كەسٸبي بٸلٸكتٸ ترەنەر تۇلعاسى

عىلىمداعى «تۇلعا» تەرمينٸنٸڭ قولدانىلۋ اياسى سان الۋان. پسيحولوگييا, پەداگوگيكا, سوتسيالوگييا, فيلوسوفييادا كەڭٸنەن قولدانىلىپ, قولدانىلۋىنىڭ كٶپجاقتىلىعىنا بايلانىستى تەرمينگە تٷرلٸ انىقتامالار بەرٸلگەن. جالپى,  تەرميننٸڭ بەرەتٸن ماعىناسىنا نازار اۋدارىپ كٶرەلٸك. تۇلعا – جەكە ادامنىڭ ٶزٸندٸك ادامگەرشٸلٸك, ەلەۋمەتتٸك, پسيحولوگييالىق قىرلارىن اشىپ, ادامدى سانالى ٸس-ەرەكەت يەسٸ جەنە قوعام مٷشەسٸ رەتٸندە جان-جاقتى سيپاتتايتىن ۇعىم. Aدامنىڭ ەلەۋمەتتٸك قاسيەتتەرٸنٸڭ جيىنتىعى, قوعامنىڭ دامۋ جەمٸسٸ جەنە بەلسەندٸ قىزمەت ەتۋ مەن قارىم-قاتىناس ورناتۋ ارقىلى جەكە ادامدى ەلەۋمەتتٸك قاتىناستار جٷيەسٸنە ەنگٸزۋدٸڭ جەمٸسٸ.

پسيحولوگتار تۇلعانى قوعاممەن تىعىز بايلانىستا قاراستىرادى. مەسەلەن, ك.پلاتونوۆ تۇلعانىڭ قۇرىلىمى جٶنٸندە مىنانداي قورىتىندىعا كەلەدٸ: «تۇلعا قاسيەتتەرٸندە ەلەۋمەتتٸك جەنە بيولوگييالىق قاتىناستار ٶلشەمٸنٸڭ نەگٸزٸندە, ونىڭ قۇرىلىمىندا تٶرت يەرارحييالىق قاتىناساتىن ٸشكٸ قۇرىلىمدار بار: باعىتتالۋ, تەجٸريبە, پسيحيكالىق پروتسەستەردٸڭ دارالىق ەرەكشەلٸكتەرٸ, بيوپسيحيكالىق ەرەكشەلٸكتەر» [1; 7].

تۇلعا ۇعىمى تەرمين رەتٸندە ٶزگە عىلىم سالالارىمەن قوسا تٸل بٸلٸمٸندە, تٸلدٸ وقىتۋدىڭ ەدٸستەمەسٸندە عىلىمي اينالىمعا ەنگەن. تٸلدٸك تۇلعا دەپ تٸل بٸلٸمٸندە «ادامنىڭ سٶيلەسٸم تۋىندىلارىن تۋدىرۋعا جەنە قابىلداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن قابٸلەتتەرٸ مەن سيپاتتامالارىنىڭ جيىنتىعىن, شىندىقتى بەينەلەۋدەگٸ تەرەڭدٸگٸمەن, دەلدٸگٸمەن جەنە قۇرىلىمدىق-تٸلدٸك كٷردەلٸلٸك دەرەجەسٸمەن سيپاتتالاتىن تٸلدٸك قۇزىرەتتٸلٸكتٸ ايتادى, سونداي-اق, تٸلدٸك تۇلعانىڭ زيياتكەرلٸك ساپاسى ەرەكشە ەسكەرٸلەدٸ» [2; 140]. ال تٸلدٸ وقىتۋدىڭ ەدٸستەمەسٸندە بۇل تەرميننٸڭ تٸلدٸك كەڭٸستٸكتە كەڭٸنەن قولدانىلۋىنىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ تٸلدەردٸ قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2001-2010 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىنا بايلانىستى. اتالمىش باعدارلاماداعى مەملەكەتتٸك تٸلدٸ وقىتۋ تالاپتارىنا سەيكەس ەرەسەكتەردٸ مەملەكەتتٸك تٸلگە وقىتۋدىڭ ەدٸستەمەسٸ تٸلدٸك تۇلعا مودۋلٸن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. وسى ورايدا عالىمدار «تٸلدٸك تۇلعا» ۇعىمىن تٷرلٸ اسپەكتٸدە زەرتتەيدٸ:

-         لينگۆوديداكتيكالىق;

-         پسيحولينگۆيستيكالىق;

-         ستيليستيكالىق;

-         لينگۆيستيكالىق.

جوعارىدا اتالعان باعدارلاما نەگٸزٸندە ەزٸرلەنگەن «مەملەكەتتٸك تٸلدٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەرگە (ەرەسەكتەرگە, تٸل ٷيرەنۋشٸ جەكە تۇلالارعا) جەدەلدەتە دەڭگەيلٸك وقىتۋ تۇجىرىمداماسىندا» قازاق تٸلٸ مەن سٶيلەۋ زاڭدىلىقتارى تۋرالى بەلگٸلٸ بٸر اياداعى بٸلٸمٸ بار, سٶيلەۋ قىزمەتٸن قازاقشا قۇرا, جٷرگٸزە, ۇيىمداستىرا الاتىن تٸلدٸك تۇلعانى قالىپتاستىرۋدى نەگٸزگٸ نىسان ەتە وتىرىپ, «مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸنٸڭ تٸلدٸك تۇلعاسى» تۇجىرىمى انىقتالادى. جالپى, «مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸنٸڭ تٸلدٸك تۇلعاسى» مەسەلەسٸ ەدٸسكەر-عالىمدار ش.قۇرمانباەۆا, ك.كٶپەشتەردٸڭ عىلىمي ەڭبەكتەرٸندە جەتە قاراستىرىلعانىن اتاپ كەتكەن جٶن.

قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاق جازۋىن لاتىن گرافيكاسىنا كٶشٸرۋ ٷدەرٸسٸندە ترەنەر تەرمينٸ الدىمىزدان شىعادى. تاقىرىپ اياسىندا قاراستىرساق, ترەنەر تۇلعاسىن قالاي قابىلدايمىز? رەسپۋبليكا بويىنشا ش.شاياحمتەوۆ اتىنداعى «تٸل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ قولعا الۋىمەن جاڭا لاتىن گرافيكاسىمەن جازىلعان جازبا تٸلٸمٸزدٸڭ جٷيەسٸن, ەملە ەرەجەلەرٸن, عىلىمي نەگٸزٸن تٷسٸندٸرە الاتىن بٸلٸكتٸ ماماندار دايىنداۋ كۋرستارى بٸرنەشە مەرتە ۇيىمداستىرىلىپ, سانداعان ماماندار ترەنەرلٸك سەرتيفيكاتقا يە بولدى. بۇل ٷدەرٸس ەلٸ دە جالعاسىپ جاتىر. كۋرستىڭ ماقساتىنا سەيكەس ترەنەرلەرگە ٷلكەن تالاپ قويىلادى. ۇيىمداستىرۋشىلار تاراپىنان «سەرتيفيكاتتى ترەنەر» اتاۋىنىڭ سالماعى اۋىر ەكەنٸ, وعان ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلەتٸنٸ ەسكەرتٸلەدٸ.

يە, تالاپقا سەيكەس, سەرتيفيكاتتى ترەنەردەن جوعارى بٸلٸكتٸلٸك تالاپ ەتٸلەدٸ. نەگە دەسەڭٸز, ترەنەر قازاق جازۋىن لاتىن گرافيكاسىنا كٶشٸرۋگە بايلانىستى اتقارىلاتىن شارالاردىڭ باسى-قاسىندا بولۋ كەرەك. اتاپ ايتقاندا, ترەنەردٸڭ تەجٸريبە الاڭى تٶمەندەگٸدەي:

سونىمەن, سان الۋان جۇمىس تٷرلەرٸن جٷزەگە اسىراتىن ترەنەردٸڭ دەڭگەيٸ قانداي بولۋ كەرەك?

پەداگوگيكالىق شەبەرلٸك مەسەلەسٸن جان-جاقتى قاراستىرعان عالىم ن.ا.مورەۆانىڭ  بٸلٸكتٸ قارىم-قاتىناسقا تٷسۋشٸ تۇلعانىڭ نەگٸزگٸ بەلگٸسٸ رەتٸندە كٶرسەتەتٸنٸ:

- جىلدام, ەرٸ  ەرەكەتتەستٸكتٸڭ جاعدايىن   ۋاقتىلى جەنە تيياناقتى باعدارلاي الۋ;

- سەرٸكتەسٸن بەلگٸلٸ بٸر سيتۋاتسيياعا تٷسۋٸنە سەيكەس تٷسٸنۋ;

- قارىم-قاتىناس بارىسىندا جاعىمدى, جىلى قاباق تانىتۋ جەنە دە سەرٸكتەستٸڭ جاعدايىن تٷسٸنۋى;

- ٶزٸنە-ٶزٸ سەنٸمدٸلٸك;

- قارىم-قاتىناستى جالعاستىرۋعا جەنە سٶزدٸ ەرٸپتەسٸنە بەرۋگە, بەلگٸلٸ بٸر جاعدايدان شىعا الۋى;

- قارىم-قاتىناس بارىسىندا كٶڭٸل تولۋشىلىق;

- كەز كەلگەن ستاتۋستاعى تۇلعالارمەن كەز كەلگەن جاعدايدا  قارىم-قاتىناس جاساي الۋى;

-تٷسكەن ورتاسىندا بەدەلدٸ ەرٸ تانىمالدىق;

- ۇيىمداستىرۋشىلىق قابٸلەتٸ جوعارى, بەلگٸلٸ ماقساتتارعا قول جەتكٸزە الۋ;

- ۇجىمدا قولايلى جاعداي ورناتا الۋى» [3].

ترەنەر دەگەن كٸم? عىلىمي ەدەبيەتتەردٸ اۋدارىستىرىپ قاراعاندا, ترەنەردٸڭ جەكە باسىنا قويىلاتىن تالاپتاردى جيناقتاي كەلە, تاپقان جاۋابىمىز مىناۋ بولدى. ول:

ترەنەر تۇلعاسى, ەڭ الدىمەن, انا تٸلٸنٸڭ جاناشىرى رەتٸندە قالىپتاسۋى كەرەك. ول ٷشٸن ٶزٸنٸڭ سٶيلەۋ مەدەنيەتٸنە نازار اۋدارعانى ابزال. قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيگٸ عابيت مٷسٸرەپوۆ: «ادام مەدەنيەتٸنٸڭ العىشارتى – دۇرىس سٶيلەي بٸلۋ. دۇرىس سٶيلەي بٸلمەگەن ادام كٷلدٸرەمٸن دەپ كٷيدٸرەدٸ, سٷيٸندٸرەمٸن دەپ سٷرٸندٸرەدٸ, بٸلدٸرەمٸن دەپ بٷلدٸرەدٸ, قۋانتام دەپ قۋارتادى, كەلتٸرەم دەپ كەتٸرەدٸ, ەمٸرەنتەمٸن دەپ ەزٸلتەدٸ, جۇباتام دەپ جىلاتادى. سٶيتٸپ, تٸلٸن بٸلمەگەن تٷبٸن بٸلمەيدٸ», - دەگەن بولاتىن. سوندىقتان دا ٶزٸنٸڭ سٶيلەۋ مەدەنيەتٸن ۇشتاۋ – ترەنەرگە ەڭ قاجەتتٸ قاسيەتتٸڭ بٸرٸ.

قازٸرگٸ كەزدە سٶيلەۋشٸنٸڭ جٷگٸن جەڭٸلدەتەتٸن قۇرالدار جەتكٸلٸكتٸ. ول – سلايدتار, تۇساۋكەسەرلەر. قاجەتتٸلٸك ەكەنٸن مويىندايمىز. الايدا مىنانى ۇمىتپاعان جٶن: تەحنيكالىق اقاۋلارعا بايلانىستى سلايدتى قولدانۋعا مٷمكٸندٸك بولمايتىن كەز بولادى. بولعان كٷندە دە, مەسەلەنٸ تٷسٸنٸكتٸ تٸلمەن اۋىزشا تٷسٸندٸرٸپ بەرگەنگە ەشتەڭە جەتپەيدٸ. ول ٷشٸن ترەنەرگە لەكتورلىق قاسيەتٸن ۇشتاعانى جٶن. مىسال كەلتٸرەيٸكشٸ, ەلگە بەلگٸلٸ پسيحولوگتار, موتيۆاتورلار ترەنينگ ٶتكٸزگەندە الدىنداعى اۋديتورييانى تارتىپ الاتىن كٷشتٸ قايدان الادى? ەلبەتتە, سٶزدەن.

سونىمەن, سٶيلەۋ مەدەنيەتٸ جەكە ادامعا مٸندەتتٸ نورمالار, ەدٸستەر مەن ەرەجەلەردٸ ساقتاۋعا مٸندەتتەيدٸ, ولاردىڭ اراسىندا نەگٸزگٸ: مازمۇن (مەن), لوگيكا, دەلەل (دەلەل), سەنٸمدٸلٸك, ايقىندىق, انىقتىق ەكەنٸ بەلگٸلٸ.

 تٸل تەك قانا قارىم-قاتى­ناس قۇرالى عانا ەمەس, اتقاراتىن قىزمەتٸ ودان دا تەرەڭ. سەبەبٸ تٸل – ۇلت­تى ساق­تاۋدىڭ تٸكەلەي كەپٸلٸ. ۇلت كٶسەمٸ احمەت بايتۇرسىنۇلى: «ٶز تٸلٸمەن سٶيلەسكەن, ٶز تٸلٸمەن جازعان جۇرتتىڭ ۇلتتىعى ەش ۋاقىتتا ادامى قۇرىماي جوعالمايدى. ۇلتتىڭ ساقتالۋىنا دا, جوعالۋىنا دا سەبەپ بولاتىن نەرسەنٸڭ ەڭ قۋاتتىسى – تٸلٸ» دەگەن بولاتىن. ەندەشە, ەلٸپبيدٸ اۋىستىرۋدىڭ باستى سەبەبٸ تٸل تازالىعىن ساقتاۋ بولعاندىقتان دا, جەكە باسىنىڭ سٶيلەۋ مەدەنيەتٸن دۇرىس قالىپتاستىرۋعا كٷش سالۋ ترەنەردٸڭ مٸندەتٸ بولماق.

ترەنەردٸڭ كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸنٸڭ ەڭ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشٸ – ونىڭ بٸلٸمٸ. لاتىننەگٸزدٸ قازاق ەلٸپبيٸنٸڭ جاڭا ەملە ەرەجەسٸنٸڭ مازمۇنىن عانا تٷسٸندٸرۋمەن شەكتەلۋ جەتكٸلٸكسٸز, ەرەجەدەگٸ ٶزگەرٸستٸڭ سەبەبٸ مەن سالدارىن دۇرىس اڭعارىپ, عىلىمي تۇرعىدان تٷسٸندٸرٸپ بەرە الۋى كەرەك. ەملە ەرەجەسٸن باستاماس بۇرىن جازۋ تاريحى, لاتىن گرافيكاسىنىڭ تاريحى, قازاق تٸلٸنٸڭ گرامماتيكالىق-فونەتيكالىق ەرەكشەلٸگٸ, اۋىزشا تٸل مەن جازباشا تٸل, ايتىلىم نورماسى, جالپى تٸلدٸك نورما, ەدەبي تٸل ۇعىمدارى تۋرالى تٷسٸنٸك بەرٸلەدٸ. بۇل رەتتە كەسٸبي ترەنەردەن تولىققاندى فيلولوگييالىق بٸلٸم تالاپ ەتٸلەدٸ.

لاتىننەگٸزدٸ ەلٸپبي نەگٸزٸندە ەزٸرلەنگەن ەملە ەرەجەسٸنٸڭ بۇرىنعى ەرەجەلەرگە قاراعاندى ٶزگەشەلٸگٸ بار. ەسٸرەسە, بٸرٸككەن سٶزدەرگە, دەفيسپەن جازىلاتىن سٶزدەرگە, كٷردەلٸ اتاۋلارعا جەنە شەتتٸلدٸك سٶزدەردٸڭ جازىلۋىنا  بايلانىستى نازار اۋداراتىن مەسەلە از ەمەس. ترەنەرگە ماقساتتى اۋديتوريياعا ەملە ەرەجەسٸن دايىن كٷيٸندە جەتكٸزۋ ازدىق ەتەدٸ. الدىمەن, ەرەجەدەگٸ ٶزگەرٸستەر ەگجەي-تەگجەيلٸ قاراستىرىلىپ, تٷسٸندٸرۋ بارىسىندا بۇلتارتپاس دەلەل ٸزدەۋ كەرەك.  يا.ا.كومەنسكييدٸڭ «ەربٸر ەرەجە قىسقا, بٸراق ٶتە ايقىن سٶزدەرمەن باياندالۋى تيٸس» دەگەن پٸكٸرٸ نەگٸزگٸ ۇستانىمعا اينالعانى دۇرىس. ەرەجە از عانا مىسالمەن شەكتەلەتٸندٸكتەن, كۋرس بارىسىندا تىڭداۋشىلار تاراپىنان قويىلۋعا تيٸستٸ سۇراقتار مەن جەكەلەگەن سٶزدەردٸڭ جازىلۋىنا بايلانىستى ساۋالدارعا بولجام جاسالىپ, جاۋاپ ٷلگٸلەرٸ ەسكەرٸلۋٸ كەرەك.

ترەنەرگە قاجەتتٸ كەلەسٸ بٸر بٸلٸكتٸلٸك ٷيرەتۋدٸڭ ەدٸستەمەسٸنە كەلٸپ تٸرەلەدٸ. جاڭا ەلٸپبي بويىنشا وقىلىم جەنە جازىلىم داعدىسىن قالاي قالىپتاستىرۋ كەرەكتٸگٸ ترەنەردٸڭ نازارىندا بولۋ كەرەك. «كٸمدٸ قالاي, نە ٷشٸن وقىتامىز?» ساۋالىنا ناقتى جاۋبى بولعان ترەنەردٸڭ كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸ مەن ەدٸستەمەلٸك دايىندىعى داۋ تۋعىزبايدى. وسى ورايدا تىڭداۋشىنىڭ جازىلىم داعدىسىن قالىپتاستىرۋ بارىسىندا احمەت بايتۇرسىنۇلىنا جٷگٸنسەك, ورفوگرافييانىڭ تٶمەندەگٸ مەسەلەلەرٸ نازاردان تىس قالماۋى كەرەك: «جازا بٸلۋ ٷشٸن تٸلدەگٸ دىبىستاردى تاني بٸلۋ كەرەك. ول دىبىستارعا ارنالعان ەرٸپتەرٸن تاني بٸلۋ كەرەك. تانىعان ەرٸپتەرٸن جازا بٸلۋ كەرەك. جازعان ەرٸپتەرٸن دىبىسىمەن اتاي بٸلۋ كەرەك». عالىمنىڭ پٸكٸرٸنەن قورىتىندى شىعارار بولساق, جaزyدى ٷيرeنy تٶمەندەگٸ دaعدىلaردى بٸلۋدەن تۇرaدى:

 1) ەلٸپبيدەگٸ ەرٸپتەردٸ جaزa بٸلۋ داعدىسى;

 2) دىبىستاردىڭ جازىلۋ داعدىسىن بٸلۋ;

 3) سٶزدەر مەن سٶيلەمدەردٸڭ oرفoگaفييالىق قاتەلٸكتەرٸن تٷزەتۋ دaعدىcى;

 4) تٷرلٸ جaتتىعyدى ورىنداۋ دaعدىcى.

بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ كۋرستارىنىڭ لەكتورى رەتٸندە ترەنەردەن كٷتٸلەتٸن ەدٸستەمەلٸك دايىندىق: دەرٸستٸڭ مازمۇندى تۇساۋكەسەرٸ, بەينە-اۋديوماتەريالدار, رەسۋرستار مەن تٷرلٸ كٶرنەكٸلٸكتەر, كۋرس بارىسىندا ويىن ەلەمەنتتەرٸن, جۇپتىق جەنە توپتىق جۇمىس تٷرلەرٸن قولدانۋعا دايىندىق ت.ب.

تاعى بٸر ەسكەرەرلٸگٸ, ترەنەر-ەدٸسكەر كۋرس سوڭىندا اۋديتورييامەن كەرٸ بايلانىس ورناتۋعا مەن بەرۋٸ كەرەك. كەرٸ بايلانىس قاتىسۋشىنىڭ وقىتۋ ٷدەرٸسٸ قالاي ٶتكەنٸ جەنە قانداي نەتيجەلەر بەرگەندٸگٸ تۋرالى وي-پٸكٸرٸن تىڭداۋعا نەگٸزدەلەدٸ. كەرٸ بايلانىستى تٷرلٸشە ٶتكٸزۋگە بولادى: توپتىق رەفلەكسييا, پٸكٸر الماسۋ, ەڭگٸمەلەسۋ تٷرٸندە, ت.ب. كەرٸ بايلانىستىڭتىڭداۋشىلار مەن ترەنەر ٷشٸن ەكٸجاقتى پايداسى بار, سەبەبٸ ونىڭ نەتيجەسٸندە ترەنەر ٶز جۇمىسىنا تالداۋ جاساي الادى. جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە بەرٸلمەگەن اقپاراتتى, (بٸزدٸڭ جاعدايىمىزدا ەملە ەرەجەسٸن) قايتا قاراپ, كەلەسٸ جولى سونى دۇرىس جەتكٸزۋگە مەن بەرەدٸ.

مىقتى ەدٸسكەرلٸك شەبەرلٸگٸمەن قوسا ترەنەر پسيحولوگ رەتٸندە دە كٶرٸنە بٸلۋٸ كەرەك. جالپى, جاڭا ەلٸپبيدٸ ناسيحاتتاۋ, ەملە ەرەجەسٸن تٷسٸندٸرۋ بارىسىندا ەر اۋديتورييا جاڭالىقتى تٷرلٸشە قابىلدايدى. مەسەلەن, بٸرىڭعاي پەداگوگ-ماماندار ٷشٸن شىنايى عىلىمي تۇرعىدان پايىمداۋ ماڭىزدى بولسا, ٶزگە ماماندىق يەلەرٸ ٷشٸن ۇقساستىق تاۋىپ سالىستىرۋلار, ناقتى تەجٸريبە, كٶبٸرەك مىسال كەلتٸرۋ ماڭىزدى بولماق. سونداي-اق كەيبٸر كٷردەلٸ مەسەلەگە قاتىستى اۋديتورييانىڭ كٶزقاراسى ەرتٷرلٸ بولۋى مٷمكٸن. وسى جاعدايدى ەسكەرٸپ كەلگەندە, ترەنەر تىڭداۋشىلارمەن دۇرىس قارىم-قاتىناس قالىپتاستىرۋعا تىرىسۋى كەرەك. وسى رەتتە پسيحولوگتاردىڭ ەڭبەكتەرٸنەن حاباردار بولعانىمىزداي, قارىم-قاتىناس مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن ترەنەردٸڭ مٸندەتٸ: اۋديتورييانى باستى نازاردا ۇستاۋ, ياعني, نەگٸزگٸ تٸزگٸندٸ قولعا الۋ; ايتىلىپ جاتقان اقپاراتقا جەنە ونى قالاي جەتكٸزۋگە مەن بەرۋ; ەكٸجاقتىلىق قارىم قاتىناستى ورناتۋ; كەرٸ قارىم-قاتىناس ورناتۋ.

اۋديتورييانى باۋراپ الۋدىڭ نەگٸزگٸ جولى – ترەنەردٸڭ اقپاراتتى تٷسٸنٸكتٸ, قىسقا ەرٸ نۇسقا, قىزىقتى, تارتىمدى بەرە بٸلۋٸ. تاعى بٸر قوساتىنىمىز كەسٸبي ترەنەر زاماناۋي كرەاتيۆتٸ بولۋ كەرەك.

سونىمەن, بٸز شاعىن ماقالامىزدا كەسٸبي بٸلٸكتٸ ترەنەردٸڭ تۇلعالىق ەرەكشەلٸگٸنە توقتالدىق. تٶرت اسپەكتٸنٸ, ياعني, فيلولوگييالىق بٸلٸم, سٶيلەۋ شەبەرلٸگٸ, پسيحولوگييالىق دايىندىق, ەدٸسكەرلٸك شەبەرلٸكتٸ مەسەلەنٸ وڭتايلى شەشۋدٸڭ كٸلتٸ رەتٸندە بٶلٸپ الىپ قارادىق. قازاق جازۋىن لاتىن گرافيكاسىنا كٶشٸرۋ ٷدەرٸسٸندە ەرەسەكتەردٸ ساۋاتتىلىققا ٷيرەتەتٸن, ساۋاتتى قوعامدى قالىپتاستىرۋعا ەڭبەك ەتەتٸن ترەنەرلەردٸڭ كەسٸبي دايىندىعى مىعىم بولعاندا عانا, ٸسٸمٸز نەتيجەلٸ بولماق.

پايدالانىلعان ەدەبيەتتەر

1. پلاتونوۆ ك. سترۋكتۋرا ي رازۆيتيە ليچنوستي / وتۆ. رەد. ا.د. گلوتوچكين –موسكۆا, يزد. ناۋكا,1986.

2. موسكوۆسكايا ن. فورميروۆانيە پروفەسسيونالنوي كومپەتەنتسيي لينگۆيستا-پرەپوداۆاتەليا ۆ ينتەگرالنو-كوممۋنيكاتيۆنوم وبرازوۆاتەلنوم پروسترانستۆە. – ستاۆروپول, يزد-ۆو سگۋ, 2003,-375 س.

3. مورەۆا ن.ترەنينگ پەداگوگيچەسكوگو وبششەنييا: ۋچەب. پوسوبيە دليا ۆۋزوۆ. –موسكۆا, 2003, -304س.

جۇپار رىسقۇلقىزى جاقانوۆا

قاراعاندى وبلىسىنىڭ  تٸلدەردٸ دامىتۋ

باسقارماسى جانىنداعى رەسۋرستىق

 تٸل ورتالىعىنىڭ بٶلٸم مەڭگەرۋشٸسٸ