Foto: ktk.kz
Jasyratyny joq qazaq teatry búginde ólmestiń kúnin keship keledi. Jáne bul túitkildiń jyl ótken saiyn ózektiligi artyp barady. Sol sebepti saiasat pen ekonomikada ǵana emes, osy teatrdyń kósegesin kógertýi tiis óner men mádeniet salasy da batyl reformalyq ózgeristerdi qajet etip otyr. Reforma eń aldymen salalyq ministrlikten bastalýy kerek. Sodan keiin baryp, kadr daiyndaý, memlekettik satyp alý, tehnikalyq qyzmetter máselesi ýaqyt sozbai júiege túsýi tiis. Bul týraly teatr mamandary aityp otyr, dep habarlaidy Ult.kz.Máselen, qazir bizde memlekettiń esebinen qarjylandyrylatyn 57 teatr bar desek, sonyń 11-ne ǵana Mádeniet ministrligi ielik etedi. Qalǵan teatrlardyń barlyǵy ózdi-ózimen keibir jergilikti ákimdikterdiń asa yqylassyz qaraýynda kún keship otyr. Bulai bóliný respýblikanyń birtutas teatr kartasyn qalyptastyrýǵa, mádeni-rýhani ómirimizdiń keńistigin bólshektep, úlken zardabyn tigizip keledi.
Jýyrda Májilistegi Áleýmettik-mádeni damý komitetinde Qazaqstandaǵy teatrlar jumysynyń negizgi baǵyttaryn júieleý týraly keńeitilgen otyrys ótti. Jiynǵa komitet tóraǵasy Ashat Aimaǵambetov jetekshilik etip, memlekettik organ ókilderi, mádeniet jáne teatr salalarynyń mamandary, sarapshylar qatysty.
Ashat Aimaǵambetov palatada mádeniet jáne bilim berý týraly zań jobasy ázirlenip, birinshi oqylymnan ótkenin, ekinshi oqylymǵa deiin oǵan tiimdi usynystar engizý mańyzdy ekenin aitty. Osyǵan orai otyrysqa jinalǵan sala mamandarynan Májilis tarapynan qosymsha qandai qoldaý qajettigin surady.
"Birinshi kezekte bizge zalda jiynǵa qatysyp otyrǵandardyń ǵana emes, óńirlerdegi teatrlardyń basshylary problemalyq máselelerin, usynystaryn ortaǵa salsa, bizge keregi osy. Árine, ózimizdiń de oimyzdy bólisemiz. Biraq biz úshin birinshi kezekte óńirlerdegi teatrlardyń, mádeniet basqarmalary basshylarynyń oiy mańyzdy. Óitkeni búginde bizde depýtattardyń bastamashylyǵymen daiyndalǵan arnaiy zań jobasy qarastyrylyp jatyr. Ol birinshi oqylymnan ótti. Sondyqtan ekinshi oqylymǵa deiin teatr salasyna qatysty birshama tiimdi normalardy, jaqsy jańalyqtardy engizýge bolady.
Salada túitkildi másele kóp. Onyń ishinde kadr daiyndaý, qarjylandyrý, tehnikalyq qyzmetkerlerdiń jalaqysy, avtorlyq quqyqty qorǵaý, otandyq jáne sheteldik qoiylymdardyń tepe-teńdigi jáne basqalar. Óner salasynda magistratýra nemese doktorantýraǵa oqýǵa túsý jáne testiden ótý baǵytyna da tiisti ózgeris qajet sekildi. Teatrlardyń qalypty jumys isteýine, jańa talanttardy tartýǵa jáne sapaly óner týyndylaryn jasaýǵa múmkindik beretin strategiia ázirleýimiz qajet", – dedi komitet tóraǵasy.
Májilis depýtaty, zań jobasy boiynsha jumys tobynyń jetekshisi Rinat Zaiytov teatrlarǵa qatysty ózekti máselelerge toqtaldy.
"Teatr – ideologiia turǵysynan mańyzdy faktor sanalatyn memlekettik saiasattyń úlken bir bóligi. Biraq biz otyz jyldan beri barlyq salaǵa kóńil bólip kelgenimizben, teatrǵa qalypty, standartty jaǵdaida qarap keldik. Sonyń saldarynan kóptegen zańdarda teatrǵa qatysty niýanstar eskerilmegen. Qazirgi tańda elimizdiń teatrlary kóptegen qiyndyqtarǵa tap bolyp otyr. Kadrlar men bilikti mamandar boiynsha másele bar. Teatr qyzmetindegi jaryq qoiýshy, sahna tehnikteri de negizinen shyǵarmashylyq adamdary. Dekoratsiiany qurý men jaryq qoiý da sheberlikti, bilimdi talap etedi. Osy mamandardyń máselesi sheshilmegen. Jalpy, teatrlardyń dúrys jumys istep, damýy úshin qarjylandyrýdyń mańyzy erekshe", – dedi R.Zaiytov.
Sondai-aq ol teatr qoiylymdaryna memlekettik satyp alý zańnamasy aiasynda bólinetin qarjylandyrý isinde de alalaýshylyqtyń, ádiletsizdiktiń baryn aitty. Keibir qoiylymdarǵa bólingen qarajat sapaly kiim tigýge jetpeidi eken.
"Teatrlar arasynda qarjy bólý ádiletsizdigi baiqalady. Mysaly respýblikalyq biýdjetten Ǵ.Músirepov atyndaǵy balalar men jasóspirimder teatry bir qoiylymǵa ary ketse 6 mln teńge, keńirek bólingende 10 mln teńge aldy deiik. Al Astana balet teatrynyń «Ot qyz» degen qoiylymyna 309 mln teńge bólingen. Almatydaǵy Abai atyndaǵy opera jáne balet teatrynda, demeýshisiniń aitýyna qaraǵanda «Han Sultan. Altyn orda» operasyna 736 mln teńge bóldik dep kórsetip otyr. Qarjy bólýdiń arasynda bul qandai ádilettilik bolýy múmkin", – deidi depýtat R.Zaiytov.
Sondai-aq depýtat oqý ornyn bitirgen túlekterdi jumyspen qamtý jolǵa qoiylmaǵanyn, teatr mamandaryn baspanamen qamtýǵa qatysty baǵdarlamalar qolǵa alynbaǵanynyn basa aitty. Budan bólek qyzmetkerlerge ataq pen marapat berýde de daýly máseleler týyndaitynyn, al ataǵy bar óner maitalmandaryna jeńildikter qarastyrylmaǵanyna da nazar aýdardy.
Májilis depýtaty sóziniń sońynda teatr salasynyń jumysyn zańnamalyq turǵydan júielemei, qarjylandyrý máselesin rettemei, kadrlyq, bilim berý máselelerin sheshpei eshqandai jemisti jumys isteý múmkin emes ekenin aitty. Bul iste memleket teatr uiymdarymen, mádeniet úilerimen birlesip jumys isteýi tiis ekenin jetkizdi.
Májilis depýtaty Tańsáýle Serikov inkliýzivti teatrlardy qoldap, olardy memleketten de, jeke taraptan da demeý qajettigine nazar aýdardy.
"Inkliýzivti teatrlar bizdiń elde ǵana emes, Ortalyq Aziia kóleminde sanaýly-aq. Máselen Astanadaǵy «Qanattylar» inkliýzivti teatry áýpirimdep júrip derbestik alyp edi, onyń ózi qaǵaz júzinde qaldy. Áitpese bul teatrdyń óziniń jeke ǵimaraty joq. Qorǵanys ministrligine qatysty eski mýzeidiń ǵimaratyn bergen eken. Ol mýzeige adam balasy aiaq attap baspaidy", – degen depýtat T.Serikov bul ǵimarat múmkindigi bar akterler úshin, olardyń qoiylymǵa daiyndalýy úshin múldem qolaisyz ekenin jasyrmady.
Ǵimaratqa kirip-shyǵý máselesi óte qiyn kórinedi.
Al Mádeniet jáne aqparat vitse-ministri Aibek Sydyqovtyń aitýynsha, elimizde 57 memlekettik teatr bar, onyń 11-i respýblikalyq, 46-sy óńirlik teatr. Olardyń repertýary 3391 qoiylymdy quraidy, sonyń ishinde 1744 otandyq avtorlardyń shyǵarmasy, 1647 sheteldik avtorlardyń shyǵarmasy bar.
"Jalpy qazirgi ýaqytta barlyq óńirde oblystyq teatr bar. Alaida Ekibastuz, Rýdnyi, Sátbaev, Qonaev siiaqty shaǵyn qalalarda teatr ashý qajettiligi saqtalyp otyr. Sonymen qatar Mádeniet jáne aqparat ministrligi óńirlerge mazmuny turǵysynan jańa qoiylymdardyń josparyn ýákiletti organmen kelisýdi, sheteldik rejisserlerdiń ulttyq shyǵarmalardy qoiý tájiribesin qysqartýdy usynady", – dedi A.Sydyqov.
Vitse-ministr respýblikalyq teatrlardyń ǵimarattaryn jóndeýge, teatr qyzmetkerleriniń jalaqysyna qatysty atqarylyp jatqan jumystarǵa toqtaldy. Búginde A jáne V sanatyndaǵy qyzmetkerlerge 50 paiyzǵa deiin ústemaqy kózdelgen, biraq tehnikalyq quram qyzmetkerleri kiretin S jáne D blogynda ol qarastyrylmaǵan. Osyǵan orai Aibek Sydyqov depýtattardan atalǵan qyzmetkerlerdi V sanatyna kóterý týraly ministrliktiń usynysyn qoldaýdy surady.
Qazaqstan Teatr qairatkerleri Odaǵynyń tóraǵasy, Qazaqstan halyq artisi, professor Tuńǵyshbai Jamanqulov, rejisser, Ǵ.Músirepov atyndaǵy balalar men jasóspirimderge arnalǵan Qazaq memlekettik akademiialyq teatrynyń kórkemdik jetekshisi Farhat Moldaǵali jáne basqa da teatr mamandary saladaǵy ózekti máselelerdi ortaǵa saldy.
Sonymen qatar Ashat Aimaǵambetov elimizde boi kóterip jatqan jáne jóndeýden ótken mádeniet úileri, olardyń halyqqa qyzmet kórsetý sapasynyń ósýi, sondai-aq jańadan sahnalanǵan qoiylymdar men olardyń ulttyq mádenietimizdi damytýda jasalyp jatqan jumystaryna da nazar aýdardy.
Jalpy, jiynda teatrlardy qarjylandyrý, qoiylymdardyń mán-mazmuny, teatr janynan kórkemdik keńes qurý, kadrlyq qamtamasyz etý, materialdyq-tehnikalyq jabdyqtaý, bilim berý, teatr ónerin halyqqa qoljetimdi etý, inkliýzivti teatr ujymdaryn qoldaý jáne ondaǵy óner ielerin oqytý jáne basqa da máseleler qaraldy.
Jasulan Baqytbek
