قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ جانىنداعى شەتەلدٸك ينۆەستورلار كەڭەسٸنە مٷشە مۇناي-گاز كومپانييالارى باسشىلارىنىڭ جۇمىس كەزدەسۋٸ ۆيدەو كونفەرەنتسييا فورماتىندا ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
جيىن بارىسىندا ەلٸمٸزدٸڭ مۇناي-گاز سەكتورىن دامىتۋ جەنە ونىڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸ قاراستىرىلدى.
ونلاين فورماتتاعى كەزدەسۋگە Royal Dutch Shell plc كونتسەرنٸنٸڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى بەن ۆان بيوردەن, Chevron كورپوراتسيياسىنىڭ ٶندٸرۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ دجەيمس دجونسون, CNPC كورپوراتسيياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ حۋان يۋن چجان, Eni S.p.A كومپانيياسىنىڭ upstream بيزنەس جٶنٸندەگٸ ديرەكتورى گۋيدو برۋسكو, ExxonMobil Global Projects كومپانيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ نيل داففين, Total E&P كومپانيياسىنىڭ كاسپيي جەنە وڭتٷستٸك ەۋروپا جٶنٸندەگٸ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ كريستين حيلي قاتىستى.
پرەزيدەنت جيىنعا قاتىسۋشىلارعا ٸلتيپات بٸلدٸرٸپ, مۇناي-گاز سالاسى قازاقستانىڭ دامۋىندا ەرەكشە ماڭىزدى رٶل اتقاراتىنىن اتاپ ٶتتٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, ەلەمدٸك ساۋدا مەن ەكونوميكانىڭ بٸرتٸندەپ قايتا قالپىنا كەلۋٸنٸڭ ارقاسىندا, بٸز مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ, سونداي-اق, ەل ٸشٸندەگٸ جاعدايىنا زور ٷمٸت ارتىپ وتىرمىز.
– سوندىقتان بٸز وسى وڭ ديناميكانى پايدالانىپ, ۇزاق مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا اتالعان سالانىڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ الداعى باعىت-باعدارىمىزدى ايقىنداپ الۋىمىز كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ كەڭەستٸڭ 2020 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ٶتكەن جۇمىس كەزدەسۋٸنٸڭ قورىتىندىلارى بويىنشا بٸرلەسكەن ەسەبٸن تىڭداپ, ايتارلىقتاي نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزٸلگەنٸن ايتتى.
وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى بٸرقاتار ماڭىزدى مەلٸمدەمە جاسادى.
اتاپ ايتقاندا, قاسىم-جومارت توقاەۆ ٸرٸ مۇناي-گاز جوبالارى بويىنشا جاسالعان ۋاعدالاستىقتاردىڭ ۋاقتىلى ٸسكە اسىرىلۋىنا نازار اۋداردى.
پرەزيدەنت ٷكٸمەت پەن ينۆەستورلاردىڭ تٷسٸنٸستٸككە كەلگەنٸن, ەندٸ وسى كەلٸسٸمدەردٸ تولىقتاي جٷزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدٸڭ جەنە جەدەل شەشٸم قابىلداۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
– پاندەميياعا قاراماستان تەڭٸز كەنٸشٸن كەڭەيتۋ جوباسى كەستەگە سەيكەس ٸسكە اسىپ جاتىر. قاراشىعاناق كەن ورنىن كەڭەيتۋ جوباسى بويىنشا تٷپكٸلٸكتٸ ينۆەستيتسييالىق شەشٸمنٸڭ قابىلدانۋى – جٷيەلٸ جۇمىستىڭ تاعى بٸر مىسالى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بٸز قاشاعاندى دامىتۋدىڭ اۋقىمدى جوسپارىنىڭ قابىلدانۋىن كٷتٸپ وتىرمىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى ٷكٸمەتتٸڭ ينۆەستيتسييا تارتۋدىڭ جاڭا تەتٸكتەرٸ ۇسىنىلعان بايانداماسىنا, ونىڭ تيپتٸك كەلٸسٸم-شارتتاردى جەتٸلدٸرۋ بٶلٸگٸنە باسا مەن بەردٸ.
پرەزيدەنت بۇل ۇسىنىستاردى قولداپ, ينۆەستيتسييانىڭ قۇقىقتىق تۇرعىدان قورعالۋىن جەنە تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدٸ, سونداي-اق, قاجەت جاعدايدا ينۆەستيتسييالىق جەڭٸلدٸكتەر جاساۋعا تيٸستٸ مەحانيزمدەردٸڭ بەرٸن مۇقييات پىسىقتاۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى.
– بارلىق جوبانىڭ گەولوگيياعا, نارىقتان شالعاي ورنالاسۋىنا, مۇناي تٷرلەرٸنە بايلانىستى ٶز ەرەكشەلٸكتەرٸ بولعاندىقتان, «بٸركەلكٸ ەدٸستەن» قاشۋىمىز كەرەك. ٷكٸمەت جوبالاردى كٷردەلٸلٸگٸ مەن ماڭىزدىلىعى بويىنشا جٷيەلەپ, ولاردى رەتتەۋدٸڭ جەنە قولداۋدىڭ تيٸستٸ تەتٸكتەرٸن ايقىنداۋى قاجەت, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى ٷكٸمەتكە جۇمىس توبىنىڭ كەلەسٸ وتىرىسىنا جەتٸلدٸرٸلگەن تيپتٸك كەلٸسٸم-شارتتىق مەحانيزم ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى.
بۇدان بٶلەك پرەزيدەنت كٶمٸرسۋتەگٸن قايتا ٶڭدەۋدە ينۆەستيتسييانى رەتتەۋدٸڭ زاماناۋي جەنە وڭتايلى تەتٸگٸن ەزٸرلەۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى جەرگٸلٸكتٸ ٶنٸمدٸ ارتتىرۋ مەسەلەسٸنە ارنايى توقتالدى. بۇل رەتتە ول تەحنولوگييا ترانسفەرتٸن جەنە ٶندٸرٸستٸ بٸر جەرگە شوعىرلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ناقتى شارالار ەزٸرلەۋ جٶنٸندە ٷكٸمەتكە بەرگەن تاپسىرماسىن ەسكە سالدى.
– مەن ەلٸشٸلٸك قۇندىلىق (in-country value) قالىپتاستىرۋدا, ٸشكٸ تەحنولوگييالىق جەنە ٶنەركەسٸپتٸك دامۋدى ىنتالاندىرۋدا ەنەرگەتيكالىق جوبالاردىڭ ماڭىزدىلىعىن ٷنەمٸ ايتىپ كەلەمٸن. ٶكٸنٸشكە قاراي, بۇل باعىتتاعى پروگرەسس مەز ەمەس. بٸزگە تىڭ ەرٸ باتىل قادامدار جاساۋ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷكٸمەتكە كومپانييالارمەن بٸرلەسٸپ, تەحنولوگييالار ترانسفەرتٸ مەن لوكاليزاتسييا جٶنٸندە جول كارتاسىن ەزٸرلەۋدٸ جەنە بۇل جايىندا كەلەسٸ وتىرىستا بايانداۋدى تاپسىردى.
مەملەكەت باسشىسى جۋىردا قۇرىلعان ينۆەستورلاردىڭ پروبلەماسىن شەشۋ جٶنٸندەگٸ فرونت-وفيس تۋرالى دا ايتتى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل وفيستٸڭ جۇمىسى كەسٸبي, بەلسەندٸ جٷرگٸزٸلٸپ, بيۋروكراتييالىق رەسٸمدەر بارىنشا از بولۋى كەرەك. وفيس ينۆەستورلاردىڭ جۇمىسىنا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن پروبلەمالاردى شەشۋگە قۇزىرەتتٸ بولۋعا تيٸس. ەگەر قاجەت بولسا, مەسەلەنٸ پرەمەر-مينيستر جانىنداعى مۇناي-گاز كەڭەسٸنٸڭ دەڭگەيٸنە كٶتەرۋ كەرەك.
پرەزيدەنت ەكولوگييالىق مەسەلەلەرگە نازار اۋداردى. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى مۇناي-گاز كومپانييالارىنىڭ گازدى فاكەلدەردە جاعىپ جٸبەرۋ كەزٸندە شىعاتىن قالدىقتارعا سالىناتىن تٶلەمدەردٸڭ ەر كەلكٸلٸگٸ جٶنٸندەگٸ ٶتٸنٸشتەرٸن قولدايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل مەسەلەلەرگە قاتىستى ينۆەستورلاردان قورشاعان ورتانى جاقسارتۋ مەن كٶمٸرتەگٸ قالدىعىن ازايتۋ جٶنٸندە باتىل ەرٸ ناقتى ٸس-قيمىلدار كٷتەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ.
