فوتو: ktk.kz
جاسىراتىنى جوق قازاق تەاترى بٷگٸندە ٶلمەستٸڭ كٷنٸن كەشٸپ كەلەدٸ. جەنە بۇل تٷيتكٸلدٸڭ جىل ٶتكەن سايىن ٶزەكتٸلٸگٸ ارتىپ بارادى. سول سەبەپتٸ ساياسات پەن ەكونوميكادا عانا ەمەس, وسى تەاتردىڭ كٶسەگەسٸن كٶگەرتۋٸ تيٸس ٶنەر مەن مەدەنيەت سالاسى دا باتىل رەفورمالىق ٶزگەرٸستەردٸ قاجەت ەتٸپ وتىر. رەفورما ەڭ الدىمەن سالالىق مينيسترلٸكتەن باستالۋى كەرەك. سودان كەيٸن بارىپ, كادر دايىنداۋ, مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ, تەحنيكالىق قىزمەتتەر مەسەلەسٸ ۋاقىت سوزباي جٷيەگە تٷسۋٸ تيٸس. بۇل تۋرالى تەاتر ماماندارى ايتىپ وتىر, دەپ حابارلايدى Ult.kz.مەسەلەن, قازٸر بٸزدە مەملەكەتتٸڭ ەسەبٸنەن قارجىلاندىرىلاتىن 57 تەاتر بار دەسەك, سونىڭ 11-نە عانا مەدەنيەت مينيسترلٸگٸ يەلٸك ەتەدٸ. قالعان تەاترلاردىڭ بارلىعى ٶزدٸ-ٶزٸمەن كەيبٸر جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتەردٸڭ اسا ىقىلاسسىز قاراۋىندا كٷن كەشٸپ وتىر. بۇلاي بٶلٸنۋ رەسپۋبليكانىڭ بٸرتۇتاس تەاتر كارتاسىن قالىپتاستىرۋعا, مەدەني-رۋحاني ٶمٸرٸمٸزدٸڭ كەڭٸستٸگٸن بٶلشەكتەپ, ٷلكەن زاردابىن تيگٸزٸپ كەلەدٸ.
جۋىردا مەجٸلٸستەگٸ ەلەۋمەتتٸك-مەدەني دامۋ كوميتەتٸندە قازاقستانداعى تەاترلار جۇمىسىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن جٷيەلەۋ تۋرالى كەڭەيتٸلگەن وتىرىس ٶتتٸ. جيىنعا كوميتەت تٶراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆ جەتەكشٸلٸك ەتٸپ, مەملەكەتتٸك ورگان ٶكٸلدەرٸ, مەدەنيەت جەنە تەاتر سالالارىنىڭ ماماندارى, ساراپشىلار قاتىستى.
اسحات ايماعامبەتوۆ پالاتادا مەدەنيەت جەنە بٸلٸم بەرۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ەزٸرلەنٸپ, بٸرٸنشٸ وقىلىمنان ٶتكەنٸن, ەكٸنشٸ وقىلىمعا دەيٸن وعان تيٸمدٸ ۇسىنىستار ەنگٸزۋ ماڭىزدى ەكەنٸن ايتتى. وسىعان وراي وتىرىسقا جينالعان سالا ماماندارىنان مەجٸلٸس تاراپىنان قوسىمشا قانداي قولداۋ قاجەتتٸگٸن سۇرادى.
"بٸرٸنشٸ كەزەكتە بٸزگە زالدا جيىنعا قاتىسىپ وتىرعانداردىڭ عانا ەمەس, ٶڭٸرلەردەگٸ تەاترلاردىڭ باسشىلارى پروبلەمالىق مەسەلەلەرٸن, ۇسىنىستارىن ورتاعا سالسا, بٸزگە كەرەگٸ وسى. ەرينە, ٶزٸمٸزدٸڭ دە ويمىزدى بٶلٸسەمٸز. بٸراق بٸز ٷشٸن بٸرٸنشٸ كەزەكتە ٶڭٸرلەردەگٸ تەاترلاردىڭ, مەدەنيەت باسقارمالارى باسشىلارىنىڭ ويى ماڭىزدى. ٶيتكەنٸ بٷگٸندە بٸزدە دەپۋتاتتاردىڭ باستاماشىلىعىمەن دايىندالعان ارنايى زاڭ جوباسى قاراستىرىلىپ جاتىر. ول بٸرٸنشٸ وقىلىمنان ٶتتٸ. سوندىقتان ەكٸنشٸ وقىلىمعا دەيٸن تەاتر سالاسىنا قاتىستى بٸرشاما تيٸمدٸ نورمالاردى, جاقسى جاڭالىقتاردى ەنگٸزۋگە بولادى.
سالادا تٷيتكٸلدٸ مەسەلە كٶپ. ونىڭ ٸشٸندە كادر دايىنداۋ, قارجىلاندىرۋ, تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەردٸڭ جالاقىسى, اۆتورلىق قۇقىقتى قورعاۋ, وتاندىق جەنە شەتەلدٸك قويىلىمداردىڭ تەپە-تەڭدٸگٸ جەنە باسقالار. ٶنەر سالاسىندا ماگيستراتۋرا نەمەسە دوكتورانتۋراعا وقۋعا تٷسۋ جەنە تەستٸدەن ٶتۋ باعىتىنا دا تيٸستٸ ٶزگەرٸس قاجەت سەكٸلدٸ. تەاترلاردىڭ قالىپتى جۇمىس ٸستەۋٸنە, جاڭا تالانتتاردى تارتۋعا جەنە ساپالى ٶنەر تۋىندىلارىن جاساۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ستراتەگييا ەزٸرلەۋٸمٸز قاجەت", – دەدٸ كوميتەت تٶراعاسى.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى, زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشٸسٸ رينات زايىتوۆ تەاترلارعا قاتىستى ٶزەكتٸ مەسەلەلەرگە توقتالدى.
"تەاتر – يدەولوگييا تۇرعىسىنان ماڭىزدى فاكتور سانالاتىن مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ٷلكەن بٸر بٶلٸگٸ. بٸراق بٸز وتىز جىلدان بەرٸ بارلىق سالاعا كٶڭٸل بٶلٸپ كەلگەنٸمٸزبەن, تەاترعا قالىپتى, ستاندارتتى جاعدايدا قاراپ كەلدٸك. سونىڭ سالدارىنان كٶپتەگەن زاڭداردا تەاترعا قاتىستى نيۋانستار ەسكەرٸلمەگەن. قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدٸڭ تەاترلارى كٶپتەگەن قيىندىقتارعا تاپ بولىپ وتىر. كادرلار مەن بٸلٸكتٸ ماماندار بويىنشا مەسەلە بار. تەاتر قىزمەتٸندەگٸ جارىق قويۋشى, ساحنا تەحنيكتەرٸ دە نەگٸزٸنەن شىعارماشىلىق ادامدارى. دەكوراتسييانى قۇرۋ مەن جارىق قويۋ دا شەبەرلٸكتٸ, بٸلٸمدٸ تالاپ ەتەدٸ. وسى مامانداردىڭ مەسەلەسٸ شەشٸلمەگەن. جالپى, تەاترلاردىڭ دٷرىس جۇمىس ٸستەپ, دامۋى ٷشٸن قارجىلاندىرۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە", – دەدٸ ر.زايىتوۆ.
سونداي-اق ول تەاتر قويىلىمدارىنا مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ زاڭناماسى اياسىندا بٶلٸنەتٸن قارجىلاندىرۋ ٸسٸندە دە الالاۋشىلىقتىڭ, ەدٸلەتسٸزدٸكتٸڭ بارىن ايتتى. كەيبٸر قويىلىمدارعا بٶلٸنگەن قاراجات ساپالى كيٸم تٸگۋگە جەتپەيدٸ ەكەن.
"تەاترلار اراسىندا قارجى بٶلۋ ەدٸلەتسٸزدٸگٸ بايقالادى. مىسالى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ع.مٷسٸرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر تەاترى بٸر قويىلىمعا ارى كەتسە 6 ملن تەڭگە, كەڭٸرەك بٶلٸنگەندە 10 ملن تەڭگە الدى دەيٸك. ال استانا بالەت تەاترىنىڭ «وت قىز» دەگەن قويىلىمىنا 309 ملن تەڭگە بٶلٸنگەن. الماتىداعى اباي اتىنداعى وپەرا جەنە بالەت تەاترىندا, دەمەۋشٸسٸنٸڭ ايتۋىنا قاراعاندا «حان سۇلتان. التىن وردا» وپەراسىنا 736 ملن تەڭگە بٶلدٸك دەپ كٶرسەتٸپ وتىر. قارجى بٶلۋدٸڭ اراسىندا بۇل قانداي ەدٸلەتتٸلٸك بولۋى مٷمكٸن", – دەيدٸ دەپۋتات ر.زايىتوۆ.
سونداي-اق دەپۋتات وقۋ ورنىن بٸتٸرگەن تٷلەكتەردٸ جۇمىسپەن قامتۋ جولعا قويىلماعانىن, تەاتر ماماندارىن باسپانامەن قامتۋعا قاتىستى باعدارلامالار قولعا الىنباعانىنىن باسا ايتتى. بۇدان بٶلەك قىزمەتكەرلەرگە اتاق پەن ماراپات بەرۋدە دە داۋلى مەسەلەلەر تۋىندايتىنىن, ال اتاعى بار ٶنەر مايتالماندارىنا جەڭٸلدٸكتەر قاراستىرىلماعانىنا دا نازار اۋداردى.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى سٶزٸنٸڭ سوڭىندا تەاتر سالاسىنىڭ جۇمىسىن زاڭنامالىق تۇرعىدان جٷيەلەمەي, قارجىلاندىرۋ مەسەلەسٸن رەتتەمەي, كادرلىق, بٸلٸم بەرۋ مەسەلەلەرٸن شەشپەي ەشقانداي جەمٸستٸ جۇمىس ٸستەۋ مٷمكٸن ەمەس ەكەنٸن ايتتى. بۇل ٸستە مەملەكەت تەاتر ۇيىمدارىمەن, مەدەنيەت ٷيلەرٸمەن بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋٸ تيٸس ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى تاڭسەۋلە سەرٸكوۆ ينكليۋزيۆتٸ تەاترلاردى قولداپ, ولاردى مەملەكەتتەن دە, جەكە تاراپتان دا دەمەۋ قاجەتتٸگٸنە نازار اۋداردى.
"ينكليۋزيۆتٸ تەاترلار بٸزدٸڭ ەلدە عانا ەمەس, ورتالىق ازييا كٶلەمٸندە ساناۋلى-اق. مەسەلەن استاناداعى «قاناتتىلار» ينكليۋزيۆتٸ تەاترى ەۋپٸرٸمدەپ جٷرٸپ دەربەستٸك الىپ ەدٸ, ونىڭ ٶزٸ قاعاز جٷزٸندە قالدى. ەيتپەسە بۇل تەاتردىڭ ٶزٸنٸڭ جەكە عيماراتى جوق. قورعانىس مينيسترلٸگٸنە قاتىستى ەسكٸ مۋزەيدٸڭ عيماراتىن بەرگەن ەكەن. ول مۋزەيگە ادام بالاسى اياق اتتاپ باسپايدى", – دەگەن دەپۋتات ت.سەرٸكوۆ بۇل عيمارات مٷمكٸندٸگٸ بار اكتەرلەر ٷشٸن, ولاردىڭ قويىلىمعا دايىندالۋى ٷشٸن مٷلدەم قولايسىز ەكەنٸن جاسىرمادى.
عيماراتقا كٸرٸپ-شىعۋ مەسەلەسٸ ٶتە قيىن كٶرٸنەدٸ.
ال مەدەنيەت جەنە اقپارات ۆيتسە-مينيسترٸ ايبەك سىدىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلٸمٸزدە 57 مەملەكەتتٸك تەاتر بار, ونىڭ 11-ٸ رەسپۋبليكالىق, 46-سى ٶڭٸرلٸك تەاتر. ولاردىڭ رەپەرتۋارى 3391 قويىلىمدى قۇرايدى, سونىڭ ٸشٸندە 1744 وتاندىق اۆتورلاردىڭ شىعارماسى, 1647 شەتەلدٸك اۆتورلاردىڭ شىعارماسى بار.
"جالپى قازٸرگٸ ۋاقىتتا بارلىق ٶڭٸردە وبلىستىق تەاتر بار. الايدا ەكٸباستۇز, رۋدنىي, سەتباەۆ, قوناەۆ سيياقتى شاعىن قالالاردا تەاتر اشۋ قاجەتتٸلٸگٸ ساقتالىپ وتىر. سونىمەن قاتار مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸ ٶڭٸرلەرگە مازمۇنى تۇرعىسىنان جاڭا قويىلىمداردىڭ جوسپارىن ۋەكٸلەتتٸ ورگانمەن كەلٸسۋدٸ, شەتەلدٸك رەجيسسەرلەردٸڭ ۇلتتىق شىعارمالاردى قويۋ تەجٸريبەسٸن قىسقارتۋدى ۇسىنادى", – دەدٸ ا.سىدىقوۆ.
ۆيتسە-مينيستر رەسپۋبليكالىق تەاترلاردىڭ عيماراتتارىن جٶندەۋگە, تەاتر قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسىنا قاتىستى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالدى. بٷگٸندە ا جەنە ۆ ساناتىنداعى قىزمەتكەرلەرگە 50 پايىزعا دەيٸن ٷستەماقى كٶزدەلگەن, بٸراق تەحنيكالىق قۇرام قىزمەتكەرلەرٸ كٸرەتٸن س جەنە د بلوگىندا ول قاراستىرىلماعان. وسىعان وراي ايبەك سىدىقوۆ دەپۋتاتتاردان اتالعان قىزمەتكەرلەردٸ ۆ ساناتىنا كٶتەرۋ تۋرالى مينيسترلٸكتٸڭ ۇسىنىسىن قولداۋدى سۇرادى.
قازاقستان تەاتر قايراتكەرلەرٸ وداعىنىڭ تٶراعاسى, قازاقستان حالىق ارتيسٸ, پروفەسسور تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ, رەجيسسەر, ع.مٷسٸرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەرگە ارنالعان قازاق مەملەكەتتٸك اكادەمييالىق تەاترىنىڭ كٶركەمدٸك جەتەكشٸسٸ فارحات مولداعالي جەنە باسقا دا تەاتر ماماندارى سالاداعى ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ ورتاعا سالدى.
سونىمەن قاتار اسحات ايماعامبەتوۆ ەلٸمٸزدە بوي كٶتەرٸپ جاتقان جەنە جٶندەۋدەن ٶتكەن مەدەنيەت ٷيلەرٸ, ولاردىڭ حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىنىڭ ٶسۋٸ, سونداي-اق جاڭادان ساحنالانعان قويىلىمدار مەن ولاردىڭ ۇلتتىق مەدەنيەتٸمٸزدٸ دامىتۋدا جاسالىپ جاتقان جۇمىستارىنا دا نازار اۋداردى.
جالپى, جيىندا تەاترلاردى قارجىلاندىرۋ, قويىلىمداردىڭ مەن-مازمۇنى, تەاتر جانىنان كٶركەمدٸك كەڭەس قۇرۋ, كادرلىق قامتاماسىز ەتۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋ, بٸلٸم بەرۋ, تەاتر ٶنەرٸن حالىققا قولجەتٸمدٸ ەتۋ, ينكليۋزيۆتٸ تەاتر ۇجىمدارىن قولداۋ جەنە ونداعى ٶنەر يەلەرٸن وقىتۋ جەنە باسقا دا مەسەلەلەر قارالدى.
جاسۇلان باقىتبەك
