.jpg)
Foto: uiymdastyrýshylardan
Jýyrda Astana qalasy QR Prezidenttik ortalyǵynda Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń VIII quryltaiy ótti, dep habarlaidy Ult.kz.
Quryltaiǵa QR Memlekettik keńesshisi Karin Erlan Tynymbaiuly, QR Ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbek, QR Oqý-aǵartý ministri Ǵani Bektaiuly Beisembaev, QR Jazýshylar Odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Aidos Sarym Ámirollauly, Qazaqstan respýblikalyq teleradiokorporatsiiasynyń basqarma tóraiymy Lázzat Muratqyzy Tanysbai, IT sarapshy Timýr Bektur, Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń prezidenti Raýan Kenjehanuly jáne vitse-prezidentter Anar Fazyljan, Sherýbai Qurmanbaiuly men Basqarma, Ortalyq keńes músheleri, qor demeýshileri men aimaq delegattary qatysty.
QR Memlekettik keńesshisi Erlan Karin Memleket basshysy Qasym-Jomar Toqaevtyń Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń quryltai jinalysyna quttyqtaý hatyn oqydy.
«Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy elimiz táýelsizdigin alardan eki jyl buryn, qazaq tili máselesi óte ózekti bolyp turǵan shaqta, sonaý 1989 jyly quryldy. Sodan beri 36 jyl boiy ult múddesi úshin úzdiksiz jumys istep keledi. Uiymnyń bastaýynda turǵan Ábdýáli Qaidar, Ómirzaq Aitbaiuly siiaqty tulǵalardyń jolyn keiingi býyn laiyqty jalǵastyrdy. Uiym tizginin Berik Ábdiǵaliuly birneshe jyl ustady. Qazir Raýan Kenjehanuly ilkimdi isterge uiytqy bolýda. Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy – salmaqty, abyroi-bedeli joǵary uiym. Sizder túrli daý-damaidan biik bolyp, árdaiym aýyzbirshilik tanytyp, tabysty jumys istep júrsizder. Qazaq tili degen qasietti uǵymnyń ataýyn ielenip otyrǵan uiymǵa múshe bolý, onyń jumysyna atsalysý – zor mártebe. Qashanda osy abyroi biiginde bolyńyzdar!», - dedi QR Memlekettik keńesshisi Erlan Qarin.
Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń basshysy Raýan Kenjehanuly 2023-2024 jyldarǵa arnalǵan is-qimyl jospary aiasynda atqarylǵan jumysqa eseptik baiandama jasady.
«Bizdiń jańa kezeńdegi jumysymyzdy jandandyryp, jańa kúsh alýǵa septik etken negizgi oqiǵa Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamyna erekshe yqylas tanytyp, bastamalarymyzdy barynsha qoldap, memlekettik tildiń birinshi janashyry retinde tanylýy der edim. Bul bizdiń jańa kezeńdegi belsendi qyzmetimizge dańǵyl jol ashty. Sonyń arqasynda memleket, biznes, qoǵam tarapynan keń qoldaý taptyq. Nátijesinde, 2024 jylǵa jasaqtalǵan is-qimyl jospary tolyqtai derlik oryndaldy. Jalpy sany 40-qa tarta aimaqtyq, respýblikalyq jáne halyqaralyq shara men birqatar aýyz toltyryp aitarlyq aýqymdy jobalar iske asty. Biz úshin qazaq tili – el birliginiń, bolmysynyń jáne bolashaǵynyń negizi. Qalaitynymyz – tilimiz barlyq aimaqta, ár salada, kez-kelgen ortada keńinen qoldanylyp, qurmetke bólenýi tiis. Bizdiń «Qazaq tili» qoǵamy retindegi missiiamyz – ony ulttyq deńgeide damytyp, halyqaralyq deńgeide moiyndatý, zamanǵa sai, jastarǵa tartymdy etip usyný, ǵylym men tehnologiia tiline ainaldyrý, sondai-aq memlekettik mártebesin tolyqqandy iske asyrýǵa yqpal etý», - dedi Raýan Kenjehanuly.
Ótken bir jylda «Qazaq tili» qoǵamynyń uiymdastyrýymen 30-dan asa aimaqtyq, respýblikalyq jáne halyqaralyq deńgeidegi sharalar ótti. Qazaq tilin nasihattaý jáne keńinen taratý maqsatynda negizgi úsh baǵytta aýqymdy jobalar men is-sharalar júzege asyryldy.
Alǵashqy baǵyt – qazaq tilindegi mazmun qoryn arttyrý. Tuńǵysh ret Qazaq Oxford sózdigi basyp shyǵarylyp, elimizdiń barlyq ýniversitetteri men kitaphanalaryna tegin taratyldy. Qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde Abai Qunanbaiulynyń akademiialyq jinaǵy, basqa da ana tilimiz ben mádenietimizdi dáriptep, nasihattaýǵa kómektesetin kitaptar aýdarylyp, basyldy.
«Qazaq tili» qoǵamynyń bastamasymen Disney, Pixar jáne Sony stýdiialaryny «Oijumbaq 2», «Moana 2», «Mýfasa. Arystan patsha», «Venom: Sońǵy bi» sekildi tanymal týyndylaryn alǵash ret óz esebinen qazaq tiline aýdaryp, keńinen nasihattap, úlken ekranda kórsete bastady. Atalǵan filmderdiń qazaqsha nusqalary kassalyq tabys úlesi boiynsha buryn-sońdy bolmaǵan jańa rekordtar ornatty.
Sonymen qatar, BI Group holdingimen birlese otyryp, qazaq tilin úirenýshilerge arnalǵan onlain kýrstar kesheni jasaldy.
Kelesi baǵyt – bilim berý júiesine ádistemelik qoldaý kórsetý. Qazaqstannyń barlyq aimaǵynda 5000-nan asa qazaq tili men ádebieti páni muǵalimderiniń basyn qosqan 10-nan asa aimaqtyq forým ótip, pedagogtardyń qaýymdastyǵy quryldy. Mektep oqýshylarynyń tildik daǵdylary shyńdalatyn «Jarqyn bolashaq» shyǵarmashylyq olimpiadasy uiymdastyrylyp, jeńimpazdaryna elimizdegi úzdik ýniversitetterdiń granttary tapsyryldy.
Úshinshi baǵyt – IT salasyndaǵy jetistikterdi tildi damytý maqsatyna tiimdi qoldaný. QR Tsifrly damý ministrligimen birge qazaq tildi startaptardy qoldaý granttaryn taǵaiyndaý, tildik modeldi damytý arqyly jasandy zerdeni qazaqsha sóiletý jobalaryn iske asyrýdyń jospary jasaldy. Qazaq tilin úirenýshilerge arnalǵan QazaqLingo mobildi qosymshasyn ázirleý jumysy bastaldy.
Qoǵamnyń uzaq merzimdi turaqty jumysyn qamtamasyz etý maqsatynda Qazaq Tili Endowment qory qurylyp, oǵan alǵashqy bolyp Memleket basshysy qoldaý kórsetti. Sonyń arqasynda bul bastamany iri kásipkerler men kompaniialar qoldap, qazirgi tańda qorǵa 500 million teńgege tarta qarjy jinaldy. Endaýment qoryna kelgen qarajat jumsalmaidy. 2024 jyly qordyń ústeme tabysy 75 473 020 teńgeni qurady. Nátijesinde Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy tuńǵysh ret qarjylyq derbestik pen turaqtylyqqa qol jetkizdi.
Quryltaida uiym jumysynyń tiimdiligin arttyryp, basqarý tetikterin ońtailandyrý maqsatynda Qoǵamnyń qurylymdyq júiesi men jarǵysyna ózgeris engizildi. Qamqorshylar keńesi, Basqarma jáne Ortalyq keńes músheleri quramy jańartylyp, tolyqtyryldy.
Aldaǵy ýaqytta bilim berý salasyndaǵy qazaq tilin oqytý sapasy, oqý saýattylyǵyn kóterý, qazaq tiliniń kásipkerliktegi, aqparattyq tehnologiialardaǵy qoldanys aiasyn keńeitý, qazaq tildi mazmundy arttyrý jáne ony tsifrly formatqa kóshirý máselelerine erekshe den qoiylady. Atalǵan mindetterdi iske asyrý úshin 2025 jylǵa arnalǵan is-qimyl jospary bekitilip, jańa mindetter talqylandy.
