ٶتكەننٸڭ ٶنەگەسٸ – بٷگٸنگٸنٸڭ باعا جەتپەس بايلىعى. تاريح – ادامزاتتىڭ شىندىققا اينالعان تاعدىرى. جەتكەنٸن باعامداپ, بارىن باعالاعان قاشاندا جٷرٸسٸنەن جاڭىلمايدى. تاريحتان تاعىلىم تٷيگەندەر ٶز تاعدىرىن ايقىنداي الادى. بۇل رەتتە برودەل ايتقانداي, تاريح تۇلعالاردى تۋدىرادى, سول سيياقتى تاريحتى دا تۇلعالار جاسايدى.
الاش اڭسارىن اسقاقتاتقان باھادٷر بابالارىمىز تەكتٸ تۇلعالاردىڭ تٶڭٸرەگٸنە توپتاسىپ, ٸرگەلٸ مەملەكەتتەر قۇرعان. تەڭٸرٸدەن جارالىپ, كٶكتەن قۇت العان, دٷنيەنٸڭ تٶرت بۇرىشىن تٸرەگەن قۇدٸرەتتٸ قاعاندار ەلەمدٸ اۋزىنا قاراتقان. ۇلىسقا باعىت-باعدار بەرگەن, حالىققا قۇتتى قونىس ٸزدەگەن. ولار ەر كەزەڭدە «ٶتٷكەن», «جەرۇيىق», «ەرگەنەقون», «قىزىل الما», «جيدەلٸ بايسىن» دەگەن سيياقتى تٷرلٸ اتاۋلارمەن اتالسا دا, تٷپكٸ قازىعى بەنگۋ يل – مەڭگٸ ەل مۇراتىمەن ۇشتاسىپ جاتقان.
بۇنى دەلەلدەيتٸن حاتقا تٷسكەن شەجٸرە-دەرەكتٸڭ بٸرٸ – ەرگەنەقون جايلى بايان. بايىرعى زاماننان جەتكەن اڭىز-ەپساناعا جٷگٸنسەك, وعىز حاننىڭ نەسٸلٸنەن ەل حاننىڭ ەلٸ شاپقىنشىلىققا تٷسٸپ, جۇرتى جاپپاي قىرىلىپ, ودان تەك قييان مەن نٷكٷز عانا امان قۇتىلعان ەكەن. جابايى قويلاردىڭ ارتىنان جٷرٸپ وتىرعان ولار جاۋلارى تابا المايتىن بيٸك اسۋلاردان ٶتٸپ, جان-جاعى قامال سيياقتى زاڭعار تاۋلارمەن قورشالعان سۋلى, نۋلى عاجاپ القاپ تاۋىپ, سوندا تۇراقتايدى. «ەرگەنەقون» دەپ اتاعان سول قونىستا 400 جىل عۇمىر كەشٸپ, ٶسٸپ-ٶنەدٸ, كٶبەيەدٸ, مىڭعىرعان مالدارى بولادى. اتالارىنىڭ جٷرٸپ ٶتكەن ٶتكەل جولدارى دا ۇمىتىلادى. سوندا كٶسەم بٶرتە-شەنە: «ۋا, قاسيەتتٸ كٶك بٶرٸنٸڭ ەرجٷرەك وعلاندارى, سٶزٸمە قۇلاق سالىڭدار, بٸزدٸڭ اتا-بالارىمىز ەجەلدەن وسى ەرگەنەقون جەرٸن مەكەن ەتٸپ كەلەدٸ, بۇل جەر بٸزگە قۇت بولدى, الايدا, ٶزٸمٸزدٸڭ اتا-بابامىز جاتقان اتا جۇرتتى ۇمىتپايىق, بارىپ تابعاشتاردان جەرٸمٸزدٸ قايتارىپ الايىق» دەپ حالىققا ٷندەۋ تاستايدى. تەمٸرشٸ ناۋرىز ايىندا تاۋدىڭ تەمٸرمەن قۇرسالعان بٶلٸگٸن ەرٸتٸپ, بٶرٸنٸڭ جول كٶرسەتۋٸمەن تاۋدان تٷسەدٸ. سٶيتٸپ ولار جاۋىن جەڭٸپ, وتانىن ازات ەتەدٸ. وسىلايشا ەرگەنەقوننان شىققان كٷنٸن جىل سايىن ناۋرىزدا تويلاي باستايدى. اڭىز وسىلاي دەيدٸ.
عۇنداردىڭ تالقاندالىپ, كٶكتٷرٸكتەردٸڭ تاريح ساحناسىنا شىعۋىمەن جەنە اشينا ەۋلەتٸمەن بايلانىستىرىلاتىن بۇل اڭىز تٷرٸك عالىمى زييا گٶكالپتىڭ 1913 جىلى جازعان «بٶرتە شينو – قۇرتتىڭ اتى, ەرگەنەقون – جۇرتتىڭ اتى» دەگەن ەيگٸلٸ جىرىنان كەيٸن قايتا جاڭعىردى. تٷركييادا پروفەسسورلار فۋاد كٶپرٷلٸ, زەكي ۋەليدي توعان, باحاددين ٶگەل, دۇرسىن يىلدىرىم سىندى عالىمدار بۇل تۋرالى ارنايى زەرتتەۋلەر جارييالادى.
ەرينە, ول زەرتتەۋلەر نەگٸزٸنەن راشيد-اد- دين مەن ەبٸلعازى باھادٷر حاننىڭ جازبالارىنا سٷيەنگەن ەدٸ. راشيد-اد- دين حامادانيدىڭ «جامي-ات-تاۋاريح» جەنە ەبٸلعازى باھادٷر حاننىڭ «شەجٸرە-ي تٷرك» جەنە وسىعان ۇقساس حٸٸٸ-XVII عاسىرلار اراسىندا جازىلعان تٷرلٸ شىعارمالاردا اڭىز «ەرگەنەقون داستانى» دەپ اتالا باستاعان بولاتىن. يلحان سارايىندا جازىلعاندىقتان موڭعول ۇلىسىنىڭ قۇرىلۋ كەزەڭٸندەگٸ رەسمي تاريحى ٸسپەتتٸ قابىلداۋعا بولاتىن راشيد-اد- ديننٸڭ ٸرگەلٸ ەڭبەگٸندە شىڭعىس حاننىڭ 22-شٸ باباسى بٶرتە-شەنەنٸڭ ەرگەنەقوننان شىعاتىنى ايتىلعان. وسى وقيعا تۋرالى XV-XVI عاسىرلاردا جازىلعان «شاجاراتۋل-اتراك», «تاۋاريح-ي گۋزيدە-ي نۋسراتناما», «ابدۋللاناما» سيياقتى كٸتاپتاردا باياندالدى. سوندىقتان كٶپتەگەن زەرتتەۋشٸلەر ونى تٷرٸك-موڭعول حالقىنىڭ ورتاق شىعارماسى رەتٸندە باعالايدى. بۇل ورايدا تٷركٸ اڭىزىنداعى بٶرٸ مەن بٶرتە-شينو اراسىنداعى ۇقساستىققا نازار اۋدارعىمىز كەلەدٸ. سونىمەن قاتار اشينا ەۋلەتٸ مەن كٶكتٷرٸكتەرگە ۇران بولعان بٶرٸ مەن تاۋتەكە تاڭباسى بورجيگين (بٶرٸتەگٸن) ەۋلەتٸنٸڭ بٶرتە-چينو مەن مارالدان تاراعانى جايىنداعى اڭىزعا سەيكەستٸگٸ دە كەزدەيسوقتىق ەمەس دەپ ويلايمىز. بۇل جەردە كٶڭٸل اۋداراتىن بٸر جايت, ەرگەنەقوندى پانالاعاندار – ەل حاننىڭ ۇرپاقتارى. ال ەل حان – وعىز حاننان تارايدى. وعىز حاننىڭ تٷركٸ حالىقتارىنىڭ قادىم تاريحىنداعى جارتىلاي اڭىزعا اينالعان ارعى اتاسى ەكەنٸ بەلگٸلٸ.
جالپى, ارعى اتالارى اسقار التايدان تاراپ, ەستە جوق ەرتە زامانداردان بەرٸ كٶرشٸلەس جاساپ, قاناتتاس قاتار عۇمىر كەشٸپ كەلە جاتقان تايپالاردىڭ تاريحى دا قاتار ٶربيتٸنٸ انىق. بۇعان تەك جاقىن جاعراپييالىق جاعداي مەن بٸرتۇتاس كەڭٸستٸك, ۇقساس ۇعىمدار مەن تۇرمىس-تٸرشٸلٸك قانا ەمەس, سونىمەن قاتار تايپالاردىڭ شىعۋ تەكتەرٸنە بايلانىستى تٷرلٸ اڭىز-ەپسانالار مەن شەجٸرە-دەرەكتەر, تابىناتىن تابۋلار مەن كيەلەر, ورتاق قۇندىلىقتار سيياقتى كٶپتەگەن بٸرٸكتٸرەتٸن فاكتورلار ەسەر ەتسە كەرەك.
«ەرگەنەقون» داستانىنداعى موتيۆتەر راشيد-اد- ديننەن بۇرىن كٶكتٷرٸكتەردە دە بولعان. مەسەلەن, VII-IX عاسىرداعى «چجوۋ-شۋ», «بەي-شي», «تان-شۋ» جىلنامالارى مەن ٸح عاسىرداعى تيبەت دەرەككٶزدەرٸندە كٶكتٷرٸك كەزەڭٸنە بايلانىستى وسىعان ۇقساس اڭىز ايتىلادى. سونداي-اق كٷلتەگٸن, بٸلگە قاعان جەنە تونىكٶك جازبالارىندا «تاۋداعىلار قالاعا تٷستٸ ... الدىمەن 70 كٸسٸ, جيىلىپ 700 كٸسٸ بولىپتى» دەگەن جولدار دا اشينا ەۋلەتٸنٸڭ تاۋدان كەلگەنٸن مەڭزەيدٸ. بيرۋنيدٸڭ شىعارمالارىندا دا تاۋداعى ٷڭگٸردەن شىققان تٷرٸك ەسكەرٸنٸڭ مەملەكەت قۇرۋى جايىندا باياندالادى.
اڭىزعا ارقاۋ بولعان ەرگەنەقوننىڭ ورنى مەن ەتيمولوگيياسى جٶنٸندە از جازىلعان جوق. كەيبٸر زەرتتەۋشٸلەر العاش كەزدەسەتٸن دەرەككٶزدەگٸ «تاۋدىڭ تٸك بٶكتەرٸ» دەگەن مەنٸنە سٷيەنە وتىرىپ, بۇل سٶزدٸڭ تٷپ-تامىرىن موڭعول تٸلٸنە تەليدٸ.
ەرگەنەقون سٶزٸنٸڭ ۆاريانتتارى تەك موڭعول تٸلٸندە ەمەس, تٷركٸ تٸلٸندە دە بار ەكەنٸ بەلگٸلٸ. مىسالى, قازاق جەنە ٶزبەك تٸلدەرٸندە ەرگەنەك/ەرگەنەك سٶزٸ «قورانىڭ قاقپاسى, كيٸز ٷيدٸڭ ەسٸگٸ» دەگەن ماعىنادا قولدانىلادى.
بۇل ورايدا قويشىعارا سالعاراۇلى «ۇلى قاعانات» كٸتابىندا مىناداي تىڭ بولجام جاسايدى: «ەبٸلعازى «ەرگەنەقوندى» – ەرگەنە – «تاۋدىڭ كەمەرٸ», قون – «ٶتكٸر» دەگەن ماعىنا بەرەدٸ دەپ تٷسٸندٸرەدٸ. اڭىزدىڭ دەرەگٸ بويىنشا «ەرگەنە-قون» – تٶرت جاعىن بٸردەي تٷگەل تاۋ جارتاستارى قورشاعان جازىققا بەرٸلگەن اتاۋ. مەنٸڭشە, وسى «ەرگەنەك-كٶڭ» دەگەن سٶز. اتاۋدىڭ ايتىلۋىندا ەكٸ «ك» دىبىسى قوسىلۋى سالدارىنان «ەرگەنە-كٶڭ» بولىپ كەتكەن سيياقتى. ەرگەنەك – ەسٸكتٸڭ تٶرت بۇرىشتى جاقتاۋى. سوندا «ەرگەنەك-كٶڭنٸڭ» ۇعىمدىق مەنٸ تٶرت جاعىن تٷگەل قورشاعان «ەرگەنەك-قونىس» دەگەندٸ بەرٸپ-اق تۇرعان تەرٸزدٸ».
راسىندا, اڭىزدا جان-جاعىن تاۋ شاتقالدارى قورشاعان بۇل ٶلكەنiڭ سۋى ەرەكشە تۇنىق, شٶبi شٷيگiن ەكەنٸ ايتىلادى. اتى “ەرگٷنە-كۇن”, “كٷن”-ىلدي دارا شاتقال, ەرگٷنە-تiك دەگەن ماعىنا بەرەدi, ياعني «تiك ۇيىق شاتقال» دەگەن سٶز بولۋى دا ىقتيمال دەيتٸندەر بار. بٸزدٸڭشە, ەرگەنەقون – “ەرگەنەك” جەنە “قون” دەگەن قوس سٶزدەن تۇرادى, ول دا “جان-جاعى تٸك شاتقالدارمەن, بيٸك تاۋلارمەن قامال-قورا سيياقتى قورشالعان قونىس” دەگەن ماعىنا بەرەدٸ.
زەرتتەۋشٸلەر اراسىندا جۇمباق جەر – قۇتتى قونىستىڭ قايدا بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸ تۋرالى دا از ايتىلعان جوق. بۇلاردىڭ اراسىندا ەرگەنەقوندى قازٸرگٸ موڭعولييا جەرٸنەن ٸزدەگەن زەرتتەۋشٸلەر كٶپشٸلٸكتٸ قۇرايدى. مىسالى, ي.شميدت ونى كۋكۋ-نورداعى (قازٸرگٸ قىتايدىڭ چىنگحاي ايماعى) گٷن-ەرگي اۋدانىمەن بٸر سانايدى. گ.ميللەر مەن ن.بيچۋرين ەرگەنەكوندى التاي تاۋلارىندا ٸزدەۋدٸ دۇرىس دەپ ەسەپتەگەن. ال و.م.كوۆالەۆسكيي مەن پ.كافاروۆ ارگۋن ٶزەنٸندە, فيشەر ارگۋن ٶزەنٸ القاپتارىنىڭ بٸرٸندە ەكەندٸگٸن العا تارتادى. د.بانزاروۆ ەرگەنەقوندى قىتايداعى ەيگٸلٸ قورعاننىڭ ماڭىنا ورنالاسقان ٸشكٸ موڭعولستانداعى تاۋ جوتالارىندا دەيدٸ. موڭعولييالىق تاريحشى ح.پەرلەە ونى ۇلى حينگان تاۋلارىنداعى حايلار ٶزەنٸنٸڭ ارناسىندا ٸزدەگەن. رەسەيلٸك تٷركٸتانۋشى عالىم ل.ر.كىزلاسوۆ ەرگەنەقوندى ارگۋن ٶزەنٸنٸڭ القابىندا ەكەندٸگٸن جازعان, تاعى بٸر ورىس تاريحشى ە.ي.كىچانوۆ بولسا ۇلى حينگان تاۋلارى مەن ارگۋن ٶزەنٸمەن بايلانىستىرادى. موڭعول عالىمى ل.بيلەگت راشيد-اد- ديننٸڭ ەڭبەگٸندەگٸ ونون, كەرۋلەن, بۋرحان-حالدۋن, دالان-بالجۋد ت.س.س. توپونيمدەرمەن بٸرگە ارگۋن اتاۋى كەزدەسەتٸندٸكتەن, ەرگەنەقوندى موڭعولييانىڭ سولتٷستٸك شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسقان ارگۋن جوتالارىنان ٸزدەۋ قاجەتتٸگٸن ايتادى.
بۇل ورايدا ەرگەنەقون – ارگۋن دەگەن سٶزدەر ٶزارا ۇقساس بولعانىمەن «ەرگەنەقون» داستانىن العاش قاعاز بەتٸنە تٷسٸرگەن راشيد-اد-ديننٸڭ ەڭبەگٸندە اتالعان توپونيمنٸڭ باسقاشا جازىلۋى بۇل پٸكٸردٸ تىعىرىققا تٸرەيدٸ. ەكٸنشٸدەن, ارگۋن تاۋىنىڭ موڭعولدار تاراپىنان كيەلٸ دەپ سانالۋى تۋرالى مەلٸمەت تە جوقتىڭ قاسى. كەرٸسٸنشە التاي تاۋلارىن تٷركٸلەردٸڭ دە, كٶشپەلٸ ٶزگە دە رۋ-تايپالار تاراپىنان قاسيەتتٸ سانالاتىندىعى كٶپتەگەن جازباشا دەرەكتەردە تايعا تاڭبا باسقانداي انىق كەزدەسەدٸ. مىسالى, كٶكتٷرٸكتەردٸڭ التاي تاۋلارىنداعى «بابالارىنىڭ ٷڭگٸرلەرٸ» تۇرعان جەردە جىل سايىن دٸني رەسٸمدەر ٶتكٸزگەندٸگٸ جازىلعان.
كٶپتەگەن زەرتتەۋشٸلەر قۇتتى قونىس رەتٸندە اشينا رۋى پايدا بولعان التاي تاۋلارىنىڭ وڭتٷستٸك-باتىس جاعىنداعى ايماقتى كٶرسەتۋگە تىرىسقان. ال التاي تاۋلارىنىڭ بۇل بەتٸ نەگٸزٸنەن جوتالاردان تۇرادى, باسقا بەتكەيلەرٸنە قاراعاندا ونىڭ كٸشٸرەك جەنە توپىراعىنىڭ دا قۇنارلى ەمەستٸگٸ بەلگٸلٸ. التاي تاۋلارىنىڭ بۇل جاعىندا تابيعي جەنە جاعراپييالىق قۇرىلىمىنا قاراي داستاندا سۋرەتتەلگەندەي تٸك جارتاستارى بار القاپ كەزدەسپەيدٸ. سوندىقتان قىتاي جىلناماسىنداعى كٶكتٷرٸكتەردٸڭ بابالارى جاسىرىنعان بيٸك تاۋ دا, راشيد-اد- دين مەن ەبٸلعازى باھادٷر حان ايتاتىن ەرگەنەقون دا التاي تاۋلارىنىڭ وڭتٷستٸك-باتىس بٶكتەرٸمەن سەيكەسپەيدٸ. نەگٸزٸ اشينا رۋىنىڭ جاراتىلىس ەپساناسى جازىلعان قىتاي جىلناماسىنىڭ بٸرٸندە بۇل تاۋدىڭ گاوچاننىڭ (تۋرفان) سولتٷستٸگٸندە ەكەندٸگٸ ايتىلعانىمەن, وسى جىلناماداعى ەكٸنشٸ اڭىز بۇل جەردٸ التاي تاۋلارىنىڭ باسقا تاراپىنان ٸزدەۋ قاجەتتٸگٸن العا تارتادى. ول اڭىزداعى دۇشپان شابۋىلىنان امان قالعان كٸسٸنٸڭ بالالارى مەملەكەت قۇرعان جەرلەر تۋرفاننان شالعاي جەرلەرمەن – اباكان, ەنيسەي, باتىس سايان تاۋلارىمەن سەيكەسەدٸ. ەپسانادا تٶرتٸنشٸ ۇلدىڭ مەكەنٸ انىق اتالماسا دا, اڭىزداعى جولداردان بۇل جەردٸڭ التاي تاۋلارىنىڭ سولتٷستٸك جاعى ەكەنٸ اڭعارىلادى. اتالعان اڭىزدا اعايىندىلار تۇرعان جەرلەردٸڭ ٶتە سۋىق ەكەندٸگٸ, اعالارى وت جاعۋدى ٷيرەنگەندە, باسقالارىنىڭ ونى باسشى ەتٸپ سايلاعانى ايتىلادى.
حالىقارالىق تٷركٸ اكادەميياسى 2014-2015 جىلدارى ارنايى جوبا اياسىندا ەرگەنەقوندى ٸزدەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزدٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە التايدىڭ بەرەل ايماعىنان جوعارىدا 3 مىڭ مەتر بيٸكتٸگٸندەگٸ قاراقابا جازىعىنان ٸٸ-Vٸٸ عاسىرلارداعى قونىس ايماعىن تاپتى. التاي تاۋلارىنىڭ سولتٷستٸك-باتىسىنداعى, شىعىس قازاقستاننىڭ كاتون-قاراعاي اۋدانىندا ارحەولوگييالىق قازبا جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ. نەتيجەدە اكادەمييا تٷركييا, ەزەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان, تاتارستان, ٶزبەكستان جەنە موڭعولييا ەلدەرٸنٸڭ بٸلٸكتٸ عالىمدارىن شاقىرىپ, ايماققا ارنايى عىلىمي ەكسپەديتسييا ۇيىمداستىردى. ونىڭ نەتيجەسٸندە تٷركٸ تاريحىن زەرتتەۋشٸ عالىمدار وسى ايماقتىڭ ەرگەنەقون بولۋى مٷمكٸن دەگەن بايلامعا توقتادى. راسىندا بۇل جەر, بٸرٸنشٸدەن, ەرگەنەقون جىرىندا سۋرەتتەلگەندەي تٶرت تاراپى تٸك جارتاستارمەن قورشالعان, تۇمسا تابيعاتى عاجاپ, ورماندى, سۋلى جاسىل ايماق ەكەن. ەكٸنشٸدەن, تاۋلاردىڭ تٶبەسٸندەگٸ ويماقتاي عانا بۇل جازىقتا مەتاللدىڭ مول قورى بار ەكەنٸ بەلگٸلٸ. ٷشٸنشٸدەن, ارحەولوگييالىق قازبا جۇمىستارى نەتيجەسٸندە مۇندا عۇنداردىڭ سوڭى مەن كٶكتٷرٸكتەردٸڭ باسى بولىپ سانالاتىن دەۋٸردە تۇرعىنداردىڭ ۇزاق ۋاقىت ٶمٸر سٷرگەنٸ انىقتالدى.
قالاي دەگەندە, ادامزات بالاسىنىڭ جەر بەتٸنە تٷسكەن سەتتەن باستاپ جوعالتقان جۇماعىن ٸزدەي باستاعانى انىق. سوندىقتان, «جەرۇيىق» ۇعىمى كٶپتەگەن شەجٸرە-اڭىزداردا, كٶنە كٸتاپتاردا, باعزى دەستٷرٸن ساقتاعان ۇلتتار مەن ۇلىستاردا كەزدەسەدٸ. ال تٷبٸ بٸر تٷركٸ حالىقتارى عانا ەمەس, جالپى جىلقىنىڭ جالىندا ەسەيگەن جاۋىنگەر كٶشپەلٸ جۇرتتاردىڭ بارشاسى التايدى قاسيەت تۇتىپ, قادٸرلەيتٸنٸ تاعى اقيقات. سودان بولسا كەرەك, الاشتىڭ اقيىق اقىنى ماعجان اسقاق التايدى اساۋ تايداي تٷرٸكتٸ تاپقان التىن اناعا, اتا ميراس – التىن تاققا تەڭەيدٸ. الىستا اۋىر ازاپ شەككەن باۋىرىن اق سٷتٸن ەمٸپ, پانا تاپقان التايعا قايتا ورالۋعا شاقىرادى.
بۇل تۇستا تاعى بٸر ەسكەرەرلٸك جايت, بٷگٸندە بٸرنەشە مەملەكەتتٸڭ ەنشٸسٸندە جاتقان اسقار التايدىڭ تٶرت تاراپىن – قازاقستان, رەسەي, موڭعولييا جەنە قىتاي اۋماعىن قازاقتاردىڭ مەكەندەيتٸنٸ. بۇل دا, ماعجان اقىن ايتقانداي, كٶپ تٷرٸك ەنشٸ الىپ تارقاسقاندا, قاراشاڭىراقتىڭ قازاقتا قالعانىن ايعاقتاي تٷسەدٸ. ەندەشە, ەستە جوق ىقىلىم زاماننان بەرٸ التىن قازىق التايدى – ەرگەنەقوندى اينالا قونىستانىپ, قاسيەتتٸ جەرٸن قاستەرلەپ وتىرعان قازاق جۇرتىنان مەڭگٸلٸك ەل مۇراتىنىڭ قايتا جاڭعىرۋى زاڭدىلىق سيياقتى.
دارحان قىدىرەلٸ,
حالىقارالىق تٷركٸ اكادەميياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ اكتسيونەرلٸك قوعامىنىڭ باسقارما تٶراعاسى.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ
