم. بۇل بٸزدٸڭ جاڭا كەزەڭدەگٸ بەلسەندٸ قىزمەتٸمٸزگە داڭعىل جول اشتى. سونىڭ ارقاسىندا مەملەكەت, بيزنەس, قوعام تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاپتىق. نەتيجەسٸندە, 2024 جىلعا جاساقتالعان ٸس-قيمىل جوسپارى تولىقتاي دەرلٸك ورىندالدى. جالپى سانى 40-قا تارتا ايماقتىق, رەسپۋبليكالىق جەنە حالىقارالىق شارا مەن بٸرقاتار اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق اۋقىمدى جوبالار ٸسكە استى. بٸز ٷشٸن قازاق تٸلٸ – ەل بٸرلٸگٸنٸڭ, بولمىسىنىڭ جەنە بولاشاعىنىڭ نەگٸزٸ. قالايتىنىمىز – تٸلٸمٸز بارلىق ايماقتا, ەر سالادا, كەز-كەلگەن ورتادا كەڭٸنەن قولدانىلىپ, قۇرمەتكە بٶلەنۋٸ تيٸس. بٸزدٸڭ «قازاق تٸلٸ» قوعامى رەتٸندەگٸ ميسسييامىز – ونى ۇلتتىق دەڭگەيدە دامىتىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىنداتۋ, زامانعا ساي, جاستارعا تارتىمدى ەتٸپ ۇسىنۋ, عىلىم مەن تەحنولوگييا تٸلٸنە اينالدىرۋ, سونداي-اق مەملەكەتتٸك مەرتەبەسٸن تولىققاندى ٸسكە اسىرۋعا ىقپال ەتۋ», - دەدٸ راۋان كەنجەحانۇلى.

ٶتكەن بٸر جىلدا «قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن 30-دان اسا ايماقتىق, رەسپۋبليكالىق جەنە حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ شارالار ٶتتٸ. قازاق تٸلٸن ناسيحاتتاۋ جەنە كەڭٸنەن تاراتۋ ماقساتىندا نەگٸزگٸ ٷش باعىتتا اۋقىمدى جوبالار مەن ٸس-شارالار جٷزەگە اسىرىلدى.

العاشقى باعىت – قازاق تٸلٸندەگٸ مازمۇن قورىن ارتتىرۋ. تۇڭعىش رەت Qazaq Oxford سٶزدٸگٸ باسىپ شىعارىلىپ, ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ مەن كٸتاپحانالارىنا تەگٸن تاراتىلدى. قازاق, ورىس جەنە اعىلشىن تٸلدەرٸندە اباي قۇنانبايۇلىنىڭ اكادەمييالىق جيناعى, باسقا دا انا تٸلٸمٸز بەن مەدەنيەتٸمٸزدٸ دەرٸپتەپ, ناسيحاتتاۋعا كٶمەكتەسەتٸن كٸتاپتار اۋدارىلىپ, باسىلدى.

«قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ باستاماسىمەن Disney, Pixar جەنە Sony ستۋدييالارىنى «ويجۇمباق 2»,  «موانا 2», «مۋفاسا. ارىستان پاتشا», «ۆەنوم: سوڭعى بي» سەكٸلدٸ تانىمال تۋىندىلارىن العاش رەت ٶز ەسەبٸنەن قازاق تٸلٸنە اۋدارىپ, كەڭٸنەن ناسيحاتتاپ, ٷلكەن ەكراندا كٶرسەتە باستادى. اتالعان فيلمدەردٸڭ قازاقشا نۇسقالارى كاسسالىق تابىس ٷلەسٸ بويىنشا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا رەكوردتار ورناتتى.

سونىمەن قاتار, BI Group حولدينگٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ, قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋشٸلەرگە ارنالعان ونلاين كۋرستار كەشەنٸ جاسالدى.

كەلەسٸ باعىت – بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە ەدٸستەمەلٸك قولداۋ كٶرسەتۋ. قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىندا 5000-نان اسا قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ پەنٸ مۇعالٸمدەرٸنٸڭ باسىن قوسقان 10-نان اسا ايماقتىق فورۋم ٶتٸپ, پەداگوگتاردىڭ قاۋىمداستىعى قۇرىلدى. مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تٸلدٸك داعدىلارى شىڭدالاتىن «جارقىن بولاشاق» شىعارماشىلىق وليمپياداسى ۇيىمداستىرىلىپ, جەڭٸمپازدارىنا ەلٸمٸزدەگٸ ٷزدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ گرانتتارى تاپسىرىلدى.

ٷشٸنشٸ باعىت – IT سالاسىنداعى جەتٸستٸكتەردٸ تٸلدٸ دامىتۋ ماقساتىنا تيٸمدٸ قولدانۋ. قر تسيفرلى دامۋ مينيسترلٸگٸمەن بٸرگە قازاق تٸلدٸ ستارتاپتاردى قولداۋ گرانتتارىن تاعايىنداۋ, تٸلدٸك مودەلدٸ دامىتۋ ارقىلى جاساندى زەردەنٸ قازاقشا سٶيلەتۋ جوبالارىن ٸسكە اسىرۋدىڭ جوسپارى جاسالدى. قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋشٸلەرگە ارنالعان QazaqLingo موبيلدٸ قوسىمشاسىن ەزٸرلەۋ جۇمىسى باستالدى.

قوعامنىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ تۇراقتى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا Qazaq Tili Endowment قورى قۇرىلىپ, وعان العاشقى بولىپ مەملەكەت باسشىسى قولداۋ كٶرسەتتٸ. سونىڭ ارقاسىندا بۇل باستامانى ٸرٸ كەسٸپكەرلەر مەن كومپانييالار قولداپ, قازٸرگٸ تاڭدا قورعا 500 ميلليون تەڭگەگە تارتا قارجى جينالدى. ەنداۋمەنت قورىنا كەلگەن قاراجات جۇمسالمايدى. 2024 جىلى قوردىڭ ٷستەمە تابىسى 75 473 020 تەڭگەنٸ قۇرادى. نەتيجەسٸندە حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامى تۇڭعىش رەت قارجىلىق دەربەستٸك پەن تۇراقتىلىققا قول جەتكٸزدٸ.

قۇرىلتايدا ۇيىم جۇمىسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ, باسقارۋ تەتٸكتەرٸن وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا قوعامنىڭ قۇرىلىمدىق جٷيەسٸ مەن جارعىسىنا ٶزگەرٸس ەنگٸزٸلدٸ. قامقورشىلار كەڭەسٸ, باسقارما جەنە ورتالىق كەڭەس مٷشەلەرٸ قۇرامى جاڭارتىلىپ, تولىقتىرىلدى.

الداعى ۋاقىتتا بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى قازاق تٸلٸن وقىتۋ ساپاسى, وقۋ ساۋاتتىلىعىن كٶتەرۋ, قازاق تٸلٸنٸڭ كەسٸپكەرلٸكتەگٸ, اقپاراتتىق تەحنولوگييالارداعى قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ, قازاق تٸلدٸ مازمۇندى ارتتىرۋ جەنە ونى تسيفرلى فورماتقا كٶشٸرۋ مەسەلەلەرٸنە ەرەكشە دەن قويىلادى. اتالعان مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن 2025 جىلعا ارنالعان ٸس-قيمىل جوسپارى بەكٸتٸلٸپ, جاڭا مٸندەتتەر تالقىلاندى.