سەناتور اقىلبەك كٷرٸشباەۆ بايقوڭىردان زىمىران ۇشىرۋدىڭ سالدارىنا عىلىمي زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋدٸ ۇسىندى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«1994 جىلعى 10 جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى «بايقوڭىر» كەشەنٸن جالعا بەرۋ شارتىنا ٶزگەرٸس ەنگٸزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسييالاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزٸندە سەناتور اقىلبەك كٷرٸشباەۆ ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسى بٸز ٷشٸن ەكونوميكالىق تۇرعىدان تيٸمدٸ ەكەنٸن اتادى.
«سونىمەن قاتار, كٶپتەگەن عىلىمي زەرتتەۋلەر زىمىران-عارىش تەحنيكاسى ونى پايدالانۋدىڭ شتاتتىق رەجيمٸندە, ەسٸرەسە اۆارييالىق جاعدايلاردا قورشاعان ورتانىڭ بارلىق وبەكتٸلەرٸنە – توپىراققا, سۋعا, اتموسفەرالىق اۋاعا, ٶسٸمدٸكتەر مەن جانۋارلار ەلەمٸنە تەرٸس ەسەر ەتەتٸنٸن ايقىن راستايدى.
مامانداردىڭ مەلٸمەتٸنشە, قازٸر بٸزدە عارىشتىق زىمىران تەحنيكاسىمەن لاستانعان توپىراق كونتۋرلارى جەنە ولاردى تٷرلەندٸرۋ ٶنٸمدەرٸ بار تابيعي كەشەندەر قالىپتاسقان. بۇرىن زىمىران وتىنى رەتٸندە كەڭٸنەن قولدانىلعان گەپتيل قاۋٸپتٸلٸكتٸڭ بٸرٸنشٸ ساناتىنا, ياعني زاتتاردىڭ ەڭ قاۋٸپتٸ توبىنا جاتادى.
مامانداردىڭ پٸكٸرٸنشە, گەپتيلدٸڭ ٶزٸ ۇزاققا جاتپايدى, بٸراق ودان ىدىراعان ٶنٸمدەر توپىراقتا, قورشاعان ورتادا ونداعان جىلدار بويى ساقتالۋى مٷمكٸن. كەيبٸر مەلٸمەتتەر بويىنشا 30-40 جىلعا دەيٸن», - دەدٸ كٷرٸشباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىق عالىمدار زىمىران-تاسىعىشتاردىڭ بٶلٸكتەرٸنٸڭ قۇلاۋ اۋدانىندا ەكولوگييالىق زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋ, جەتكٸزۋ كەزەڭٸندە ٸرگەلەس اۋماقتارداعى حالىقتىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن باعالاۋ بويىنشا ەدٸستەمەلٸك ۇسىنىمدار ەزٸرلەگەن.
سەناتوردىڭ دەرەگٸنشە, تيٸستٸ ايماقتاردا زىمىران تەحنيكاسىن پايدالانۋدىڭ قورشاعان ورتاعا, جانۋارلار ەلەمٸنە, ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا تيگٸزەتٸن زارداپتارى تۋرالى تولىق اقپارات جوق.
«ەڭ الدىمەن, ۇشۋدىڭ بارلىق تراەكتوريياسى بويىنشا جەنە زىمىران تاسىعىشتاردىڭ بٶلٸكتەرٸ قۇلاعان اۋدانداردا قورشاعان ورتاداعى گەپتيل مەتابوليتتەرٸن تٷگەندەۋ قاجەت.
ەكٸنشٸدەن, قازاقستاننىڭ كليماتتىق جاعدايىنداعى قورشاعان ورتاداعى, بيولوگييالىق جٷيەلەردەگٸ گەپتيل ٶنٸمدەرٸنٸڭ تۇراقتىلىق كەزەڭٸ مەن ترانسفورماتسييا ەرەكشەلٸكتەرٸن ايقىنداۋ كەرەك.
ٷشٸنشٸدەن, گەپتيلدەن ىدىراعان ٶنٸمدەردٸ توپىراقتان ٶسٸمدٸكتەرگە ترانسلوكاتسييالاۋ جولدارى مەن مەحانيزمدەرٸن, ياعني ولاردىڭ تاعامعا ەنۋ جولدارىن زەرتتەۋدٸڭ ماڭىزى زور.
تٶرتٸنشٸدەن, قازاقستان جاعدايىندا گەپتيلدٸڭ ىدىراۋ ٶنٸمدەرٸنە گيگيەنالىق نورماتيۆتەر ەزٸرلەۋ قاجەت», - دەد اقىلبەك كٷرٸشباەۆ.
سەنات ٶكٸلٸ ەڭ باستىسى – زىمىران تاسىعىشتاردىڭ بٶلٸنەتٸن بٶلشەكتەرٸ قۇلاعان اۋداندار اۋماعىندا جەنە زىمىران وتىنى تٶگٸلگەن اۋدانداردا تۇراتىن حالىقتىڭ سىرقاتتانۋشىلىق قۇرىلىمىن ەگجەي-تەگجەيلٸ زەرتتەۋ ەكەنٸن ەسكە سالدى.
سەناتور ٶڭدەلمەگەن زىمىران وتىنى لاستانعان اۋماقتاردىڭ ەكولوگييالىق جٷيەسٸن زەرتتەۋ ايتارلىقتاي ۋاقىت پەن رەسۋرستاردى تالاپ ەتەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. وسىنداي اۋقىمدى زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋ ٷشٸن ەكٸ ەل اراسىنداعى جەكەلەگەن كەلٸسٸمدەر شەڭبەرٸندە وسى سالاداعى عالىمداردىڭ, دەرٸگەرلەر مەن ەكولوگتاردىڭ زەرتتەۋلەرٸن باعدارلامالىق-ماقساتتى جەنە گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا بيۋدجەت قاراجاتىن بٶلۋ قاجەتتٸگٸن اتادى.
