الجير مۋزەي-مەموريالدىق كەشەنٸندە 1938-1953 جج. لاگەردە جازاسىن ٶتەگەن ەستوندىق ەيەلدەرگە ارنالعان تاقتا اشىلدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" استانا قالاسىنىڭ مەدەنيەت جەنە سپورت باسقارماسىنا سٸلتەمە جاساپ.
شاراعا ەستونييا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ يۋري راتاس, ەستونييانىڭ قازاقستانداعى ەلشٸلٸگٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ, استانا قالاسى مەدەنيەت جەنە سپورت باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ناريما مۇحامبەتالينا جەنە مۋزەي قىزمەتكەرلەرٸ قاتىستى.
1938-1953 جىلدار ارالىعىندا الجير لاگەرٸندە 21 ەستون ەيەل جازاسىن ٶتەگەن, ولاردىڭ ەكەۋٸ باسىنا تٷسكەن ازاپقا تٶزە المادى, قازا تاپتى. ولار قيىندىقتارعا قاراماستان كٷيەۋلەرٸنە تاعىلعان ايىپتى مويىنداعان جوق, ٶمٸرلەرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن ولارعا ادال بولىپ قالدى, مۇنى ەرلٸك دەۋگە بولادى.
ەستونييا پرەمەر-مينيسترٸ يۋري راتاس ادام تٶزگٸسٸز بەينەتتٸ باسىنان ٶتكەرگەن الجير تۇتقىندارى, ەستون ەيەلدەردٸڭ رۋحىنا تاعزىم ەتتٸ.
ەستەلٸك تاقتانىڭ اشىلۋى بارىسىندا قوناقتار ٷشٸن مۋزەي اۋماعىندا ورنالاسقان ەكسپوزيتسييالار بويىنشا ەكسكۋرسييا ۇيىمداستىرىلدى. كەلۋشٸلەر «الاش» جەنە «الجير» زالدارىن تاماشالادى. ساپار سوڭىندا راتاس مىرزا پٸكٸرلەر كٸتابىندا ٶز تٸلەگٸن قالدىرىپ, 30-50 جج. ساياسي قۋعىن-سٷرگٸندە جازىقسىز قۇربان بولعانداردى ەستە قالدىرۋعا جاعداي جاساعان قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا العىسىن بٸلدٸردٸ.
شەتەلدٸك مەيمانعا مۋزەي تاراپىنان ەستەلٸك رەتٸندە جاپپاي ساياسي قۋعىن-سٷرگٸننٸڭ 80 جىلدىعىنا جەنە مۋزەيدٸڭ 10 جىلدىعىنا وراي شىعارىلعان رەپرەسسيياعا ۇشىراعانداردىڭ بالالارىنىڭ «ۇرپاقتار ۇمىتپايدى. پومنيات پوتومكي» اتتى جيناعى تابىستالدى.
