فوتو: tengrinews.kz
الماتىداعى جاۋىنگەرلٸك داڭق مۋزەيٸ زاماناۋي تەحنولوگييالاردىڭ كٶمەگٸمەن قايتا جاڭعىردى. گەنەرال-مايور يۆان پانفيلوۆ باسقارعان ەيگٸلٸ 316-اتقىشتار ديۆيزيياسىنا ارنالعان ەكسپوزيتسييا رەكونسترۋكتسييالاندى, - دەپ حابارلايدى 24.kz.
ەندٸ مۋزەيگە كەلۋشٸلەر مەسكەۋ ٷشٸن شايقاستى ۆيرتۋالدى ەلەم ارقىلى كٶرە الادى. اۋقىمدى جوباعا اتى اڭىزعا اينالعان قولباسشىنىڭ نەمەرەسٸ جەتەكشٸلٸك ەتتٸ. الماتى قالاسىنداعى جاۋىنگەرلٸك داڭق مۋزەيٸنە تسيفرلىق تەحنولوگييالار ەنگٸزٸلٸپ, سوعىس تاريحىنا قاتىستى جەدٸگەرلەر ەرەكشە سيپاتقا يە بولدى. ەندٸ بۇل تەك برەست قامالىنان ەكەلٸنگەن جەدٸگەرلەردٸڭ, قارۋ-جاراق پەن جاۋىنگەرلەردٸڭ جەكە زاتتارىنىڭ كٶرمەسٸ عانا ەمەس, سوعىس جىلدارىن تەرەڭٸرەك سەزٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن مەدەني ورىنعا اينالدى. مۋزەيگە كەلۋشٸلەر گەنەرال-مايور پانفيلوۆ پەن ونىڭ ديۆيزيياسىنىڭ ەرلٸگٸن ۆيرتۋالدى رەكونسترۋكتسييالار, ينتەراكتيۆتٸ ينستاللياتسييالار جەنە 3D-پروەكتسييالار ارقىلى تاماشالاي الادى.
"قازٸر ۆيترينالار جانىنا پانەلدەر ورناتىلعان. بارلىق ماتەريالدار وسى پانەلدەردە كٶرسەتٸلەدٸ. كەز كەلگەن ادام ٶزٸنە قىزىقتى قۇجاتتى تاڭداپ, ونى ٷش تٸلدە — قازاق, ورىس جەنە اعىلشىن تٸلدەرٸندە جاقىننان وقي الادى. بۇدان بٶلەك, ديوراما دا باسقاشا كٶرٸنٸسكە يە بولادى. ەكسپوزيتسييانىڭ سوڭىندا قازاقستاننىڭ ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىسقا قوسقان ٷلەسٸنە قاتىستى مەلٸمەت بەرٸلەدٸ", - دەيدٸ جاۋىنگەرلٸك داڭق مۋزەيٸنٸڭ باسشىسى الۋا بايقاداموۆا.
الۋا بايقاداموۆا گەنەرال پانفيلوۆتىڭ نەمەرەسٸ, داڭق مۋزەيٸن ون جىلدان بەرٸ باسقارىپ كەلەدٸ. 1965 جىلى تاريحي ەكسپوناتتار وفيتسەرلەر ٷيٸندەگٸ بٸر بٶلمەدە عانا ورنالاسقان بولاتىن. كەيٸن ونىڭ اناسى ۆالەنتينا يۆانوۆنا ارداگەرلەردٸڭ باسىن قوسىپ, مۋزەيدٸ جانداندىردى. بٷگٸندە مۋزەيگە مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەر جيٸ كەلەدٸ. مۇندا ولار قازاقستاندىقتاردىڭ برەستتٸ قورعاۋى, بەرلينگە شابۋىلى جەنە جەڭٸس تۋىن تٸگۋٸنە قاتىستى تاريحي جەدٸگەرلەردٸ كٶرە الادى.
"قازاقستاننان سوعىسقا شامامەن 1 ميلليون 400 مىڭ ادام قاتىستى. ال سول كەزدەگٸ حالىق سانى نەبەرٸ 6 ميلليوننان سەل اساتىن ەدٸ. بۇل سوعىس ەر وتباسىعا قانشالىقتى قيىندىق ەكەلگەنٸن كٶرسەتەدٸ. سوندىقتان جاستار سوعىس تۋرالى كٶبٸرەك بٸلگٸسٸ كەلەدٸ. بٸز ولارعا ٶز باتىرلارىمىز بەن ەلٸمٸزدٸڭ قوسقان ٷلەسٸ تۋرالى ايتامىز", - دەيدٸ الۋا بايقاداموۆا.
بايقاداموۆانىڭ ايتۋىنشا, ەدەتتە 1941 جىلدىڭ قاراشا ايىنداعى شايقاستار جيٸ ەسكە الىنادى. سول سەتتە اعا لەيتەنانت باۋىرجان مومىشۇلى باسقارعان باتالون نەگٸزگٸ ديۆيزييادان بٶلەك ەرەكەت ەتٸپ, مەسكەۋ تٷبٸندە جاۋدىڭ شابۋىلىنا تەگەۋرٸندٸ تويتارىس بەرگەن بولاتىن. الايدا قازان ايىنداعى شايقاستاردى دا ۇمىتپاعان جٶن. دەل سول كەزدە باستالعان گيتلەردٸڭ “تايفۋن” وپەراتسيياسىنا پانفيلوۆ ديۆيزيياسى قارسى تۇرىپ, جاۋدى كٷيرەتتٸ.
"وفيتسەر رەتٸندە مەن ەسكەر قۇراماسىن قۇرۋدىڭ قانشالىقتى قيىن ەكەنٸن جاقسى بٸلەمٸن", - دەيدٸ بٸرٸنشٸ دەرەجەلٸ كاپيتان كٶپەسباي جامپەيٸسوۆ.
پانفيلوۆتى ستالين مەسكەۋگە شاقىرىپ, ارنايى تاپسىرما بەردٸ: ديۆيزييانى جاساقتاۋ كەرەك بولدى. بۇل جاي كەزدەيسوق تاڭداۋ ەمەس ەدٸ. پانفيلوۆتىڭ ەرەكشە تالانتى مەن كٶرەگەندٸگٸ سول — 15 مىڭ جاۋىنگەردەن بٸر ماقسات پەن بٸر رۋحقا جۇمىلعان تەمٸردەي توپ قۇرا الدى. مۋزەيدە قۇجات ٶتە كٶپ, سوندىقتان ەكسپوزيتسييالار باسقا مۋزەيلەرمەن سالىستىرعاندا تىعىز ورنالاسقان, دەيدٸ الۋا بايقاداموۆا. ونىڭ ارمانى مۋزەيدٸڭ اۋماعىن كەڭەيتٸپ, جاۋىنگەرلٸك داڭق مۋزەيٸ ٷشٸن بٶلەك, زاماناۋي كەڭٸستٸك اشۋ.
